Czy można stworzyć współczesne osiedle, które nie odcina się od historii miejsca, lecz właśnie z niej buduje swoją tożsamość? „Kwartały Fischera” to projekt urbanistyczny Matsveia Brutskiego z Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, który podejmuje próbę przekształcenia terenu w Nowym Porcie w samowystarczalną i przyjazną mieszkańcom jednostkę miejską.
© Matsvei Brutski
Nowy Port jako punkt wyjścia
Projekt powstał w ramach przedmiotu Podstawy Urbanistyki, prowadzonego przez mgr. szt. inż. Karola Drobniewskiego. Punktem wyjścia była analiza terenu Dworu Fischera, położonego nad Martwą Wisłą, w sąsiedztwie nabrzeża i z widokiem na Twierdzę Wisłoujście.
To miejsce łączy wyjątkowe walory krajobrazowe z wymagającym kontekstem historycznym i konserwatorskim. Jednocześnie Nowy Port zachował charakter, który odróżnia go od współczesnych, często anonimowych dzielnic mieszkaniowych. Projekt Brutskiego wykorzystuje tę specyfikę, proponując zabudowę inspirowaną historyczną strukturą Gdańska.
Głównym założeniem było stworzenie samowystarczalnej jednostki urbanistycznej, która nie będzie jedynie kolejnym zespołem mieszkaniowym. W „Kwartałach Fischera” mieszkanie, usługi, rekreacja i przestrzenie społeczne mają tworzyć jeden organizm.
© Matsvei Brutski
miasto zbudowane z kwartałów
Podstawą kompozycji stała się średniowysoka zabudowa kwartałowa, nawiązująca do charakterystycznej struktury Nowego Portu. Układ pozwala wyraźnie różnicować przestrzenie – od otwartych i aktywnych miejsc publicznych, przez pasaż nadwodny, aż po bardziej kameralne i zielone wnętrza podwórek.
Projektowany obszar został podzielony na cztery główne kwartały mieszkalne, w które włączono dwa istniejące obiekty zabytkowe. Nadanie im funkcji usługowych pozwala zachować ich znaczenie, a jednocześnie włączyć je w codzienne życie nowego osiedla.
Centralnym punktem założenia jest plac – współczesna agora, powstała na przecięciu najważniejszych ciągów pieszych. To przestrzeń, która ma integrować mieszkańców i porządkować hierarchię całego układu.
zieleń, woda i Twierdza Wisłoujście
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest relacja nowej zabudowy z istniejącym krajobrazem. Rozproszone tereny zieleni zostały połączone w spójny „zielony pierścień”, który integruje przestrzenie rekreacyjne z ciągami pieszymi.
Szczególne znaczenie ma również nabrzeże Martwej Wisły. Projekt zakłada jego wykorzystanie jako aktywnej przestrzeni publicznej i jednego z najważniejszych elementów tożsamości osiedla.
Kompozycję podporządkowano także widokom na Twierdzę Wisłoujście. Zróżnicowanie wysokości budynków, kształtowanie dachów, uskoki oraz odpowiednie ukierunkowanie pierzei pozwalają otwierać wybrane kadry krajobrazowe. Dzięki temu widok nie jest przypadkowym efektem, lecz staje się jednym z narzędzi projektowania urbanistycznego.
Forma zabudowy wynika z charakteru miejsca oraz inspiracji nadmorską atmosferą i architekturą portową Gdańska. Zamiast tworzyć jednorodne bryły, autor różnicuje wysokości, dachy i sposób kształtowania pierzei.
© Matsvei Brutski
Takie podejście pozwala zachować kameralną skalę dziedzińców, a jednocześnie zapewnić mieszkańcom odpowiednie nasłonecznienie i dostęp do otwarć widokowych.
Projekt pokazuje tym samym, że współczesna zabudowa nie musi kopiować historycznej architektury, aby pozostawać z nią w dialogu. Może czerpać z zasad organizacji przestrzeni, skali i charakteru miejsca, jednocześnie pozostając współczesna.
urbanistyka jako proces testowania
Jak podkreśla prowadzący, mgr szt. inż. Karol Drobniewski, praca nad projektem opierała się na kolejnych iteracjach – od rozpoznania terenu i analiz, przez budowanie założeń kompozycyjnych, po testowanie wariantów na makiecie oraz w środowisku 2D i 3D.
Istotnym elementem procesu było porównywanie różnych układów pod kątem nasłonecznienia, wiatru i mikroklimatu przestrzeni otwartych. Pozwalało to podejmować decyzje projektowe nie tylko na podstawie intuicji, lecz również w odpowiedzi na konkretne warunki środowiskowe.
Autor wykorzystał także generatywne narzędzia do tworzenia renderów. Jak zaznacza prowadzący, służyły one przede wszystkim do szybkiego testowania atmosfery i komunikowania projektu, pozostając wsparciem procesu projektowego, a nie jego zamiennikiem.
projekt, który wychodzi poza zadanie
W opinii prowadzącego praca Matsveia Brutskiego wyróżnia się wysokim poziomem profesjonalizmu, konsekwencją projektową i bardzo dobrą komunikacją graficzną. Szczególnie docenione zostało rozwinięcie podstawowego zadania – autor nie zatrzymał się na ogólnym podziale terenu, ale podjął próbę bardziej szczegółowego rozdrobnienia kwartałów i nadania im indywidualnego charakteru.
Ważnym elementem jest również istniejąca kamienica, rozbudowana i uzupełniona o funkcję domu sąsiedzkiego. Dzięki temu staje się ona nie tylko zachowanym elementem historycznej tkanki, ale również punktem społecznym i kompozycyjnym nowego założenia.
Jak zauważa mgr szt. inż. Karol Drobniewski, projekt „pokazuje, że pierzeje i wnętrza urbanistyczne mogą budować hierarchię przestrzeni publicznej, prowadząc użytkownika od stref najbardziej otwartych ku kameralnym dziedzińcom”. Wskazuje również, że dalszego rozwinięcia wymagałyby przede wszystkim zieleń, przestrzenie publiczne i detal zabudowy.
© Matsvei Brutski
między historią a przyszłością
„Kwartały Fischera” są próbą odpowiedzi na jeden z istotnych problemów współczesnego miasta – jak tworzyć nowe miejsca do życia bez utraty charakteru istniejącego krajobrazu.
Projekt nie traktuje Nowego Portu jako pustego terenu, który można dowolnie zabudować. Przeciwnie – historia, istniejąca zieleń, woda, zabytki i widoki stają się elementami budującymi współczesną strukturę.
Matsvei Brutski, który wcześniej przez ponad 11 lat kształcił się artystycznie w Mińsku, łączy w projekcie doświadczenie artystyczne z zainteresowaniem tym, jak architektura wpływa na człowieka. „Kwartały Fischera” pokazują tę perspektywę w skali miasta – jako próbę stworzenia przestrzeni, która jest jednocześnie uporządkowana, różnorodna i zakorzeniona w miejscu.
To nie tylko projekt nowych kwartałów zabudowy, ale propozycja nowego rozdziału dla fragmentu Nowego Portu – pomiędzy historią Gdańska, krajobrazem Martwej Wisły a współczesnym sposobem życia.
