Projekt „Hołda–Re-aktywacja” autorstwa Hanny Sobocik to próba redefinicji jednego z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu Śląska — hałdy pogórniczej. Zlokalizowana na pograniczu Jastrzębia-Zdroju i gminy Świerklany, przestrzeń ta przez lata pozostawała wykluczona z codziennego użytkowania, mimo ogromnego potencjału środowiskowego i społecznego. Projekt, zrealizowany pod opieką dr Anny Szczegielniak na Wydziale Budownictwa i Architektury Politechniki Opolskiej, pokazuje, że zdegradowany krajobraz może stać się aktywną częścią życia lokalnej społeczności, bez konieczności wymazywania jego historii.
Co istotne, koncepcja została doceniona w środowisku architektonicznym, zdobywając wyróżnienie w konkursie Najlepszy Dyplom Roku SARP Oddział Opole oraz I Nagrodę w konkursie międzynarodowym na uczelni we Lwowie.
© Hanna Sobocik
„Nasza hołda” – architektura zakorzeniona w tożsamości
Punktem wyjścia dla koncepcji stało się uznanie hałdy nie jako problemu, lecz jako nośnika pamięci i tożsamości miejsca. To przestrzeń „kero fedrowali nasi starzikowie” — symbol pracy, historii i lokalnej kultury.
Zamiast maskowania czy usuwania, autorka proponuje jej adaptację i oswojenie, tworząc miejsce „po naszymu” — bliskie mieszkańcom, naturalne i dostępne. Projekt przekształca hałdę w centrum aktywności lokalnych, gdzie możliwe stają się spotkania, rekreacja, wydarzenia kulturalne i codzienna obecność natury.
© Hanna Sobocik
minimalna ingerencja, maksymalny efekt
Jednym z najważniejszych założeń jest zachowanie istniejącej struktury terenu. Ukształtowanie hałdy nie zostało zmienione, lecz wykorzystane jako baza dla nowych funkcji.
Ponad 98% powierzchni pozostaje biologicznie czynna, co wspiera retencję wody, ogranicza przegrzewanie i sprzyja bioróżnorodności. Wprowadzone nasadzenia stabilizują grunt i poprawiają mikroklimat, wpisując projekt w założenia zrównoważonego rozwoju.
© Hanna Sobocik
materiały z miejsca – architektura cyrkularna
Istotnym elementem koncepcji jest wykorzystanie kamienia poflotacyjnego, czyli odpadu pokopalnianego, jako głównego materiału budowlanego.
To podejście wpisuje się w ideę gospodarki cyrkularnej — materiał zdegradowany zyskuje nową wartość, zarówno techniczną, jak i symboliczną. Architektura staje się dzięki temu bezpośrednim przedłużeniem krajobrazu, a nie obcym elementem narzuconym z zewnątrz.
© Hanna Sobocik
forma inspirowana „fedrunkiem”
Zespół projektowanych obiektów ma rozproszony, organiczny charakter, podporządkowany topografii hałdy. Budynki zostały podzielone na mniejsze bryły odpowiadające funkcjom, a ich układ inspirowany jest strukturą podziemnych korytarzy górniczych — tzw. fedrunków. Sieć ścieżek i przejść tworzy czytelną strukturę przestrzenną, która jednocześnie odwołuje się do historii miejsca i buduje nowe doświadczenie użytkownika.
Projekt czerpie także z lokalnej symboliki i działań artystycznych, m.in. twórczości Ludwika i Agnieszki Holeszów oraz znaczenia „Studzienki” jako miejsca duchowego. Dzięki operowaniu światłem, materiałem i formą powstaje przestrzeń o wymiarze emocjonalnym i tożsamościowym, wykraczająca poza czysto funkcjonalne założenia.
© Hanna Sobocik
model dla przyszłości regionów poprzemysłowych
„Hołda–Re-aktywacja” pokazuje, że tereny zdegradowane nie muszą pozostawać pustymi śladami przeszłości. Mogą stać się aktywnymi, inkluzywnymi i zrównoważonymi przestrzeniami, które łączą ludzi, naturę i historię.
Za swoją koncepcję autorka otrzymała dwie prestiżowe nagrody – wyróżnienie SARP Oddział Opole oraz pierwszą nagrodę w konkursie międzynarodowym we Lwowie, co podkreśla znaczenie projektu w kontekście współczesnych debat o przyszłości terenów poprzemysłowych.
© Hanna Sobocik
To projekt, w którym fedrunk zmienia się w spotkanie, a pamięć — w życie.
