Alicja G: Wróćmy zatem na studia.
Jakub: Uczelnie raczej nie zmieniają swoich programów nauczania, czasem aktualizuje się detale, dodaje kursy, ale podejście nie zmienia się chyba od stworzenia programu nauczania. Lata mijają, potrzeby się zmieniają.
Apolonia: Studiowałam na Politechnice Wrocławskiej i teraz zazdroszczę warszawiakom, że mają nowych prowadzących. Tutaj mamy cały czas tych samych profesorów, którzy od lat dają te same zadania. Bardzo mało jest takich prowadzących, na których praktykę można spojrzeć i pomyśleć: „O, to, co on robi, jest naprawdę ciekawe, chciałabym być na jego zajęciach i go poznać”.
Anna: Ta problematyczna sytuacja, że uczelnie nas nie uczą, albo że od lat nie uczą nas niczego nowego, nie dotyczy tylko architektury, to nagminne w innych dziedzinach. Czasami jest to kwestia kadry, czasami programu. Osobiście uważam, że prowadzący sami z siebie powinni poszerzać wiedzę. My dowiadujemy się o nowych trendach w architekturze głównie z internetu, czasopism branżowych lub innych mediów. Niestety rzadko źródłem takich informacji są wykłady.
Alicja JS: Tak, bardzo wyraźnie widać, którzy prowadzący mają własne praktyki, którzy pracują w biurach, a którzy projektowanie skończyli w momencie rozpoczęcia pracy na uczelni. To bardzo mocno odbija się na tym, czego my się uczymy. Jak mówiła Apolonia, niektóre uwagi powtarzają się od wielu lat i są zupełnie przestarzałe. W rezultacie wychodzimy z uczelni w stanie zbliżonym do tego, w jakim uczelnie kończyli architekci x lat temu. Wtedy były inne realia.
Małgorzata: Świetny byłby dialog studentów z profesorami na zasadach partnerskich. Możemy wspólnie się uczyć i odkrywać. Trudno wymagać, że każdy z nas będzie specjalistą we wszystkich tematach.
Jakub: Mówiliśmy już o tym, że uczelnia nie przygotowuje do pracy, ale z praktykami również jest problem. Liczba studentów architektury jest bardzo duża i często nie ma tylu biur, żeby te, powiedzmy, czterysta osób z jednego roku „przemielić”. Ograniczenie liczby studentów może być dobrym pomysłem, bo uczelnie idą na ilość, tracąc przy tym jakość. Ten problem generuje kolejne: na rynku jest wiele absolwentów, praca architekta traci na wartości; podobnie jest we Włoszech.
Apolonia: Każdy z nas był, albo właśnie jest, na Erasmusie i mamy porównanie, jak są prowadzone studia, jak są wytyczane granice odpowiedzialności, zaliczane zajęcia. Bardzo narzekamy na to, co dzieje się w Polsce, ale trzeba przyznać, że polskie uczelnie kształcą nas w taki sposób, że nie mamy problemów ani z poziomem wiedzy, ani z dostosowaniem się. Studenci z Polski są naprawdę doceniani za umiejętności, które zdobyli podczas studiów w kraju. Jeśli na uczelni nie możemy się spełnić w aktywny i kreatywny sposób, to szukamy innych miejsc. Mamy na przykład Spotkania i inne warsztaty. Alicja jest przykładem, że można założyć konto na Instagramie i działać. Żyjemy w takich czasach, że mamy niespotykane dotąd możliwości przekazu naszych inicjatyw i myśli. Wystarczy chcieć i nie dać się zniechęcić, co akurat dla mnie jest największym wyzwaniem.
OSSA Bajka, Warszawa, 2019
© OSSA
Alicja G: Powiedzcie, jakiej architektury byście sobie życzyli, jaki jest stan idealny?
Alicja JS: Ja bym bardzo chciała, żebyśmy w architekturze byli słuchani. I cieszę się, że możemy się spotykać i otwarcie rozmawiać, jak teraz. To dobrze, że nasz głos się przebija, przez social media i poza nimi. Dzięki temu nareszcie rozpoczyna się cenny dialog. Architekci są pytani, jak się czują w tym zawodzie, zwraca się uwagę, jak wiele młodych osób wyjeżdża i szuka się przyczyn tego problemu. Takich rozmów, wniosków z nich i ich konsekwencji bardzo sobie życzę.
Małgorzata: Chyba każdy z nas chciałby znać odpowiedź na pytanie, jaki jest idealny stan. Pozytywne zmiany już się dzieją, na przykład architektura i zawód architektoniczny stają się bardziej partycypacyjne. Wykonujemy pewną służbę, przykładem mogą być Hanna i Kazimierz Wejchertowie, którzy odegrali ważną rolę w planowaniu między innymi miasta Tychy. Nie byli tylko enigmatycznym architektami, byli częścią społeczności, czujnymi obserwatorami. Doczekali się nawet własnego pomnika. Architektura staje się ludzka, kiedy jesteśmy z ludźmi, dla których tworzymy i wspólnie budujemy tę całość. To cieszy, podobnie jak trwające dyskusje dotyczące kolektywnej pracy, to dobry kierunek.
Apolonia: Ja bym chciała, żeby wszyscy rozmawiali i byli szczerzy. Żebyśmy nie bali się mówić o swoich problemach, mogli śmiało się wymieniać doświadczeniem, łączyć w kolektywy, próbować różnych rzeczy. I jeszcze bym chciała, żeby moja praca nie była związana z wielkim, niepotrzebnym stresem wynikającym z tysiąca regulacji i problemów z urzędami. Chciałabym iść do biura z uśmiechem, gotowa na dzień pełen kreatywnej pracy, wiedząc, że to, co zaprojektuję, komuś pomoże, może nawet uszczęśliwi, wpłynie pozytywnie na przestrzeń i na życie ludzi. Bo tym dla mnie jest architektura. Tworzymy i kreujemy przestrzeń, z której korzystają wszyscy. I wspaniale byłoby ją kreować bez kłód pod nogami.
Anna: Mnie zależy na tym, żeby wzrosła społeczna świadomość tego, czym zajmuje się architekt. Zdarza się, że jesteśmy za pewne zachowania, zjawiska i decyzje obrażani albo deprecjonowana jest nasza praca. Nierzadko okazuje się, że są to decyzje, na które niemal nie mieliśmy wpływu. Dlatego istotne jest zrozumienie, na czym polega ten zawód i czego rzeczywiście dotyczy. Wzrost świadomości mógłby bardzo pomóc, zwłaszcza w kontekście projektowania partycypacyjnego, które jest coraz popularniejsze i które powinno stać się wymogiem. Chciałabym też, żeby projekt budynku, jakiegokolwiek budynku, był kolektywnym dziełem, wynikiem pracy zespołowej, w którym niekoniecznie ostateczną decyzję podejmuje inwestor. Szanuję inwestorów i rozumiem konieczność kierowania się własnym zyskiem, jednak nie możemy pozwolić na to, by chęć ograniczenia kosztów produkcji w znaczący sposób wpływała na jakość projektu. Jest to szczególnie istotne w przypadku projektów przestrzeni lub obiektów publicznych, które z założenia mają służyć większej grupie osób.
Jakub: Chciałbym, żeby architektura była zrozumiała. Żeby cały proces w architekturze był zrozumiały dla ludzi spoza tego uniwersum. To trudne, ale to moje małe marzenie. Żeby ludzie rozumieli, jak to wygląda z naszej strony. Chciałbym również, żeby uczelnia dawała więcej swobody, pozwalała skupić się na konkretnych zainteresowaniach jednostek, a nie przytłaczała ilością obowiązków i procesów związanych z samą nauką często zbędnych przedmiotów. Jako organizator tegorocznej edycji dodam, że warsztaty OSSA to spotkanie studentów, którzy szukają odpowiedzi. Wspólnie tworzymy platformę komunikacji studentów między uczelniami, która pozwala wymienić się spostrzeżeniami i uświadomić sobie, czego oczekujemy od naszego zawodu oraz od nas samych.
Alicja G: Bardzo dziękuję za rozmowę!
rozmawiała: Alicja GZOWSKA
fotografie dzięki uprzejmości organizatorów warsztatów OSSA
Apolonia Slesarow — architektka, absolwentka Wydziału Architektury we Wrocławiu, który ukończyła w 2021 roku. Studiowała na CEU San Pablo w Madrycie oraz Politecnico di Torino w Turynie. Organizatorka i autorka hybrydowej edycji OSSA 2020 Spatium. Opiekunka OSSY. Od 2021 roku współtworzy zespół projektowy PROLOG.
Alicja J. Stefaniak — studentka Wydziału Architektury we Wrocławiu, założycielka instagramowego konta @solpolposting, organizatorka protestów i wydarzeń. Koordynatorka warsztatów OSSA 2021 Nasze, opiekunka aktualnej edycji OSSA 2022 Zanikanie.
Jakub Kaczyński — student Wydziału Architektury na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu, specjalizujący się w branży 3D. Organizator wydarzeń studenckich w Poznaniu. Organizator aktualnej edycji OSSA 2022 Zanikanie.
Małgorzata Rybak — absolwentka Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej. Studiowała również na Politecnico di Milano. Reporterka Akademickiego Radia Luz, prowadząca audycje kulturalne, podcasty i rozmowy okołoarchitektoniczne. Organizatorka aktualnej edycji OSSA 2022 Zanikanie.
Anna Piątek — studentka studiów magisterskich na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej. Studiowała na Università degli Studi di Genova oraz Università degli Studi di Palermo. Uczestniczka i organizatorka wydarzeń oraz projektów studenckich, ukierunkowanych głównie na tematykę zrównoważenia w architekturze. Organizatorka aktualnej edycji OSSA 2022 Zanikanie.
