Architektura w swoich pierwocinach miała chronić — zamykać się na świat zewnętrzny, odgradzać od wrogów i działania sił natury. Dzisiaj wiemy jednak, że dobra architektura to taka, która jest otwarta. Na czym jednak owa otwartość właściwie polega? O tej, i wielu innych kwestiach dyskutowano podczas tegorocznej edycji Weekendu Architektury w Gdyni.
XV Weekend Architektury w Gdyni odbył się w dniach 28-31 sierpnia 2025 roku się pod hasłem „Otwartość”. Nie da się ukryć, że organizatorzy wydarzenia — z Agencją Rozwoju Gdyni i Jackiem Debisem na czele — oraz Dorota Sibińska i Filip Domaszczyński z XY Studio, współkuratorujący przedsięwzięcie, na poważnie wzięli sobie do serca ułożenie programu w zgodzie z tym hasłem. Tytułowa „otwartość” odmieniona została przez wszystkie przypadki.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
otwartość w architekturze
Już podczas otwierającej prelekcji, prowadzonej przez dra Ryszarda Nakoniecznego, pryzmat architektury rozszczepił „otwartość” na tę związaną z wolnym planem w willach Le Corbusiera, partycypacją w projektach mieszkaniowych Alejandra Araveny czy „stopioną” z miastem Norweską Operą Narodową w Oslo. Historyczne migawki były jednak dopiero wstępem do dyskusji o tym, co dzisiaj oznacza „otwartość” w architekturze i czy jest ona w istocie otwarta. Podobnie jak w ubiegłych latach, rozważania na ten temat prowadzono w ramach Archi-Prelekcji, zaś konkluzji oczekiwać można było podczas podsumowujących Archi-Dyskusji.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
W jednej z najważniejszych gdyńskich realizacji ostatnich lat, sąsiedzkiej Przystani Widna 2A, prezentowanej przez autorów projektu, otwarciem były niezliczone, nieplanowane przez architektów możliwości wykorzystania tej infrastruktury, co zresztą później znalazło swoje odzwierciedlenie w dyskusjach dotyczących roli fotografii w architekturze. Małgorzata Dembowska z WXCA wykorzystała przykład warszawskiej kładki pieszo-rowerowej oraz koncepcji Warszawy bez Wisłostrady, by opowiedzieć o otwartości na odważne kroki w kreowaniu polskich miast. Otwartość na wiedzę i wyzbycie się uprzedzeń zaprezentował z kolei Adrian Krężlik, mówiący o tym, jak wernakularne rozwiązania sprzed setek lat mogą znaleźć zastosowanie we współczesnych budynkach.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
otwarte – zamknięte
Architektoniczna otwartość była też definiowana przez jej przeciwieństwo — zamknięcie — o czym opowiadała Joanna Jurga, badająca wpływ izolacji na stacji kosmicznej ISS na astronautów i astronautki, czy prof. Ewa Kuryłowicz, która drugiego dnia Archi-Prelekcji zaprezentowała równie nieziemską Polską Stację Antarktyczną. Zamknięcie na innych aktorów procesu inwestycyjnego zasygnalizowały prezentacje projektu PublicTwin, podnoszącego dostępność do konsultacji społecznych, czy inicjatywy Dominiki Zielińskiej i Urszuli Kuc, które mówiły o sposobach na osiągniecie zgody z inwestorami, oraz samym sobą.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
O zamknięciu i niedostępności można było usłyszeć także podczas dyskusji na temat tego, jak żyje się we współczesnej mieszkaniówce, która, w opinii niektórych dyskutujących osób, często zamyka się w czterech ścianach, nie oferując wystarczającej jakości przestrzeni publicznych.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
wiekowe zaskoczenie
Niedziela, trzeci dzień architektonicznego weekendu, upłynęła pod znakiem dziedzictwa. Niespodziewanie jedna z pozornie „bezpiecznych” prelekcji stała się jednym z ważniejszych punktów tego dnia. Była to prezentacja Patrycji Jastrzębskiej na temat Europejskich Dni Dziedzictwa, odbywających się pod hasłem „W stronę architektury”, podczas której padło niezwykle ważne pytanie o górną granicę wieku, w którym obiekt może zostać objęty opieką konserwatorską. Chociaż sama prelegentka nie zaproponowała jednoznacznej odpowiedzi, to z widowni słychać było zarówno o półwieczu, jak i o braku takiej granicy, czemu wtórował dr Ryszard Nakonieczny, przypominając o nieszczęśliwym przypadku Votum Aleksa.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
Jak te dyskusje mają się jednak do tytułowej „otwartości"? O tym debatowano podczas dyskusji kończącej ostatni dzień Weekendu Architektury, w której wzięli udział specjaliści od otwierania zabytków architektonicznych na społeczeństwo — między innymi Piotr Grochowski, adaptujący dawne budowle na potrzeby sieci hotelowej Arche czy Wojciech Popławski, udostępniający na wynajem modernistyczny dom Czesława Przybylskiego.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Szura-Piwnik | Weekend Architektury w Gdyni
nowe możliwości, nowe zagrożenia
Wątkiem, który przewijał się przez wszystkie trzy dni Archi-Prelekcji, była sztuczna inteligencja. Chociaż nie była głównym tematem żadnej z prezentacji, dało się odczuć, że na stałe weszła już architektonicznego narzędziownika. Prelegentki i prelegenci używali AI do ustalania definicji czy generowania slajdów prezentacji, ale także wykorzystywali ją w roli narzędzia podczas prac nad różnego rodzaju przedsięwzięciami.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
Jednym z eksperymentów, wykorzystujących modele językowe w architektonicznej rzeczywistości był bot utworzony na platformie DesignBotic, prototypujący modele rozwojowe miast oraz zaprezentowany podczas Archi-Dyskusji przez Kacpra Radziszewskiego oraz Karolinę Scheibe-Skorczyk z Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
tarcia w temacie otwarcia
Podczas Archi-Prelekcji pojawiły się również tarcia. Wątpliwości niektórych uczestników i uczestniczek wzbudziło nie tylko zastosowanie wyżej wspomnianej sztucznej inteligencji, ale też na przykład wątpliwie usługowy charakter niektórych z inwestycji realizowanych w stolicy polskiego modernizmu. Mimo że tematyka wykładów nie zapowiadała kontrowersji, to nie wszystkie osoby zebrane na sali były ze sobą zgodne, a różnice w zdaniach pojawiały się zarówno na scenie podczas dyskusji, jak i na linii prelegent-widownia.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
Nic dziwnego, w końcu rozmawialiśmy głównie o miastach, a jak pisała redaktorka naczelna Architektury&Biznes, Małgorzata Tomczak, miasto to żywy złożony organizm, pełen napięć, wątków i nieustającego konfliktu interesów. Ograniczone zasoby i przestrzeń sprawiają, że porozumienie staje się niezbędne. Żeby je osiągnąć, potrzebna jest z kolei przestrzeń dyskusji, którą w ostatnie dni sierpnia zaoferował właśnie Weekend Architektury.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
mnogość perspektyw
Archi-Prelekcje były głównym, ale niejedynym punktem tegorocznego Weekendu Architektury w Gdyni. Jak w ubiegłych latach, stałym punktem programu były również Archi-Spacery organizowane przez Gdyński Szlak Modernizmu, pomagające w eksploracji. Najbardziej emocjonująca mogła być wycieczka rowerowa, poprowadzona przez Adriana Krężlika, podczas której uczestnicy i uczestniczki przemierzały Żuławy Wiślane w poszukiwaniu wernakularnych lekcji dla współczesnej architektury. Były też spacery bardziej lokalne, w tym przechadzka po otwartym Bankowcu, jednym z symboli modernistycznej Gdyni.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
Tego roku wydarzenia towarzyszące nie ograniczyły się jednak do odkrywania dziedzictwa modernistycznej architektury w formie spacerów — w gmachu Gdyńskiego Centrum Filmowego odbyły się pokazy czeskiej produkcji „ARCHITEKTURA CSSR 58-89” oraz filmu „Axis mundi Karola Schayera”, w programie były wernisaże i finisaże wystaw, recital oraz dyskusyjny Archi-Stół.
XV Weekend Architektury w Gdyni
fot.: M. Moskwa | Weekend Architektury w Gdyni
Mnogość opowieści, narracji i perspektyw pokazała, że architektura jest otwarta na zmiany. Pytanie tylko, czy my — architekci, badaczki, mieszkańcy i mieszkanki miast, również jesteśmy?
