Jak projektować małe miasto, nie odbierając mu jego charakteru? W drugiej połowie lipca 2026 roku w Lubomierzu spotkało się około 100 studentów i wykładowców czterech uczelni, aby wspólnie przyglądać się historii, przestrzeni i codziennemu życiu miasta. Letnie Warsztaty „Zbuduj swój Lubomierz”, zorganizowane przez Gminę Lubomierz oraz grupę projektową rewizja, połączyły architekturę, sztukę, badania historyczne, inwentaryzację i rozmowę z mieszkańcami.
Fot. Iza Sitarska
Lubomierz jako laboratorium projektowe
Uczestnicy warsztatów przez kilka dni mieszkali w budynku dawnego klasztoru, w którym obecnie mieści się internat Zespołu Szkół w Lubomierzu. Dzięki temu mogli nie tylko pracować nad konkretnymi zadaniami, ale również obserwować miasto z perspektywy jego codziennego funkcjonowania. Jego skala, układ przestrzenny, zabytki, puste miejsca oraz sposób korzystania z przestrzeni przez mieszkańców stały się punktem wyjścia do dalszych analiz.
W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej, Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu oraz Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
Fot. Iza Sitarska
Różnorodność uczestników pozwoliła spojrzeć na Lubomierz z wielu perspektyw. Architektura spotkała się tutaj ze sztuką, konserwacją zabytków, badaniami historycznymi i działaniami performatywnymi.
Politechnika Wrocławska. Cztery spojrzenia na miasto
Największą grupę stanowili studenci Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej. Pracowali nad kilkoma tematami związanymi zarówno z przyszłością miasta, jak i ochroną jego dziedzictwa.
Pod kierunkiem dr. inż. arch. Macieja Pilnego powstała koncepcja Albergo Diffuso, czyli hotelu rozproszonego. Zakłada ona stworzenie sieci miejsc noclegowych rozmieszczonych w różnych częściach Lubomierza. Poszczególne obiekty mogłyby być prowadzone przez mieszkańców i funkcjonować wspólnie pod jedną marką.
Fot. Jola Igielska
Drugim obszarem zainteresowania były tereny dawnych murów miejskich. Zespoły pracujące pod opieką dr inż. arch. kraj. Aleksandry Gierko przygotowały propozycje dotyczące przebudowy przystanku autobusowego, przywrócenia kąpieliska miejskiego, zagospodarowania pola kempingowego oraz rewitalizacji terenu dawnego cmentarza ewangelickiego.
Kolejne zadanie dotyczyło pustej działki po wyburzonej pierzei rynku. Dwie grupy, prowadzone przez dr inż. arch. Elżbietę Komarzyńską-Świeściak oraz Leę Kazanecką-Olejnik, przygotowały różne warianty zabudowy tego miejsca. Punktem wyjścia było nie stworzenie obiektu oderwanego od kontekstu, lecz uzupełnienie istniejącej struktury urbanistycznej.
Osobny nurt stanowiły badania architektoniczno-historyczne kościoła i zespołu klasztornego. Pod kierunkiem Marii Legut-Pintal i Zygmunta Łuniewicza, przy wsparciu Jerzego Serafina i Marka Bogdała, studenci analizowali kolejne etapy budowy oraz przekształcenia obiektów. W ramach prac wykonano również skan 3D kościoła, który może być wykorzystywany podczas dalszych badań oraz prac konserwatorskich.
Fot. Jola Igielska
Politechnika Warszawska. Dokumentacja zabytkowej kaplicy
Studenci Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, pracujący pod opieką dr inż. arch. Iwony Krawiec i dr. inż. arch. Roberta Rzedkiewicza, zajęli się praktykami inwentaryzacyjnymi.
Ich zadaniem było wykonanie szczegółowych pomiarów zabytkowej kaplicy św. Anny na cmentarzu w Lubomierzu. Przygotowana dokumentacja ma stanowić podstawę dalszych badań oraz przyszłych prac konserwatorskich.
Tego rodzaju działania pokazują, że odpowiedzialne projektowanie przestrzeni historycznej zaczyna się od dokładnego poznania istniejącego obiektu. Pomiar, dokumentacja i analiza stają się pierwszym etapem myślenia o jego dalszym funkcjonowaniu.
Fot. Jola Igielska
Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu. Dźwięk, obraz i performans
W Lubomierzu nie zabrakło również działań wykraczających poza tradycyjnie rozumianą architekturę. Studenci Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu, pracujący pod kierunkiem Piotra Bosackiego i Izabeli Sitarskiej, przygotowali performans „Potworne czepce 3” oraz laboratorium dźwięku i obrazu.
22 lipca odbyła się również rozmowa Karoliny Krasny z Piotrem Bosackim poświęcona jego książce poetyckiej „Płachta objaśnień”. Spotkanie poszerzyło program warsztatów o perspektywę literacką i artystyczną, pokazując, że sposób opowiadania o miejscu może wykraczać poza język architektury.
Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie. Dziedzictwo zapisane w przedmiotach
Studenci Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, pod opieką Agnieszki Krzemińskiej-Maciejko i Moniki Stachurskiej, zajęli się dokumentacją i inwentaryzacją zabytkowych paramentów liturgicznych pochodzących z kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Maternusa w Lubomierzu.
Ich praca zwróciła uwagę na mniej oczywisty wymiar dziedzictwa. Historia miasta jest bowiem zapisana nie tylko w budynkach, ulicach i placach, lecz także w przedmiotach, detalach i wyposażeniu, które również wymagają odpowiedniego rozpoznania i ochrony.
Rozmowa równie ważna jak projekt
Program warsztatów obejmował także spotkania poświęcone funkcjonowaniu małych miast i ochronie ich dziedzictwa. Odbyła się między innymi rozmowa Krzysztofa Grześków z Bartoszem Kowalem dotycząca małych miasteczek, a także wykład Katarzyny Sielickiej poświęcony książce „Zabytkowy budynek”.
24 lipca uczestnicy zaprezentowali efekty swojej pracy. Prezentacje odbyły się w sali balowej dawnego klasztoru oraz w Lubomierskim Centrum Kultury. Pokazano przygotowane projekty, dokumentacje, wyniki badań i inwentaryzacje.
Prezentacjom towarzyszyły dyskusje z udziałem studentów, mieszkańców, przedstawicieli władz miasta, architektów, artystów, konserwatorów, prowadzących i zaproszonych gości. To właśnie możliwość bezpośredniej wymiany doświadczeń stała się jedną z najważniejszych wartości całego wydarzenia.
Fot. Krzysztof Grześków
Nie zmieniać Lubomierza, lecz wydobyć jego potencjał
W przygotowanych pracach widoczna była duża wrażliwość na istniejącą strukturę miasta. Wiele propozycji zwracało uwagę na potrzeby seniorów, lokalną tożsamość oraz ochronę zabytków. Nie chodziło o spektakularne gesty ani radykalną zmianę charakteru Lubomierza.
Przeciwnie – studenci skupili się przede wszystkim na uzupełnianiu istniejącej struktury i wykorzystywaniu potencjału, który miasto już posiada. Hotel rozproszony, nowe zagospodarowanie terenów dawnych murów, uzupełnienie pierzei rynku czy dokumentacja zabytków nie są więc oderwanymi pomysłami, lecz próbami odpowiedzi na konkretne potrzeby miejsca.
Fot. Krzysztof Grześków
Letnie Warsztaty „Zbuduj swój Lubomierz” stały się dzięki temu czymś więcej niż ćwiczeniem projektowym. Były spotkaniem różnych środowisk, które na kilka dni skupiły uwagę na jednym mieście. Architektura, sztuka, historia i codzienne doświadczenie mieszkańców spotkały się w jednym procesie projektowym, pokazując, że przyszłość małego miasta można budować poprzez uważne odczytanie jego przeszłości i potencjału.
