Projekt autorstwa Zofii Saługi z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie stanowi refleksję nad współczesnym kryzysem relacji między architekturą a miejscem. Praca dyplomowa „Ślady (nie)obecności. Rewitalizacja pamięci miejsca Młynówki Królewskiej” realizowana w kontekście akademickim podejmuje temat zaniku lokalnej tożsamości w warunkach globalnej unifikacji formy oraz dominacji cyfrowych narzędzi projektowych.bPunktem wyjścia jest obserwacja stopniowego osłabiania wrażliwości projektowej na kontekst, pamięć i materialność miejsca. Architektura zostaje tu potraktowana jako narzędzie ponownego odczytywania przestrzeni, a nie jedynie produkcji nowych form.
aksonometria
© Zofia Saługa
kryzys współczesnej architektury i utrata kontekstu
Współczesna architektura coraz częściej funkcjonuje w warunkach globalnej unifikacji formy. Rozwój narzędzi cyfrowych i algorytmicznych sprawił, że proces projektowy bywa oparty na powtarzalnych obrazach i estetykach, które nie wynikają bezpośrednio z lokalnego kontekstu. W efekcie wiele realizacji, niezależnie od miejsca, operuje podobnym językiem formalnym, co prowadzi do osłabienia relacji między architekturą a przestrzenią, w której powstaje.
młynówka
© Zofia Saługa
Istotnym elementem refleksji jest zmiana sposobu, w jaki projektowana jest przestrzeń. Dawniej proces twórczy opierał się na bezpośrednim kontakcie z miejscem, obserwacji i doświadczeniu zmysłowym.Obecnie coraz częściej zastępują go obrazy cyfrowe i inspiracje generowane algorytmicznie, które – choć atrakcyjne wizualnie – mogą być oderwane od rzeczywistej specyfiki przestrzeni. Podczas pobytu w Madrycie zauważalne stało się, że podobne zjawiska występują niezależnie od kontekstu kulturowego, co wskazuje na globalny charakter problemu.
modrzejówka
© Zofia Saługa
architektura jako praktyka ponownego zakorzenienia
Architektura rozumiana jest tutaj jako praktyka ponownego zakorzenienia, polegająca na świadomym odczytywaniu warstw pamięci miejsca oraz ich współczesnej reinterpretacji. Nie chodzi o rekonstrukcję przeszłości, lecz o tworzenie warunków, w których użytkownik może doświadczyć relacji z miejscem poprzez ruch, zmysły i obecność. W tym ujęciu projektowanie staje się procesem przywracania wrażliwości przestrzeni, a nie wyłącznie kształtowaniem formy.
enklawa ciszy
© Zofia Saługa
ślady (nie)obecności. rewitalizacja pamięci miejsca młynówki królewskiej
Praca dyplomowa Zofii Saługi „Ślady (nie)obecności. Rewitalizacja pamięci miejsca Młynówki Królewskiej” dotyczy obszaru krakowskiej Krowodrzy, w szczególności fragmentu wzdłuż Alei Grottgera z Willą Modrzejówka jako centralnym punktem założenia. Obszar ten posiada silnie zatartą tożsamość wynikającą z intensywnych procesów urbanizacyjnych, które doprowadziły do zaniku dawnego krajobrazu ogrodów, sadów oraz systemu wodnego Młynówki Królewskiej. Historyczny przekop Rudawy, pełniący niegdyś funkcję struktury organizującej życie dzielnicy, obecnie funkcjonuje jedynie jako ślad w przestrzeni miejskiej.
powrót do tradycji ogrodniczej
© Zofia Saługa
Projekt opiera się na koncepcji pamięci performatywnej, w której użytkownik współtworzy znaczenie przestrzeni poprzez ruch i doświadczenie.Na podstawie map archiwalnych odtworzono przebieg Młynówki w formie współczesnej interpretacji. Woda pojawia się punktowo jako medium ujawniające dawną obecność rzeki, a nie jako jej literalna rekonstrukcja. W wybranych punktach krajobraz zostaje przekształcony tak, aby użytkownik mógł doświadczyć zmiany poziomu terenu i symbolicznego „wejścia” w historyczny nurt.
struktury krajobrazowe i doświadczenie zmysłowe
W ramach Szlaku Pamięci zaprojektowano lekkie struktury obserwacyjne i odpoczynkowe wokół istniejącej zieleni. Ich forma nie ingeruje w system korzeniowy drzew, lecz tworzy ażurowe otoczenie umożliwiające różne sposoby percepcji krajobrazu. Uzupełnieniem są elastyczne sieci przestrzenne oraz struktury baubotaniczne, które z czasem podlegają zarastaniu przez roślinność, wpisując architekturę w proces wzrostu i zmiany. Istotnym elementem jest również przestrzeń dźwiękowa, w której wysoka roślinność ogranicza kontakt wzrokowy z miastem, kierując uwagę na zmysł słuchu i doświadczenie niematerialnych aspektów przestrzeni.
ogrody warzywne
© Zofia Saługa
willa modrzejówka jako centrum pamięci
Willa Modrzejówka stanowi centralny punkt założenia i przestrzeń koncentracji wszystkich warstw pamięci miejsca. Projekt jej adaptacji opiera się na zachowaniu czytelności historycznej struktury oraz eksponowaniu konstrukcji drewnianej. Budynek zostaje przekształcony w „Dom Otwarty”, w którym funkcje społeczne, kulturalne i edukacyjne przenikają się z przestrzenią codziennego użytkowania. Szlak Pamięci przechodzi przez wnętrze i ogród, zacierając granicę pomiędzy architekturą a krajobrazem.
elewacja południowa po zmroku
© Zofia Saługa
Willa obejmuje przestrzenie warsztatowe, czytelnię, kawiarnię oraz strefy spotkań społecznych. Układ funkcjonalny został zaprojektowany jako elastyczny i zmienny, umożliwiający różne scenariusze użytkowania. Na poziomie technicznym i użytkowym przestrzeń dostosowana jest do współczesnych potrzeb, przy jednoczesnym zachowaniu historycznego charakteru obiektu.
elewacja północna
© Zofia Saługa
Architektura w tym ujęciu staje się praktyką przywracania wrażliwości miejsca oraz narzędziem ponownego zakorzenienia w kontekście. Praca Zofii Saługi wpisuje się w dyskusję o roli pamięci, krajobrazu i doświadczenia zmysłowego w projektowaniu współczesnych przestrzeni, traktując architekturę jako proces ciągłego odczytywania i reinterpretacji miejsca.
