Biblioteka Centralna Oodi,
projekt: ALA Architects
W centrum Helsinek, tuż obok parlamentu i Muzeum Sztuki Współczesnej Kiasma, wznosi się budynek, który zmienił sposób, w jaki myślimy o bibliotece. Biblioteka Centralna Oodi, zaprojektowana przez ALA Architects, otwarta w grudniu 2018 roku, stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli współczesnej Finlandii. Już w pierwszych miesiącach działania Oodi przyciągnęła milion odwiedzających, a w najbardziej intensywne dni odwiedza ją nawet 20 tysięcy osób.
Biblioteka Centralna Oodi w Helsinkach — widok z lotu ptaka
fot. Iwan Baan © ALA Architects
Nowe oblicze biblioteki publicznej
ALA Architects zbudowali Oodi na przekonaniu, że biblioteka XXI wieku nie jest już tylko archiwum wiedzy, lecz wspólną przestrzenią, w której rodzą się pomysły i spotykają ludzie. Budynek to swoista mapa miejskiej aktywności – od głośnego parteru, przez warsztatowe, elastyczne środkowe piętro, po jasną, spokojną czytelnię na górze. To świadome przejście od zgiełku miasta ku skupieniu, od działania ku refleksji.
Biblioteka Centralna Oodi w Helsinkach powstała w ramach obchodów 100-lecia Finlandii
fot. Tuomas Uusheimo © ALA Architects
Architekci zaprojektowali strukturę, która w sposób naturalny prowadzi użytkownika przez różne stopnie intensywności przestrzeni. Parter pełni rolę otwartego forum – wita przechodniów, zachęca do wejścia, do pozostania choć na chwilę. Górne piętro, pełne światła i spokoju, pozwala się zatrzymać, skupić, spojrzeć na panoramę Helsinek. Między nimi rozciąga się poziom poświęcony eksperymentom, pracy zespołowej, kreatywności. Taki układ odzwierciedla przemianę samej idei biblioteki: z miejsca nauki w przestrzeń doświadczenia.
Biblioteka Centralna Oodi w Helsinkach — plan zagospodarowania przestrzennego
© ALA Architects
Bryła, plan i rytm przestrzeni
Forma Oodi wynika z precyzyjnego myślenia o konstrukcji i funkcji. Budynek opiera się na idei „zamieszkanego mostu” o rozpiętości ponad stu metrów. Jego stalowa struktura opiera się na dwóch masywnych łukach, które spinają przestrzeń parteru całkowicie wolną od kolumn. To rozwiązanie konstrukcyjne nadało wnętrzu imponującą otwartość i pozwoliło przekształcić je w przestrzeń o zmiennej funkcji – od wystaw po koncerty i wydarzenia miejskie. Od strony placu Kansalaistori biblioteka unosi się nad ziemią niczym lekko zakrzywiony statek. Drewniana elewacja z fińskiego świerku, opracowana z wykorzystaniem parametrycznego modelowania 3D, falując subtelnie, reaguje na światło i porę dnia. Przeszklona elewacja otwiera wnętrze na panoramę miasta, a taras pozwala patrzeć na Helsinkę z nowej perspektywy.
Biblioteka Centralna Oodi w Helsinkach — widok z lotu ptaka na bryłę
fot. Tuomas Uusheimo © ALA Architects
Całość uderza równowagą między ciężarem i lekkością: parter – solidny i otwarty, środkowy poziom – konstrukcyjny, niemal techniczny, górna kondygnacja – świetlista i niemal niematerialna. Budynek nie dominuje nad otoczeniem, lecz wpisuje się w nie z naturalną pewnością. To architektura, która nie narzuca się, a jednak przyciąga uwagę.
Biblioteka Centralna Oodi w Helsinkach — widok wnętrza
fot. Tuomas Uusheimo © ALA Architects
Przestrzeń życia miejskiego
Oodi to więcej niż biblioteka – to przestrzeń wspólna w pełnym tego słowa znaczeniu. Oprócz czytelni i stref książkowych mieszczą się tam kawiarnia, restauracja, kino Kino Regina, centrum informacji miejskiej Helsinki Info oraz Europa Experience, czyli punkt informacyjny o Unii Europejskiej. Wewnątrz działa również Warsztat Miejski, wyposażony w drukarki 3D, lasery tnące, maszyny do szycia i narzędzia do pracy manualnej. W ten sposób tradycyjna funkcja biblioteki – udostępnianie wiedzy – przekształca się w jej współtworzenie. Odwiedzający mogą nagrywać podcasty, projektować przedmioty, uczyć się obsługi nowych technologii, organizować spotkania. System rezerwacji online i sieć HelMet, obejmująca ponad trzy miliony tytułów, umożliwiają swobodne korzystanie z zasobów w całej metropolii helsińskiej.
Oprócz czytelni i stref książkowych mieszczą się tam kawiarnia, restauracja, kino Kino Regina, centrum informacji miejskiej Helsinki Info oraz Europa Experience
fot. Tuomas Uusheimo © ALA Architects
Architektura odpowiedzialna
Fińska architektura od lat słynie z poszanowania natury i długowieczności rozwiązań. Oodi kontynuuje tę tradycję, łącząc rzemieślniczą precyzję z technologiczną nowoczesnością. Prefabrykowane panele świerkowe zostały zaprojektowane tak, by wytrzymały surowe warunki klimatyczne i z biegiem lat szlachetniały, nie tracąc estetycznej spójności. Analizy parametryczne i optymalizacja instalacji pozwoliły zminimalizować zużycie energii. Budynek spełnia standard nZEB, a jego planowana żywotność to aż 150 lat. Duże przeszklenia dostarczają naturalnego światła, a kształt dachu i fasady ogranicza potrzebę mechanicznego chłodzenia. W rezultacie powstał obiekt, który nie tylko dobrze funkcjonuje, ale też odpowiada na wyzwania współczesności – ekologiczne, społeczne i kulturowe.
Biblioteka Centralna Oodi w Helsinkach
fot. Tuomas Uusheimo © ALA Architects
Od konkursu do ikony
Międzynarodowy konkurs na projekt nowej biblioteki ogłoszono w 2012 roku. Zgłoszono aż 544 projekty z całego świata. Zwycięstwo ALA Architects ogłoszono rok później, a budowę rozpoczęto w 2015 roku. Oodi powstało jako symbol stuletniej niepodległości Finlandii – dar dla obywateli i wyraz wiary w przyszłość wspólnoty. Po otwarciu, 5 grudnia 2018 roku, budynek natychmiast zdobył uznanie krytyków i użytkowników. W 2019 roku otrzymał AZ Awards w dwóch kategoriach – decyzją zarówno jury, jak i publiczności. Trafił też do finałów konkursów WAF Awards, Architizer A+ Awards, EU Mies Award oraz znalazł się na liście Dezeen Awards. W Finlandii nagrodzono go tytułem Stalowej Konstrukcji Roku.
Międzynarodowy konkurs na projekt nowej biblioteki ogłoszono w 2012 roku
fot. Tuomas Uusheimo © ALA Architects
Architektura jako wspólnota
Oodi jest czymś więcej niż zbiorem funkcji i materiałów. To budynek, który stał się metaforą nowoczesnego społeczeństwa – otwartego, różnorodnego i świadomego. Architekci ALA stworzyli przestrzeń, w której każdy element – od konstrukcji po detal – służy idei wspólnoty.
Oprac.: Anastazja Gibas
Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości pracowni ALA Architects.
