Koncepcja „Folwark Woźniki – powrót do miasta”, autorstwa zespołu projektowego w składzie: Alicja Aydar, Piotr Banaszek, Jakub Wichtowski, Agnieszka Stochaj i Aleksandra Walas z Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu, została wyróżniona w konkursie na opracowanie koncepcji zagospodarowania terenu po byłym PGR w Woźnikach, organizowanym przez Gminę Woźniki we współpracy z SARP Oddział Katowice. To już kolejny nagrodzony projekt tej grupy – wcześniej doceniono ich koncepcję zagospodarowania Długich Ogrodów w Gdańsku, o czym pisaliśmy na łamach naszego portalu („Długie Ogrody w Gdańsku. Zielona metamorfoza przestrzeni miejskiej”). Oba przedsięwzięcia łączy jedno: odmienne od tradycyjnego podejście do projektowania przestrzeni publicznych w Polsce.
stan aktualny
© Alicja Aydar, Piotr Banaszek, Jakub Wichtowski, Agnieszka Stochaj i Aleksandra Walas
historia miejsca i główne wyzwanie
Folwark w Woźnikach, powstały w XIX wieku, to zespół charakterystycznych zabudowań z czerwonej cegły i wapienia. Ich walory historyczne i architektoniczne są niepodważalne, lecz od momentu likwidacji PGR-u w latach 90. miejsce zaczęło popadać w ruinę. Z czasem stało się niedostępną enklawą, oddzieloną od tkanki miejskiej. Teren zamienił się w nieużytki, co spowodowało, że zamiast integrować miasto, folwark stał się jego barierą.
plan zagospodarowania terenu
© Alicja Aydar, Piotr Banaszek, Jakub Wichtowski, Agnieszka Stochaj i Aleksandra Walas
Architektki i architekci postawili sobie za cel otworzenie tego obszaru i przywrócenie go mieszkańcom i mieszkankom.
główna idea projektu
Najważniejszym założeniem jest oddanie przestrzeni społeczności lokalnej i włączenie folwarku do codziennego życia miasta. Autorzy i autorki proponują, by teren nie był ekskluzywnym kompleksem rekreacyjnym, ale prawdziwym miejscem dla wszystkich.
Jak podkreślają: Stworzyliśmy koncepcję przestrzeni, która naszym zadaniem ma realne szanse na realizację oraz da coś mieszkańcom a nie zdefiniuje ich jako klientów. Ważnym punktem działań jest zachowanie istniejącego potencjału obiektów tak by można było je adaptować w przyszłości do różnych funkcji mając na uwadze głównie ich ochronę.
widok z góry
© Alicja Aydar, Piotr Banaszek, Jakub Wichtowski, Agnieszka Stochaj i Aleksandra Walas
Zespół sprzeciwia się podejściu, które stawia na drogie inwestycje, obce codzienności małych miast. Dlatego, jak sami zaznaczają: W naszej koncepcji nie ma SPA czy basenów – stawiamy na dostępne, codzienne funkcje, które odpowiadają lokalnym potrzebom.
etapowe wprowadzanie zmian
Projekt zakłada elastyczną realizację w etapach, co daje szansę stopniowego wdrażania zmian w zależności od możliwości finansowych miasta.
W pierwszym etapie przewidziano:
-
oczyszczenie terenu i wytyczenie ciągów pieszo-rowerowych,
-
system retencji wody deszczowej z wykorzystaniem stawów i studni chłonnych,
-
nasadzenia zieleni – w tym drzew owocowych i łąk kwietnych, które podkreślą rolniczy charakter miejsca.
rynek
© Alicja Aydar, Piotr Banaszek, Jakub Wichtowski, Agnieszka Stochaj i Aleksandra Walas
W kolejnych fazach zespół planuje adaptację budynków:
-
garaże – na kawiarnię i warsztaty,
-
południowe skrzydło – na pawilon parkowy,
-
stodoły – na przestrzenie sportowe: skatepark, ściankę wspinaczkową i boiska.
Szczególne wrażenie robi pomysł zachowania obory jako „idealnej ruiny” – zabezpieczonej, lecz otwartej przestrzeni, która może stać się sceną wydarzeń kulturalnych i plenerowych.
ekologia i prostota środków
Ważnym filarem projektu jest minimalizacja użytych materiałów i kosztów. Architektki i architekci stawiają na ponowne wykorzystanie cegieł i drewna z rozbiórek, a także na naturalne materiały lokalne. Dzięki temu nie tylko zmniejszają ślad środowiskowy, ale także podkreślają autentyczność miejsca.
Zielona infrastruktura – retencja wody, nowe nasadzenia, łąki kwietne – czyni folwark potencjalnym zielonym sercem Woźnik, przestrzenią łączącą historię, przyrodę i codzienne życie mieszkańców i mieszkanek.
skate park
© Alicja Aydar, Piotr Banaszek, Jakub Wichtowski, Agnieszka Stochaj i Aleksandra Walas
społeczny wymiar i przyszłość
Projekt został zaprojektowany z myślą o różnych grupach mieszkańców: dzieci znajdą tu plac zabaw, młodzież przestrzeń sportową, dorośli i seniorzy – miejsce do spotkań i odpoczynku. Autorzy przewidują nawet możliwość powstania niewielkiego osiedla socjalnego, które pomoże młodym osobom związać swoją przyszłość z miastem.
Takie podejście zostało wysoko ocenione przez jury – to jedyna praca wyróżniona w konkursie.
Naszym zdaniem przestrzeń publiczna w Polsce zbyt często projektowana jest odgórnie, bez prawdziwego dialogu z mieszkańcami. My chcemy pokazać, że można inaczej – oddając głos społeczności i racjonalizując nakłady. – podkreślają młodzi projektanci i projektanki
ogród
© Alicja Aydar, Piotr Banaszek, Jakub Wichtowski, Agnieszka Stochaj i Aleksandra Walas
„Folwark Woźniki – powrót do miasta” to projekt, który łączy historię z przyszłością, architekturę z naturą i codzienność z kulturą. Nie jest to wizja luksusowego kompleksu, lecz propozycja realnej, etapowej rewitalizacji, opartej na prostych środkach, ekologii i potrzebach społeczności lokalnej.
Nagrodzona koncepcja potwierdza, że zespoł projektowy należy do ciekawych młodych projektantow i projektantek, proponujących nową jakość w projektowaniu przestrzeni publicznych w Polsce.
