Krakowska Akademia Muzyczna nigdy nie miała siedziby na miarę swoich potrzeb. W początkach swojej niemal 140-letniej historii dzieliła przestrzenie z użytkownikami Teatru Starego, obecnie gnieździ się w dawnym budynku Giełdy Towarowo-Pieniężnej oraz we „Floriance” przy ulicy Basztowej. Od dawna wiadomo, że budowa nowego kampusu uczelni jest koniecznością. W 2017 roku wydawało się, że w Krakowie powstanie nowa ikona, zaprojektowana przez światową gwiazdę architektury. Dzisiaj za koncepcję nowego kampusu Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie odpowiada Konior Studio. Konkursowy projekt nie zapowiada ikony — tylko czy w przypadku lokalizacji w zielonym sercu Grzegórzek można uznać to za wadę?
Wygląda na to, że po latach niepewności drugie podejście do budowy nowego kampusu Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie zakończy się sukcesem. Pierwszy konkurs, rozstrzygnięty w 2017 roku, zaowocował wyborem pracy nadesłanej przez pracownię stararchitekta, Franka Gehry'ego. Dekonstruktywistyczny projekt nie został przekazany do realizacji, podobnie jak cała koncepcja, polegająca na budowie na Grzegórzkach Centrum Muzyki, zawierającego Filharmonię, siedzibę krakowskiej orkiestry oraz uczelni nazwanej imieniem słynnego kompozytora. W 2022 zakończył się drugi konkurs, w którym zwyciężyła koncepcja Konior Studio, specjalistów od architektury obiektów muzycznych.
szlachetne rozwiązania
Jury pracujące pod przewodnictwem Marka Dunikowskiego dostrzegło w projekcie „szlachetne i konsekwentne rozwiązanie urbanistyczne, nawiązującego do klasycznego kodu budowy miasta Krakowa”, zalety cechujące „kompozycję przenikających się przestrzeni wewnętrznych i zewnętrznych wytwarzających odpowiedni nastrój projektowanej szkoły,” oraz „możliwość właściwego etapowania inwestycji, zarówno w sferze funkcjonalnej, jak i przestrzennej”. Od tego momentu minęły jednak cztery lata, a projekt — zgodnie z zaleceniami — uległ pewnym przeobrażeniom. Jak zatem będzie wyglądać nowy kampus Akademii Muzycznej w Krakowie?
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
jaki będzie nowy kampus Akademii Muzycznej w Krakowie?
Podczas gdy zwycięska praca Franka Gehry'ego z 2017 roku proponowała układ odśrodkowy, z dwiema centralizującymi bryłami Uczelni, architekci z Konior Studio postawili na bardziej klasyczne rozwiązanie, upodobniając zabudowę kampusu do historycznej ulicy. Nowy kampus Akademii Muzycznej będzie składał się nie z jednego, ani dwóch, a z dziesięciu budynków, ustawionych w dwóch równoległych „szeregach”. Pomiędzy nimi powstanie podłużny, raczej wąski plac, usytuowany na linii północ-południe. To właśnie on ma być „ulicą”, na której toczyć będzie się życie uczelni, on jest też konsekwencją głównej idei projektu:
Tradycja budowania w Krakowie jest kontynuowana w prezentowanej koncepcji. Jego specyfika kształtowana przez wieki, jest wzorem spójnej różnorodności. Budynki stanowią zwartą tkankę urbanistyczną. Dzięki temu czytelna jest struktura przenikających się przestrzeni otwartych, placów i ulic, oraz przestrzeni zamkniętych jak domy i wewnętrzne dziedzińce. Na tym opiera się kanon dawnej zabudowy, który mimo upływu czasu nie stracił na aktualności. Ulica Grodzka tworzy taki fenomen przestrzeni między budynkami z sekwencją placów, dziedzińców i ogrodów. Łączą je bramy, a wieże akcentują najważniejsze funkcje i miejsca. Miasto i jego kod urbanistyczny jest wzorcem dla nowej siedziby Akademii Muzycznej.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
muzyczna uliczka w sercu uczelni
Wybór takiej kompozycji budynków nie jest tylko wyrazem zamiłowania Tomasza Koniora, głównego autora projektu, do zasad tradycyjnej urbanistyki. Zabudowa kampusu Akademii Muzycznej ma bowiem (w słowach samej pracowni) odtwarzać dawny przebieg ulicy Skrzatów. Budynki, posadowione nieco nieregularnie wzdłuż centralnej osi stworzą z perspektywy wewnętrznego placu układ pierzejowy, w którym każda z funkcji uczelnianego kompleksu będzie znajdować się w osobnej kubaturze. Dwie z nich, najmocniej wysunięte na północ zostaną połączone poprzecznie usytuowanym, mocno przeszklonym foyer.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
Przed nim powstanie plac publiczny, na którym Konior Studio — kontynuując nawiązania do tradycyjnych rozwiązań — wygospodarowało miejsce na fontannę oraz pomnik Krzysztofa Pendereckiego, patrona Akademii Muzycznej w Krakowie.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
W budynkach frontowej, północnej części, znajdującej się od strony ulicy Skrzatów zgromadzono funkcje dostępne zarówno dla pracowników oraz studentów uczelni, jak i pozostałych mieszkańców Krakowa. Dwie pierwsze kubatury zapełnią więc rektorat, administracja i parking podziemny oraz pomieszczenia wydziału wokalno-aktorskiego. Za poprzecznym foyer znajdą się z kolei dwa budynki mieszczące salę koncertową z widownią dla około 500-600 osób oraz aule kameralną i organową.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
W dalszej części kompleksu zaprojektowano budynki przeznaczone dla Wydziału Instrumentalnego oraz Wydziału Twórczości i Edukacji Muzycznej, a także osobny projekt mieszczący sale prób i budynek wielofunkcyjny z garderobami, pokojami gościnnymi i backstagem obsługującym salę koncertową. Od południa założenie domyka budynek biblioteki wraz z dużym łącznikiem.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
Grodzka na Grzegórzkach
Chociaż na Grzegórzkach, gdzie powstanie nowy kampus Akademii Muzycznej w Krakowie, obecnie dominuje zabudowa modernistyczna, gdzieniegdzie wzbogacona nieco starszymi (Fort 17 Luneta Grzegórzecka, budynek Państwowego Instytutu Geologicznego), jak i młodszymi obiektami, to w swoim projekcie Konior Studio zdecydował się na liczne nawiązania do zabytkowej, historycznej tkanki urbanistycznej Starego Miasta.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
Oprócz wspomnianego układu pierzejowego, architekci zwracają uwagę na szereg inspiracji krakowskimi budowlami — i tak kształt placu w północnej części kompleksu nawiązuje do Placu Marii Magdaleny przy ulicy Grodzkiej, bramy i łączniki komunikujące poszczególne budynki mają przypominać wąską ulicę Pijarską, nad którą wisi wenecki mostek, a wewnętrzny dziedziniec jest w narracji pracowni dalekim echem otoczonego krużgankami dziedzińca Collegium Maius.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
Warto zauważyć, że nie są to bezpośrednie nawiązania, a raczej zespół decyzji urbanistyczno-architektonicznych, mających na celu odtworzenie jakości charakteryzujących historyczną zabudowę w architekturze powstającej współcześnie. W Akademii Muzycznej nie znajdziemy zatem podcieni wieńczonych przez gotyckie łuki ani belkowań w antycznych porządkach; zamiast nich pojawi się dobrze znana typologia śródmiejskiej tkanki, wśród której mieszkańcy i mieszkanki Krakowa wiedzą, jak należy się poruszać.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
ceglana tożsamość Krakowa
Nie oznacza to jednak, że Konior Studio zrezygnowało w swoim projekcie z odpowiedniego potraktowania detalu. Kluczową rolę w koncepcji nowego kampusu Akademii Muzycznej w Krakowie odgrywa wykończenie elewacji budynków, do którego wykorzystana zostanie szara cegła. Jak czytamy w opisie założenia:
Cegła jest wciąż obecna i charakterystyczna dla krakowskiej architektury. Znajdujemy ją również w bezpośrednim sąsiedztwie przyszłego kampusu. Zarówno pobliskie fortyfikacje, jak i architektura przemysłowa Zabłocia, ujawnia znakomite przykłady jej zastosowania. Szara cegła jest pomysłem na prostą ale wyrazistą elewację poszczególnych brył kampusu. W strefie cokołu przybiera wertykalny rytm ceglanej plisy. Taka architektura, z czasem porośnięta zielenią szybko zasymiluje się z naturalnym otoczeniem.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
Ceglaną powłokę budynków przecinać będą eleganckie wcięcia w murze, pełniące rolę artykulacji poziomej oraz skonsultowane z wysokościami, na których osadzone są otwory okienne. Piony zaakcentują z kolei ciemne okładziny flankujące okna, a ciężkie, ceglane mury zyskają lekkości dzięki sporym przeszkleniom, którymi przebite zostaną fronty niektórych obiektów kampusu. We wnętrzach, w tym reprezentacyjnym, dwupoziomowym foyer, królować będą beton oraz drewno.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
arboretum i pomnik z rur PCV
Chociaż okolica, w której niebawem rozpocznie się budowa Akademii Muzycznej jest zielonym sercem Grzegórzek, to pomiędzy budynkami kampusu nie braknie nowych nasadzeń oraz infrastruktury, która przybliży to miejsce do prawdziwie wielofunkcyjnej ulicy:
Przeszklone ściany [foyer — red.] otwierają wnętrze na zielony dziedziniec. Agora jest wewnętrzną przestrzenią uczelni przeznaczoną do odpoczynku i plenerowych wydarzeń. Służą temu zacienione łąki i umieszczony na wzniesieniu amfiteatr. Do wnętrza dziedzińca prowadzą bramy ukształtowane między budynkami, pod łączącymi je przewiązkami. Bramy umożliwiają swobodne poruszanie się po terenie jak również wydzielenie agory z ogólnodostępnego obszaru. Dziedziniec od strony Wisły zamyka umieszczona naprzeciw foyer biblioteka.
— czytamy w opisie projektu kampusu Akademii Muzycznej w Krakowie.
W projekcie konkursowym pracownia zaplanowała na tyłach kompleksu park, w którym oprócz zieleni, mają znaleźć się między innymi rzeźby muzyczne, zegar słoneczny oraz tak zwany tubafon, czyli instrument perkusyjny, składający się z zespołu rur PCV przymontowanych do wspólnej ramy. Ten ostatni będzie kolejnym pomnikiem Krzysztofa Pendereckiego, który był pomysłodawcą nietypowego instrumentu z recyklingu.
Rozciągający się w stronę nabrzeża teren kampusu zajmuje okazały ogród stając się naturalną kontynuacją zielonego nabrzeża z rzeźbami i różnorodnymi gatunkami drzew. Arboretum nawiązuje do pasji patrona uczelni.
— wyjaśnia Konior Studio.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
kiedy powstanie kampus Akademii Muzycznej w Krakowie?
Prace prowadzone na powojskowych terenach przy ulicy Skrzatów trwają już od jakiegoś czasu, ostatnio uczelnia informowała o zakończeniu przygotowywania terenu oraz uzyskaniu kompletnej dokumentacji projektowej i pozwolenia na budowę. A kiedy powstanie nowy Kampus Akademii Muzycznej w Krakowie? Budowa miała rozpocząć się jeszcze w 2024 roku, od tego momentu jednak nie wyrosły żadne nowe budynki. Dzisiaj mówi się o sześcioletnim procesie budowy, zawartym pomiędzy 2027 a 2033 rokiem. By budowa rozpoczęła się na dobre, potrzebne są jednak pieniądze, i to całkiem sporo.
Nowy kampus Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie na Grzegórzkach
© Konior Studio
Chociaż konkurs rozstrzygnięto już po napaści Rosji na Ukrainę i związanymi z nią zawirowaniami na rynku budowlanym, to i tak nie udało się ustrzec znacznego niedoszacowania kosztów inwestycji. Początkowo środki niezbędne na budowę oraz wyposażenie kampusu Akademii Muzycznej określano na 490 milionów złotych, dzisiaj — jak zaznacza prof. Mariusz Sielski, rektor uczelni, w rozmowie z serwisem LoveKraków — jest to nawet 795 milionów, potrzebne w perspektywie najbliższych 6 lat. Czy uda się zdobyć odpowiednie finansowanie dla tak drogiej inwestycji? Niezbędny zastrzyk gotówki zapewnić może jedynie rząd, uczelnia złożyła już w tym celu odpowiedni wniosek i czeka na odpowiedź ze strony organów centralnych.
Koncepcja nowego kampusu Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie
© Konior Studio
architektura, która nie szuka poklasku
Nowy Kampus Akademii Muzycznej nie stanie się symbolem architektonicznej rewolucji w Krakowie, nie będzie też nową ikoną tego miasta. Nie jest to jednak zarzut — ikoniczności, od której zresztą odżegnuje się coraz większa ilość architektów, musiałby zostać podporządkowany skomplikowany program budynku, nie współgrałaby z nią również lokalizacja przeznaczona dla nowego kampusu, który znajdzie się w zalesionej okolicy, pomiędzy Wisłą a osiedlami mieszkaniowymi. Zamiast nowej ikony Kraków ma za to szansę na kawał „porządnej” architektury — dobrze wpisanej w kontekst, funkcjonalnej i ekonomicznej, służącej przede wszystkim użytkownikom, a nie reprezentacji i promocji miasta prowadzonej w duchu pogodni za „efektem Bilbao”.
