Rozbiórka gmachu Wydziału Chemicznego Politechniki Łódzkiej przy ulicy Stefana Żeromskiego 116 została wstrzymana! Po akcji protestacyjnej zainicjowanej przez Marię Nowakowską swoją opinię wyraził SARP Oddział Łódź, a Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi rozpoczął procedurę wpisu modernistycznego gmachu na kampusie Politechniki Łódzkiej do rejstru zabytków. Czy modernistyczna przebudowa zaprojektowana przez Jana Redę zostanie ocalona?
Przypominamy — pod koniec czerwca rozpoczęła się akcja protestacyjna wobec planów rozbiórki budynku Wydziału Chemicznego Politechniki Łódzkiej, którą zainicjowała Maria Nowakowska, historyczka sztuki i popularyzatorka architektury działająca w sieci jako Maria od Detalu. List protestacyjny podpisało ponad dwa tysiące osób, do akcji włączyły się między innymi Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki oraz wydawnictwo Architektura&Biznes. W reakcji na rozpoczęty przez firmę rozbiórkową demontaż wnętrz, Stowarzyszenie Łódź Cała Naprzód oraz Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Oddział Łódź złożyły do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Łodzi wniosek o rozpoczęcie procedury wpisu do rejestru zabytków modernistycznego gmachu z końcówki lat 40. ubiegłego wieku.
gmach Wydziału Chemicznego Politechniki Łódzkiej zostanie zabytkiem?
8 lipca 2026 roku Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi poinformował na profilu w mediach społecznościowych o wszczęciu postępowania w sprawie wpisu gmachu Wydziału Chemicznego Politechniki Łódzkiej do rejestru zabytków.
W związku z licznymi artykułami prasowymi oraz wypowiedziami medialnymi dotyczącymi wniosków składanych do Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przez organizacje społeczne, stowarzyszenia branżowe oraz osoby zainteresowane ochroną dziedzictwa kulturowego, w sprawie objęcia ochroną konserwatorską budynku Gmachu Wydziału Chemii Ogólnej Politechniki Łódzkiej, usytuowanego w Łodzi przy ul. Żeromskiego 116 pragnę poinformować, że w odpowiedzi na wniosek Towarzystwa Opieki Nad Zabytkami Oddziału w Łodzi postanowieniem z dnia 7 lipca br. zostało wszczęte postępowanie w sprawie wpisania ww. budynku do rejestru zabytków nieruchomych województwa łódzkiego.
— czytamy w komunikacie.
Rozpoczęcie procedury wpisu oznacza, że do podjęcia ostatecznej decyzji przez Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wszelkie prace rozbiórkowe muszą zostać wstrzymane. Władze Politechniki Łódzkiej nie odniosły się jeszcze oficjalnie do tych informacji.
stanowisko SARP Oddział Łódź
W międzyczasie swoje stanowisko w sprawie planów wyburzenia gmachu przy ulicy Stefana Żeromskiego 116 w Łodzi wyraził SARP Oddział Łódź. W liście podpisanym przez Prezesa Zarządu SARP Oddział Łódź, Jakuba Krzysztofika oraz Wiceprezeskę Zarządu SARP Oddział Łódź, Karolinę Taczalską czytamy:
Stanowisko SARP Oddział Łódź w sprawie planowanej rozbiórki budynku dawnego Wydziału Chemicznego Politechniki Łódzkiej
Stowarzyszenie Architektów Polskich Oddział Łódź z uwagą śledzi dyskusję dotyczącą planowanej rozbiórki budynku dawnego Wydziału Chemicznego Politechniki Łódzkiej.
Nie zajmujemy stanowiska wobec samej decyzji inwestycyjnej uczelni. Uważamy jednak, że sprawa ma znaczenie wykraczające poza pojedynczą inwestycję i dotyczy fundamentalnych zagadnień związanych z ochroną dziedzictwa architketonicznego, odpowiedzialnością środowiskową oraz standardami prowadzenia współczesnych procesów inwestycyjnych.
Budynek stanowi istotny element historii rozwoju Politechniki Łódzkiej oraz powojennej odbudowy miasta. Jest przykładem adaptacji dawnej zabudowy przemysłowej do nowych funkcji akademickich — procesu, który dziś uznawany jest za jedno z najważniejszych narzędzi zrównoważonego projektowania i ochrony dziedzictwa. W literaturze poświęconej architekturze Łodzi obiekt był wskazywany jako wartościowy przykład powojennej architektury oraz element budujący tożsamość kampusu. Badania prof. Joanny Olenderek wskazywały również na zachowanie oryginalnych elementów wyposażenia i detalu architektonicznego, takich jak stolarka, balustrady, posadzki czy elementy audytoriów. Podobne stanowisko prezentowali w ostatnich dniach m.in. architekt i historyk architektury dr Błażej Ciarkowski oraz architekt Piotr Biliński, wskazując na możliwość poszukiwania rozwiązań projektowych opartych na adaptacji i kontynuacji istniejącej struktury.
Jednocześnie z niepokojem przyjmujemy informacje, że dokumentacja przygotowana przed rozbiórką miała obejmować wyłącznie inwentaryzację konstrukcyjno-budowlaną, bez pełnej dokumentacji architektonicznej wnętrz i ich wyposażenia, przy jednoczesnych doniesieniach o zachowaniu historycznych detali. W naszej ocenie, niezależnie od ostatecznych decyzji inwestycyjnych, pełna dokumentacja wartości architektonicznych obiektu powinna stanowić standard postępowania wobec budynków o udokumentowanym znaczeniu dla historii architektury miasta.
Równie istotny jest wymiar środowiskowy tej decyzji. Współczesna praktyka architektoniczna oraz europejskie kierunki rozwoju budownictwa jednoznacznie wskazują, że najbardziej zrównoważonym budynkiem jest często ten, który już istnieje. Adaptacja istniejących obiektów pozwala zachować tzw. wbudowany ślad węglowy (embodied carbon) związany z materiałami i konstrukcją, ograniczyć emisje wynikające z rozbiórki, transportu odpadów oraz produkcji nowych materiałów budowlanych.
W związku z tym uważamy, że przy podejmowaniu decyzji o wyburzeniu obiektów o znacznej skali standardem powinno być wykonanie i publiczne przedstawienie:
- analizy wariantowej obejmującej możliwość adaptacji i modernizacji,
- analizy kosztów środowiskowych, w tym oceny śladu węglowego w całym cyklu życia budynku (Life Cycle Assessment — LCA),
- bilansu materiałowego i możliwości ponownego wykorzystania elementów budynku
- oceny wartości historycznych i architektonicznych wraz z dokumentacją zachowanych detali.
Dyskusja dotycząca przyszłości tego obiektu jest również ważna dlatego, że dotyczy uczelni technicznej, kształacącej przyszłych architektów, urbanistów i inżynierów. Środowisko akademickie ma szczególną rolę w wyznaczaniu standardów odpowiedzialnego projektowania, ochrony dziedzictwa oraz wdrażania zasad gospodarki o obiegu zamkniętym.
SARP Oddział Łódź nie przesądza, czy w tym konkrtnym przypadku jedynym właściwym rozwiązaniem jest zachowanie budynku czy jego rozbiórka. Uważamy jednak, że decyzje dotyczące obiektów posiadających udokumentowaną wartość historyczną i architektoniczną powinny być poprzedzone transpraentnym procesem opartym na wiedzy eksperckiej, rzetelnych analizach technicznych, ekonomicznych i środowiskowych oraz pełnej dokumentacji wartości kulturowych obiektu.
Mamy nadzieję, że niezależnie od ostatecznego rozstrzygnięcia sprawa ta stanie się impulsem do wypracowania dobrych praktyk dotyczących postępowania z architekturą XX wieku — praktyk uwzględniających równocześnie potrzeby rozwoju, ochronę dziedzictwa oraz cele klimatyczne.
Jako Stowarzyszenie Architektów Polskich deklarujemy gotowość do udziału w merytorycznej debacie dotyczącej standardów ochrony współczesnego dziedzictwa architektonicznego i zrównoważonego rozwoju przestrzeni.
