BRAC University w Dhace,
projekt: WOHA
BRAC University w Dhace powstał na zaniedbanym terenie dawnego wysypiska, który pracownia WOHA przekształciła w wielopoziomowy fragment miasta. Przy ziemi znalazły się park, promenada nad wodą i przestrzenie dostępne również dla mieszkańców, a ponad nimi zawieszono kondygnacje z salami dydaktycznymi, laboratoriami i ogrodami. Zamiast zamkniętej akademickiej twierdzy powstał porośnięty zielenią kampus, który odzyskuje zdegradowane miejsce dla uczelni i jej sąsiedztwa.
BRAC University w Dhace — © dzięki uprzejmości WOHA, fot. Prantography
od wysypiska do miejskiego kampusu
Nowa siedziba BRAC University zajęła działkę przy Bir Uttam Rafiqul Islam Avenue w gęsto zabudowanej Dhace. Wcześniej teren był zaniedbany i wykorzystywany jako wysypisko. Jego przekształcenie nie ograniczyło się jednak do postawienia dużego budynku edukacyjnego. Projekt WOHA miał przywrócić to miejsce miastu i stworzyć nowy punkt odniesienia zarówno dla studentów, jak i okolicznych mieszkańców. Uczelnia jest akademickim ramieniem organizacji BRAC, zajmującej się między innymi ograniczaniem ubóstwa, edukacją oraz wspieraniem lokalnych społeczności. Wartości te znalazły odzwierciedlenie w architekturze kampusu. Jego dolne poziomy nie zostały odcięte od sąsiedztwa, lecz zaprojektowane jako otwarta przestrzeń wspólna. WOHA potraktowała cały kompleks jak wielowarstwowy fragment miasta. Program dydaktyczny, rekreacyjny i publiczny nie rozlewa się po rozległym terenie, ale układa się pionowo. Dzięki temu intensywna zabudowa nie oznacza rezygnacji z zieleni ani miejsc dostępnych bez konieczności wchodzenia do właściwej części uczelni.
BRAC University w Dhace — © dzięki uprzejmości WOHA, fot. Prantography
park zamiast zamkniętego parteru
Najbardziej publiczną częścią założenia jest Campus Park, znajdujący się pod uniesionymi kondygnacjami akademickimi. Mieszczą się tu audytorium, sala wielofunkcyjna, amfiteatr, centrum aktywności studenckiej oraz rozległe przestrzenie przeznaczone do spotkań i odpoczynku. Wzdłuż jeziora poprowadzono ceglaną promenadę z miejscami do siedzenia, niewielkimi pomostami i lokalami gastronomicznymi. Park nie pełni więc funkcji dekoracyjnego otoczenia budynku. Jest jego miejskim sercem, z którego mogą korzystać nie tylko studenci, lecz także mieszkańcy dzielnicy. Takie rozwiązanie odwraca typowy układ dużych obiektów edukacyjnych, których partery często zajmują hole wejściowe, pomieszczenia techniczne lub kontrolowane strefy dostępu. W BRAC University przestrzeń przy ziemi pozostaje otwarta, a właściwa część dydaktyczna została uniesiona ponad nią.
BRAC University w Dhace — © dzięki uprzejmości WOHA, fot. Prantography
dziewięć poziomów życia akademickiego
Nad parkiem wznosi się dziewięć poziomów z administracją, salami wykładowymi, pracowniami, laboratoriami i zapleczem dla studentów. WOHA określa tę część jako Academia. Zamiast projektować ją jako serię zamkniętych, klimatyzowanych pięter, architekci poprzecinali duże płyty stropowe otwartymi galeriami, tarasami i ogrodami podniebnymi. Pomiędzy salami pojawiają się amfiteatralne schody, podesty, niewielkie place i miejsca przeznaczone do pracy. Pozwalają one spotkać się poza zajęciami, odpocząć lub obserwować życie na innych poziomach. Poszczególne części budynku pozostają ze sobą w kontakcie wzrokowym, dzięki czemu ogromny kompleks nie rozpada się na odizolowane kondygnacje. Ma to szczególne znaczenie przy skali uczelni, z której korzysta około 20 tys. studentów. Ruch nie został oparty wyłącznie na windach. Szerokie schody, schody ruchome i otwarte przejścia sprzyjają przemieszczaniu się w poziomie oraz przypadkowym spotkaniom. Komunikacja staje się tu częścią społecznego życia kampusu, a nie jedynie drogą prowadzącą od wejścia do sali.
BRAC University w Dhace — © dzięki uprzejmości WOHA, fot. Prantography
architektura otwarta na klimat Dhaki
Porowata konstrukcja budynku odpowiada na gorący i wilgotny klimat Bangladeszu. Poziome przejścia zostały ustawione tak, aby wykorzystywać dominujące kierunki wiatru. Otwarte tarasy, głębokie zacienienia i przepuszczające powietrze elewacje wspomagają naturalną wentylację oraz ograniczają nagrzewanie wnętrz. Pomieszczenia wymagające stabilnych warunków są chłodzone mechanicznie, jednak znaczna część komunikacji i stref wspólnych pozostaje otwarta. Zamiast całkowicie izolować użytkowników od pogody, architektura zapewnia im cień, ruch powietrza i kontakt z roślinnością. Surowy beton, terakotowa cegła i zielone ściany tworzą prostą paletę materiałową, odporną na intensywne użytkowanie. Materiały nie pełnią wyłącznie funkcji estetycznej. Mają ograniczać koszty utrzymania, dobrze znosić lokalne warunki i nawiązywać do tradycji budowlanych regionu. Modułowy układ konstrukcji pozwala natomiast zmieniać organizację wnętrz wraz z rozwojem uczelni.
BRAC University w Dhace — © dzięki uprzejmości WOHA, fot. Prantography
uczelnia zawieszona nad zielenią
Najwyższy poziom kampusu zajmuje park sportowy z basenem, 200-metrową bieżnią oraz boiskiem do krykieta. Nad nim rozpięto rozległe zadaszenie pokryte panelami fotowoltaicznymi. Konstrukcja chroni użytkowników przed intensywnym słońcem, a jednocześnie produkuje część energii zużywanej przez kompleks. Zieleń pojawia się na kolejnych poziomach budynku: w Campus Park, na tarasach, przy otwartych galeriach i w ogrodach podniebnych. Łączna powierzchnia terenów zielonych i wodnych przekracza powierzchnię samej działki, ponieważ roślinność została rozmieszczona również wysoko nad ziemią. Według danych pracowni połączenie rozwiązań pasywnych, hybrydowego systemu chłodzenia i instalacji fotowoltaicznej pozwala kampusowi zużywać znacznie mniej energii niż konwencjonalny budynek o podobnej skali. Za liczbami stoją jednak rozwiązania, które użytkownicy odczuwają bezpośrednio: cień, przewiew, dostęp do otwartych przestrzeni i możliwość przebywania wśród zieleni.
BRAC University w Dhace — © dzięki uprzejmości WOHA, fot. Prantography
odzyskany fragment Dhaki
BRAC University pokazuje, że pionowy kampus nie musi przypominać biurowca wypełnionego salami wykładowymi. WOHA wykorzystała wysokość nie po to, by odciąć uczelnię od miasta, lecz by pozostawić więcej przestrzeni przy ziemi i przeznaczyć ją na park, wodę oraz miejsca spotkań. Znaczenie projektu wykracza przy tym poza granice działki. Według pracowni po ukończeniu kampusu w sąsiedztwie zaczęły pojawiać się nowe usługi i udogodnienia odpowiadające na potrzeby studentów oraz mieszkańców. Teren, który wcześniej stanowił problematyczną wyrwę w strukturze miasta, stał się impulsem do ożywienia okolicy. Najważniejszym osiągnięciem BRAC University nie jest więc sama skala budynku ani jego rozbudowany program. Jest nim przemiana zdegradowanego terenu dawnego wysypiska w otwarty fragment Dhaki — miejsce nauki, rekreacji i codziennych spotkań, które służy nie tylko uczelni, lecz także otaczającemu ją miastu.
