Konkurs „Najlepszy Dyplom ARCHITEKTURA”
Zostań użytkownikiem portalu A&B i odbierz prezenty!
Zarejestruj się w portalu A&B i odbierz prezenty
maximize

Przyszłość projektowania architektonicznego leży w projektowaniu inkluzywnym

27 czerwca '24
w skrócie
  1. Projekt NeuroDiver — Comfort Space LAB zaprezentowany został w maju na Łódź Design Festival 2024.
  2. Zespół w składzie: Zuzanna Bogucka, Katarzyna (Kaja) Sentycz, Dominika Zawojska-Kuriata i
    Irek Kuriata przygotował eksperymentalo-edukacyjną wystawę, w której zwiedzający mieli szansę doświadczyć, w jaki sposób osoby neuroatypowe postrzegają otaczające je środowisko i uzupełniający ją NeuroDiver Toolkit, czyli Przybornik Neuroinkluzywny.
  3. Wystawa składała się ze: Strefy Doświadczalnej, Strefy Komfortu i Strefy Integracji.
  4. Uwzględnianie neuroróżnorodności w projektowaniu architektonicznym przekłada się na przewidywanie reakcji użytkowników na rozwiązania projektowe.
     
  5. Więcej ciekawych informacji znajdziesz na stronie głównej portalu AiB

W jaki sposób osoby neuroatypowe doświadczają świata? Co jest istotne, a co trudne w kontakcie ze środowiskiem zbudowanym? Jak można przybliżyć ich perspektywę architekt(k)om i szeroko rozumianym osobom projektującym? Czy decyzje projektowe mogą wzmacniać poczucie bezpieczeństwa i przynależności osób neuroatypowych?

To właśnie powyższe pytania stały się osią prac nad projektem NeuroDiver — Comfort Space LAB, zaprezentowanym w maju na Łódź Design Festival 2024. W ramach tego wydarzenia nasz zespół przygotował dwie inicjatywy: wystawę, będącą de facto przestrzenią eksperymentalo-edukacyjną, w której zwiedzający mieli szansę doświadczyć, w jaki sposób osoby neuroatypowe postrzegają otaczające je środowisko i uzupełniający ją NeuroDiver Toolkit, czyli Przybornik Neuroinkluzywny.

wystawa podczas Łódź Design Festival 2024

wystawa podczas Łódź Design Festival 2024

© Zespół NeuroDiver-Comfort Space LAB

Świat projektowany dla „większości” bywa trudny w odbiorze, a czasem jest wręcz niedostępny dla osób neuroatypowych. Pogłos, dźwięki wydawane przez urządzenia elektryczne (np. świetlówki i niektóre LED-y, klimatyzacja), szorstkie obicia siedzisk, krzesła ustawione zbyt blisko siebie, zbyt jaskrawe światła, mimo że mieszczące się w normach budowlanych dla danego typu pomieszczeń, jaskrawe
i wyraziste wzory na posadzkach i ścianach, nieczytelność przestrzeni i nieprzewidywalność sytuacji społecznych potrafią skutecznie pozbawić osoby neuroatypowe komfortu funkcjonowania w przestrzeniach publicznych. Te pozornie błahe bariery (i wiele innych) mogą prowadzić do przestymulowania, które objawia się silną reakcją fizjologiczną i psychiczną u osób neuroatypowych. To z kolei utrudnia im korzystanie z przestrzeni publicznych oraz dostępnych usług, a nierzadko odbiera możliwość uczestniczenia w życiu społecznym.

wystawa NeuroDiver — Comfort Space LAB podczas Łódź Design Festival 2024        Jak często cechy i elementy środowiska wyprowadzają Cię ze strefy komfortu?

wystawa NeuroDiver — Comfort Space LAB podczas Łódź Design Festival 2024

© Zespół NeuroDiver-Comfort Space LAB

czym są neuroatypowość i neuroróżnorodność?

Określenie neuroatypowość oznacza atypowy sposób funkcjonowania układu nerwowego, stanowiący biologiczną podstawę różnych zaburzeń. Może ona być uwarunkowana genetycznie, wynikać z zaburzeń neurorozwojowych (np. ADHD, spektrum autyzmu, ADD, dysleksja, dysortografia, dyskalkulia i dyspraksja), może być wynikiem chorób neurodegeneracyjnych (np. choroby Alzheimera, choroby Parkinsona, demencji) czy też chorób nabytych (np. powodujących zaburzenia pracy nerwu błędnego, który decyduje o możliwościach utrzymania równowagi). Trzeba również pamiętać, że wiele osób nie ma żadnej formalnej diagnozy, przez co mierzą się na co dzień z trudnościami bez świadomości ich przyczyn i wiedzy, jak sobie pomóc.

Strefa Doświadczalna wystawiała odbiorców na intensywne i różnorodne bodźce zmysłowe

Strefa Doświadczalna wystawiała odbiorców na intensywne i różnorodne bodźce zmysłowe

© Zespół NeuroDiver-Comfort Space LAB

Z kolei neuroróżnorodność to termin oznaczający zróżnicowanie profili neurokognitywnych w całej populacji. Oznacza to, że ludzie różnią się pod względem percepcji, komunikacji, reakcji na bodźce, koncentracji uwagi, sposobów uczenia się i przetwarzania informacji czy reakcji na sytuacje społeczne. Te cechy poszczególnych osób w populacji mają charakter dynamiczny i mogą zmieniać się w czasie, na przykład w wyniku zdarzenia takiego jak uszkodzenie mózgu, uraz, choroba, udar, stan związany z wiekiem lub zmiana stanu zdrowia psychicznego.

Bazując na badaniach naukowych nad funkcjonowaniem osób neuroatypowych, stworzyliśmy przestrzeń edukacyjno-eksperymentalną, która z jednej strony miała przybliżyć zwiedzającym doświadczenia osób neuroatypowych w relacji z otaczającym je środowiskiem, z drugiej zaś pokazać, jakimi środkami można zapewnić komfort i optymalny poziom pobudzenia.

przestrzeń doświadczeń i eksperymentów

Sama przestrzeń wystawy składała się z trzech części. Strefa Doświadczalna wystawiała odbiorców na intensywne i różnorodne bodźce zmysłowe. Miała ona imitować sytuacje, w których przy dłuższej ekspozycji dochodzi do przestymulowania, jakiego doświadczają osoby neuroatypowe.

Strefa Doświadczalna miała imitować sytuacje, w których przy dłuższej ekspozycji dochodzi do przestymulowania, jakiego doświadczają osoby neuroatypowe        Strefa Doświadczalna

Strefa Doświadczalna miała imitować sytuacje, w których przy dłuższej ekspozycji dochodzi do przestymulowania, jakiego doświadczają osoby neuroatypowe

© Zespół NeuroDiver-Comfort Space LAB

Strefa Komfortu pozwalała wypróbować różne metody regulowania poziomu pobudzenia (np. rozładowania napięcia czy negatywnego pobudzenia w ruchu, zaspokojenia potrzeby odizolowania się lub przeciwnie, bycia z innymi).

Strefa Komfortu, która pozwala wypróbować różne metody regulowania poziomu pobudzenia

Strefa Komfortu, która pozwala wypróbować różne metody regulowania poziomu pobudzenia

© Zespół NeuroDiver-Comfort Space LAB

Trzecia część, czyli Strefa Integracji, była przestrzenią wymiany myśli i dzielenia się wrażeniami oraz refleksjami na temat neuroróżnorodności. To właśnie tam, przy wspólnym stole, zaprezentowaliśmy pierwszą wersję NeuroDiver Toolkit Przybornika Neuroinkluzywnego. To narzędzie, bazujące na wiedzy naukowej, ma wspomagać osoby projektujące w poszukiwaniach kreatywnych rozwiązań adresujących potrzeby i sposób funkcjonowania osób neuroatypowych.

Równocześnie wystawa była eksperymentem społecznym i projektowym. Żeby sprawdzić, jak oddziałują na odbiorców użyte przez nas środki, prowadziliśmy wśród odwiedzających badanie ankietowe. Jego wyniki pozwolą nam zweryfikować wstępne założenia i udoskonalić kolejne odsłony wystawy, w tym także w wersji wirtualnej, by zwiększyć jej wartość edukacyjną.

projektowanie inkluzywne

Uwzględnianie neuroatypowości oraz szerzej — neuroróżnorodności w projektowaniu architektonicznym przekłada się na przewidywanie reakcji użytkowników na rozwiązania projektowe. W dużym uproszczeniu można to sprowadzić do pytania: w jaki sposób użytkownicy danej przestrzeni będą reagować na jej poszczególne elementy w dwóch wymiarach: na osi pozytywnie–negatywnie oraz czy jest to dla nich pobudzające, czy uspokajające. Te pytania pomagają określić potencjalny poziom komfortu odczuwanego przez użytkowników, który ma bezpośredni wpływ na możliwość korzystania z danej przestrzeni oraz na odczuwane poczucie bezpieczeństwa. Gdy stres czy dyskomfort spowodowany reakcją na bodźce z otoczenia jest zbyt wysoki, może stać się barierą nie do pokonania i w konsekwencji wykluczyć taką osobę z korzystania z danej przestrzeni publicznej.

Oczywiście uchwycenie i zrozumienie wszystkich efektów, potencjalnie wywieranych na osobach neuroatypowych przez elementy projektowanego środowiska jest niemałym wyzwaniem, tym bardziej że ta grupa społeczna jest niejednorodna. Dlatego drugim czynnikiem szczegółowo opisanym w naszym Przyborniku Neuroinkluzywnym, jest zapewnienie elastyczności oraz możliwości skorzystania z samoregulacji przez wszystkich użytkowników danej przestrzeni.

NeuroDiver Toolkit, czyli Przybornik Neuroinkluzywny

NeuroDiver Toolkit, czyli Przybornik Neuroinkluzywny

© Zespół NeuroDiver-Comfort Space LAB

Aktualnie projekt NeuroDiver Comfort Space LAB wchodzi w drugą fazę realizacji warsztaty z wykorzystaniem NeuroDiver Toolkit i wirtualnej wersji wystawy do zwiedzania w technologii VR. Warsztaty NeuroDiver Workshops są przeznaczone w pierwszej kolejności dla studentów i studentek wydziałów architektury wnętrz. Będą się odbywać w ramach pracowni projektowania przestrzeni publicznych lub projektowania architektury wnętrz. Ich celem jest nauka projektowania inkluzywnych przestrzeni publicznych uwzględniających neuroróżnorodność użytkowników. Warsztaty ruszają w październiku 2024 roku. Do udziału w nich zapraszamy uczelnie z całej Polski.

Wierzymy, że przyszłość projektowania architektonicznego leży w projektowaniu inkluzywnym, któremu przyświeca jeden nadrzędny cel wzmacnianie poczucia przynależności wszystkich osób w całym spektrum ich różnorodności, a zapewnienie optymalnych warunków funkcjonowania buduje poczucie bezpieczeństwa i komfortu oraz wspiera w uczestniczeniu w życiu publicznym.

 
Zespół NeuroDiver-Comfort Space LAB

Zuzanna Bogucka
Katarzyna (Kaja) Sentycz
Dominika Zawojska-Kuriata
Irek Kuriata (identyfikacja wizualna projektu)

Głos został już oddany

Światło Cię Uniesie – okna, które zmieniają dom — Fakro INNOVIEW
Światło Cię Uniesie – okna, które zmieniają dom — Fakro INNOVIEW
Dachówki ceramiczne Röben – zawsze na czasie
AQUA – Stelaże podtynkowe i przyciski spłukujące
INSPIRACJE