Piotr Litwiński o ewolucji architektury

Piotr Litwiński —
podcast #66 z cyklu „Fundamenty”

Odcinek oraz cały cykl dostępne są także w serwisach Soundcloud i Spotify:

W kolejnym odcinku podcastu „Fundamenty” rozmawiamy z Piotrem Litwińskim, absolwentem studiów architektonicznych na Politechnice Krakowskiej, który planuje kontynuować swoją drogę naukową w szkole doktorskiej. Punktem wyjścia do rozmowy jest pytanie o to, co właściwie kształtuje architekturę i dokąd zmierza współczesne projektowanie.

Piotr patrzy na architekturę przede wszystkim przez pryzmat ewolucji ludzkich potrzeb. Zamiast traktować ją wyłącznie jako dziedzinę związaną z formą i estetyką, widzi w niej zapis przemian cywilizacyjnych oraz narzędzie, które może realnie wpływać na jakość życia. W podcaście opowiada o drodze od pierwszych schronień człowieka do inteligentnych budynków, a także o tym, jak powinien wyglądać kolejny etap tej ewolucji.

od jaskini do inteligentnego domu

Zdaniem Piotra historię architektury można odczytywać jako historię odpowiadania na kolejne potrzeby człowieka. Początkowo najważniejsze było samo przetrwanie. Jaskinia dawała ochronę przed deszczem, zimnem, wiatrem czy zagrożeniem ze strony zwierząt.

Z czasem człowiek zaczął samodzielnie kształtować swoje otoczenie. Pojawiły się konstrukcje z drewna, gliny i kamienia, a rozwój technologii pozwalał stopniowo zwiększać trwałość i bezpieczeństwo budynków.

Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Współczesny dom może być skomplikowanym systemem, który automatycznie steruje temperaturą, oświetleniem czy innymi elementami wyposażenia. Budynek nie musi już wyłącznie chronić człowieka przed warunkami atmosferycznymi. Ma zapewniać wygodę, rozrywkę, bezpieczeństwo i dobre samopoczucie.

Piotr stawia więc pytanie, co powinno być kolejnym krokiem. Czy dalszy rozwój architektury powinien oznaczać jeszcze więcej technologii i luksusu, czy raczej skierować się w stronę rozwiązywania realnych problemów, z którymi mierzy się współczesne społeczeństwo?\

ewolucja jaskinia - willa

funkcjonalizm, czyli projektowanie dla człowieka

Jednym z najważniejszych pojęć pojawiających się w rozmowie jest funkcjonalizm. Piotr nie rozumie go jednak jako tworzenia chłodnych, pozbawionych emocji budynków.

W jego ujęciu funkcjonalizm oznacza przede wszystkim projektowanie dla ludzi. Funkcja budynku obejmuje bowiem nie tylko kwestie praktyczne, ale również emocje, komfort i sposób, w jaki człowiek doświadcza przestrzeni.

Architektura wpływa na nas nieustannie. Odpowiednio zaprojektowane wnętrze może pomagać w koncentracji, wyciszać albo pobudzać do działania. Dobrze działający budynek pozwala intuicyjnie odnaleźć drogę, zapewnia odpowiednie światło, akustykę i komfort użytkowania.

Dlatego projektowanie powinno zaczynać się nie od efektownej formy, lecz od zrozumienia tego, jak przestrzeń ma działać i w jaki sposób ma wspierać człowieka.

architektura spokój

architektura wobec kryzysu samotności

Pierwszym z obszarów, w których Piotr widzi szczególny potencjał dla współczesnej architektury, jest problem samotności.

Współczesne technologie pozwalają ludziom pozostawać w kontakcie niemal bez przerwy, a jednocześnie mieszkańcy dużych miast mogą doświadczać coraz większej izolacji. Zdaniem Piotra architektura mieszkaniowa powinna odpowiadać również na ten problem.

Jednym z rozwiązań są „trzecie miejsca”, czyli przestrzenie znajdujące się pomiędzy domem a pracą. Mogą nimi być półprywatne dziedzińce, zielone przestrzenie pozbawione ruchu samochodowego, wspólne pracownie, warsztaty, dachy dostępne dla mieszkańców czy miejsca przeznaczone do odpoczynku.

Ważne są również pozornie drobne elementy, takie jak odpowiednio zaprojektowane ciągi komunikacyjne. Szerokie, dobrze doświetlone przestrzenie z miejscem do siedzenia mogą sprzyjać przypadkowym spotkaniom i rozmowom między mieszkańcami.

W ten sposób architektura może nie tylko organizować przestrzeń, ale również tworzyć warunki do budowania lokalnej społeczności.

problemy osób niepełnosprawnych

ekologia bez technologicznego nadmiaru

Kolejnym wyzwaniem jest ekologia. Piotr zwraca uwagę, że ekologicznego budynku nie należy utożsamiać wyłącznie z dużą liczbą technologicznych systemów, czujników czy urządzeń.

Technologia może się starzeć, a jej wymiana generuje kolejne odpady. Dlatego ważne staje się projektowanie, które już od pierwszej kreski ogranicza zapotrzebowanie budynku na energię i zasoby.

Piotr wskazuje między innymi na odpowiednie wykorzystanie światła słonecznego, właściwe ustawienie budynku względem stron świata, projektowanie wysięgów dachowych oraz wykorzystanie materiałów o dobrych parametrach cieplnych.

Istotnym elementem jest również projektowanie z myślą o przyszłym demontażu. Poszczególne warstwy budynku powinny być możliwe do rozdzielenia i ponownego wykorzystania lub przetworzenia.

problemy seniorów

budynki, które mogą się zmieniać

Tempo zmian społecznych sprawia, że budynki coraz szybciej przestają odpowiadać sposobowi, w jaki żyjemy. Praca zdalna, modele hybrydowe oraz zmiany struktury rodzin powodują, że potrzeby użytkowników mogą zmienić się w ciągu kilku lat.

Dlatego Piotr zwraca uwagę na elastyczność i adaptowalność architektury.

W jego projektowaniu ważną rolę odgrywają układy słupowe i otwarte plany, które pozwalają ograniczyć liczbę stałych przegród wewnętrznych. Lekkie ściany działowe mogą być przesuwane wraz ze zmianą potrzeb mieszkańców.

Mieszkanie powinno móc rozwijać się razem z człowiekiem. Otwarta przestrzeń może z czasem zostać podzielona na pokoje dla dzieci, a później ponownie przekształcona w większą przestrzeń lub miejsce do pracy.

Podobna zasada może dotyczyć całych budynków. Obiekt zaprojektowany z myślą o zmianach może w przyszłości zmienić swoją funkcję bez konieczności niszczenia istniejącej konstrukcji.

przestrzenie

neuroarchitektura i wpływ przestrzeni na człowieka

Czwartym obszarem zainteresowań Piotra jest neuroarchitektura, którą chce rozwijać również na dalszej drodze naukowej.

To podejście znajduje się na styku architektury, psychologii i neurobiologii i koncentruje się na tym, jak przestrzeń wpływa na człowieka. W tym ujęciu projektowanie nie kończy się na funkcji i estetyce. Ważne stają się również stres, koncentracja, poczucie bezpieczeństwa czy komfort psychiczny.

Ciemne korytarze, hałas, brak światła dziennego czy nieodpowiednie proporcje pomieszczeń mogą negatywnie wpływać na samopoczucie. Z kolei dostęp do zieleni, odpowiednie światło, akustyka, materiały i proporcje przestrzeni mogą wspierać wyciszenie i koncentrację.

Z neuroarchitekturą łączy się także idea projektowania uniwersalnego. Przestrzeń powinna być dostępna dla możliwie szerokiej grupy użytkowników – w tym osób z ograniczoną sprawnością, seniorów czy rodziców korzystających z wózków dziecięcych.

architektura jako odpowiedzialność

Dla Piotra projektowanie wiąże się przede wszystkim z odpowiedzialnością. Każda decyzja projektowa przekłada się później na konkretne materiały, zużycie energii, sposób funkcjonowania budynku i doświadczenia jego użytkowników.

Dlatego absolwent Politechniki Krakowskiej chce rozwijać się zarówno w zakresie nowych technologii, jak i psychologii przestrzeni. Planowana szkoła doktorska ma być kolejnym etapem tej drogi.

Jego spojrzenie na architekturę można sprowadzić do przekonania, że najlepszy budynek nie musi nieustannie zwracać na siebie uwagi. Przeciwnie – dobrze zaprojektowana przestrzeń może działać niemal niezauważalnie, sprawiając, że człowiek intuicyjnie wie, gdzie się poruszać, czuje się bezpiecznie i komfortowo.

rzeźba jako motywacja

jaki powinien być kolejny etap ewolucji architektury?

Historia opowiadana przez Piotra prowadzi od jaskini, która chroniła człowieka przed światem zewnętrznym, do współczesnego budynku, który może odpowiadać na znacznie bardziej złożone potrzeby.

Kolejny etap nie musi oznaczać jednak jeszcze większego technologicznego zaawansowania. Może nim być mądrzejsze projektowanie – takie, które odpowiada na kryzys samotności, ogranicza wpływ budownictwa na środowisko, pozwala budynkom dostosowywać się do zmian i świadomie wpływa na dobrostan człowieka.

Piotr Litwiński traktuje architekturę jako proces, który nigdy się nie kończy. Jego ambicją jest dołożenie własnej cegiełki do tej ewolucji i tworzenie przestrzeni, które przez kolejne dekady będą po prostu dobrze służyć ludziom.