Place des Montréalaises,
projekt: Lemay
W samym centrum Montrealu powstała przestrzeń publiczna, która łączy funkcję miejskiego placu, zielonej promenady i miejsca pamięci. Place des Montréalaises, zaprojektowany przez pracownię Lemay we współpracy z artystką Angelą Silver oraz zespołem inżynierów AtkinsRéalis, przykrywa fragment zagłębionej autostrady i przywraca ciągłość urbanistyczną pomiędzy Starym Montrealem a współczesnym śródmieściem. Projekt zrealizowano w 2025 roku jako zwycięską koncepcję międzynarodowego konkursu architektury krajobrazu ogłoszonego przez władze miasta w 2017 roku. Dziś miejsce to funkcjonuje jednocześnie jako trasa piesza, przestrzeń spotkań oraz symboliczny punkt upamiętniający kobiety związane z historią Montrealu.
Place des Montréalaises w Montrealu — infografika ukazująca rozmieszczenie poszczególnych obiektów
fot. Vincent Brillant
Nowy plac w Montrealu przykrywający autostradę
Przez wiele lat zagłębiona arteria drogowa przecinająca tę część Montrealu była wyraźną granicą pomiędzy historycznym Starym Miastem a rozwijającym się centrum. Infrastruktura komunikacyjna, choć niezbędna dla funkcjonowania metropolii, stworzyła w tej części miasta trudną do przekroczenia barierę – zarówno przestrzenną, jak i wizualną. Realizacja Place des Montréalaises zmieniła charakter tego miejsca. Fragment autostrady przykryto rozległą esplanadą, która pozwoliła przywrócić ciągłość pieszych tras i ponownie połączyć dwie ważne części miasta. Dawna luka infrastrukturalna została przekształcona w przestrzeń publiczną o wyraźnej funkcji społecznej.
Place des Montréalaises w Montrealu — posadzono tu 21 gatunków roślin rozmieszczonych w 86 grupach nasadzeń
fot. Vincent Brillant
Upamiętnienie kobiet w przestrzeni publicznej Montrealu
Jednym z najważniejszych założeń projektu było stworzenie miejsca, które przywróci pamięć o kobietach związanych z historią miasta. W wielu metropoliach przestrzeń publiczna wciąż w niewielkim stopniu odzwierciedla ich wkład w rozwój społeczeństwa. Nazwy ulic, placów czy instytucji najczęściej odnoszą się do postaci męskich. Place des Montréalaises stanowi architektoniczną odpowiedź na tę nierównowagę. Plac oddaje hołd 21 kobietom wybranym przez Conseil des Montréalaises. Upamiętnia 14 ofiar femicydu z 1989 roku w École Polytechnique: Geneviève Bergeron, Hélène Colgan, Nathalie Croteau, Barbara Daigneault, Anne-Marie Edward, Maud Haviernick, Barbara Klucznik-Widajewicz, Maryse Laganière, Maryse Leclair, Anne-Marie Lemay, Sonia Pelletier, Michèle Richard, Annie St-Arneault oraz Annie Turcotte. W przestrzeni placu przywołano również siedem pionierek związanych z Montrealem: Myrę Cree, Jessie Maxwell-Smith, Agnès Vautier, Idę Roth Steinberg, Idolę Saint-Jean, Harriet Brooks oraz Jeanne Mance.
Nowa przestrzeń pozostaje także w dialogu z istniejącymi elementami krajobrazu miasta. Szczególne znaczenie ma monumentalna instalacja witrażowa „La verrière” autorstwa Marcelle Ferron, która zdobi elewacje pobliskiej stacji metra Champ-de-Mars. W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się także plac Place Marie-Josèphe-Angélique, przebudowany w 2025 roku w ramach tej samej inicjatywy urbanistycznej.
Place des Montréalaises w Montrealu — jednym z najważniejszych założeń projektu było stworzenie miejsca, które przywróci pamięć o kobietach związanych z historią miasta
fot. Vincent Brillant
Architektura i forma Place des Montréalaises
Kompozycja przestrzenna placu opiera się na jednym wyraźnym geście architektonicznym. Centralnym elementem założenia jest nachylona, unosząca się platforma krajobrazowa, która stanowi jednocześnie dach nad fragmentem autostrady. Powierzchnia platformy została ukształtowana jako łagodnie wznoszący się teren prowadzący użytkowników ku górnej części esplanady. Układ komunikacyjny podporządkowano tej topografii – schody oraz ciągi piesze prowadzą na wyższy poziom, tworząc przy tym miejsca, w których można zatrzymać się i obserwować otoczenie. W strukturę platformy wprowadzono także oculus – duży otwór przebijający zawieszoną łąkę. Pozwala on zachować w krajobrazie istniejące drzewo rosnące na poziomie ulicy, a jednocześnie zmniejsza obciążenie konstrukcji płyty. Ten element sprawia, że architektura i krajobraz przenikają się, a projekt zachowuje wyraźny związek z wcześniejszą strukturą miejsca.
Place des Montréalaises w Montrealu — widok z lotu ptaka
fot. Vincent Brillant
Łąka kwietna i krajobraz nad infrastrukturą
Najbardziej charakterystycznym elementem placu jest rozległa łąka kwietna rozciągająca się na nachylonej platformie. Posadzono tu 21 gatunków roślin rozmieszczonych w 86 grupach nasadzeń. Kompozycja zmienia się wraz z porami roku, dzięki czemu przestrzeń zachowuje dynamiczny charakter. Symbolika nasadzeń odnosi się do liczby upamiętnionych kobiet, ale projekt krajobrazowy pełni również ważną funkcję środowiskową. W gęsto zabudowanej części miasta wprowadzono roślinność zwiększającą bioróżnorodność i poprawiającą mikroklimat. Na północ od placu powstał także niewielki miejski las. Posadzono go nad tunelami kolejowymi i instalacjami infrastrukturalnymi, co wymagało szczególnie starannego doboru gatunków. Rośliny wybrano pod kątem odporności na ograniczoną głębokość gleby oraz zdolności adaptacji do warunków miejskich. Dzięki temu ponad połowa powierzchni całego założenia została pokryta zielenią.
Place des Montréalaises w Montrealu — w pobliżu wejścia do stacji metra ustawiono cylindryczne lustro
fot. Vincent Brillant
Instalacja artystyczna i interakcja z przestrzenią
W pobliżu wejścia do stacji metra ustawiono cylindryczne lustro stanowiące centralny element interwencji artystycznej autorstwa Angeli Silver. Na jego powierzchni wyryto nazwiska upamiętnionych kobiet. Litery zaprojektowano w taki sposób, aby wizualnie „spływały” z lustra na pobliskie schody. Przechodnie mogą układać z nich różne kombinacje imion, wchodząc w bezpośrednią interakcję z instalacją. W ten sposób pamięć o bohaterkach projektu nie została zamknięta w statycznej formie pomnika, lecz stała się częścią codziennego doświadczenia użytkowników placu.
Place des Montréalaises w Montrealu
fot. Vincent Brillant
Nowe miejsce spotkań w centrum Montrealu
Od momentu otwarcia wiosną 2025 roku Place des Montréalaises szybko stał się jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w centrum Montrealu. Plac funkcjonuje jako codzienna przestrzeń spacerów i spotkań mieszkańców, a także jako scena wydarzeń artystycznych i inicjatyw społecznych. Projekt pokazuje, w jaki sposób współczesna architektura krajobrazu może przekształcać trudne przestrzenie infrastrukturalne w aktywne fragmenty miasta. Jednocześnie Place des Montréalaises wprowadza do miejskiego krajobrazu narrację o pamięci i historii kobiet związanych z Montrealem.
Oprac.: Anastazja Gibas
Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości pracowni Lemay.
