#mies2026
Projekt USquare Feder w brukselskiej dzielnicy Ixelles znalazł się na shortliście Nagrody Miesa van der Rohe 2026. Zespół sześciu budynków dawnych koszar żandarmerii został przekształcony w międzynarodowe centrum badawcze, a teren, który do tej pory był zamknięty, otwarto dla mieszkańców miasta. Za koncepcję odpowiadają pracownie Callebaut architecten, BC architects & studies, evr-Architecten bvba oraz VK architects+engineers, które w projekcie połączyły rewitalizację historycznej zabudowy z podejściem opartym na gospodarce cyrkularnej i ponownym wykorzystaniu materiałów budowlanych. USquare Feder pokazuje, jak istniejąca architektura może zostać przystosowana do współczesnych funkcji akademickich, zachowując jednocześnie materialne ślady swojej historii.
USquare Feder w Brukseli
© Farah Fervel,© Farah Fervel
Nowa funkcja dawnego kompleksu wojskowego
Realizacja powstała na działce o powierzchni 4779 metrów kwadratowych, a całkowita powierzchnia brutto zespołu wynosi 9035 metrów kwadratowych. Inwestorem przedsięwzięcia są uczelnie VUB i ULB, które wspólnie rozwijają w tym miejscu zaplecze badawcze o międzynarodowym charakterze. Projekt stanowi część szerszego procesu przekształcania dawnych koszar w dzielnicę uniwersytecką o zróżnicowanych funkcjach. W przeszłości był to teren zamknięty, funkcjonujący w oderwaniu od miasta. W nowym układzie urbanistycznym kompleks działa jako fragment otwartej struktury miejskiej. Wprowadzenie nowych przejść, przestrzeni wspólnych i powiązań komunikacyjnych sprawia, że obszar włącza się w życie dzielnicy.
USquare Feder w Brukseli
© Farah Fervel,© Farah Fervel
Urban mining – materiały z odzysku
Jednym z najważniejszych założeń projektowych była strategia urban mining, czyli odzyskiwania materiałów budowlanych z istniejących struktur oraz z budynków przeznaczonych do rozbiórki w sąsiedztwie inwestycji. Proces rozbiórkowy potraktowano jako źródło surowców, które można ponownie wykorzystać w nowej architekturze.
Powstał katalog elementów możliwych do odzyskania, a następnie włączono je w projekt budowlany. W realizacji wykorzystano m.in. około 130 metrów sześciennych odzyskanej cegły, 120 paneli szklanych oraz fragmenty marmuru. Każdy z tych materiałów został wcześniej przebadany pod kątem wytrzymałości i trwałości.
Dzięki temu ograniczono zużycie nowych surowców, a jednocześnie zachowano energię wbudowaną w istniejące elementy konstrukcyjne. Takie podejście pozwala spojrzeć na architekturę nie tylko jako na proces budowy, lecz także jako na formę zarządzania zasobami już obecnymi w mieście.
USquare Feder w Brukseli
© Farah Fervel,© Farah Fervel
Połączenie materiałów historycznych i biopochodnych
W projekcie zestawiono elementy odzyskane z materiałami biopochodnymi. Jednym z nich jest beton konopny, który wykorzystano do budowy nowych ścian uzupełniających istniejące mury. Materiał charakteryzuje się właściwościami regulującymi wilgotność i temperaturę wnętrz. Istotną rolę odgrywają także lokalne tynki gliniane, wykonane z gleb pochodzących z regionu Brukseli. Ich właściwości akustyczne i higrotermiczne były przedmiotem badań prowadzonych przez zespoły BC materials oraz Het Leemniscaat. Fragmenty marmuru odzyskane z wcześniejszych struktur znalazły nowe zastosowanie w posadzkach typu terrazzo, dzięki czemu elementy pochodzące z rozbiórek zostały włączone w nową kompozycję wnętrz.
USquare Feder w Brukseli — rysunek północnej elewacji,
© evr-architecten + BC architects & studies + Callebaut architecten + VK engineers,© evr-architecten + BC architects & studies + Callebaut architecten + VK engineers
Budynek przygotowany na przyszłe zmiany
Architekci dużą wagę przywiązali do tego, aby budynek mógł łatwo dostosowywać się do zmieniających się potrzeb użytkowników. W wielu częściach zastosowano modułowe konstrukcje drewniane oraz demontowalne przegrody ze sklejki montowane przy użyciu specjalnych klipsów. Rozwiązanie umożliwia zmianę układu pomieszczeń bez ingerencji w główną strukturę budynku. Systemy zaprojektowano jako odwracalne, co ułatwia konserwację i ewentualną adaptację w przyszłości.
USquare Feder w Brukseli —,
© EVR Architecten, Stijn Bollaert,© EVR Architecten, Stijn Bollaert
Bryła, plan i struktura przestrzenna
USquare Feder tworzy zespół sześciu budynków powiązanych funkcjonalnie w jeden kompleks badawczy. Kluczowym elementem koncepcji było połączenie trzech obiektów z początku XX wieku w spójną strukturę przestrzenną. Dzięki temu zwiększono ciągłość komunikacji wewnętrznej i uzyskano bardziej elastyczny układ funkcjonalny. Architekci zachowali układ dawnego kompleksu koszarowego, wprowadzając nowe elementy konstrukcyjne w sposób czytelnie odróżniony od historycznej substancji. Pozwala to wyraźnie dostrzec kolejne warstwy powstawania architektury. Program funkcjonalny dopasowano do istniejących kubatur, co ograniczyło konieczność ingerencji w konstrukcję budynków.
USquare Feder w Brukseli —,
© EVR Architecten, Stijn Bollaert,© EVR Architecten, Stijn Bollaert
Laboratorium zrównoważonej renowacji
USquare Feder funkcjonuje dziś jako centrum badawcze, a jednocześnie stanowi przykład praktycznego zastosowania zasad gospodarki cyrkularnej w architekturze. Projekt pokazuje, że adaptacja istniejących budynków może łączyć ochronę dziedzictwa z poszukiwaniem nowych rozwiązań materiałowych i technologicznych. Realizacja w Ixelles działa więc nie tylko jako infrastruktura akademicka, lecz także jako laboratorium zrównoważonej renowacji, w którym proces projektowania i budowy został powiązany z badaniami nad przyszłością architektury w istniejącej tkance miejskiej.
