Stadion Narodowy w Pekinie,
projekt: Herzog & de Meuron
Narodowy Stadion w Pekinie, potocznie nazywany „Ptasim Gniazdem”, to coś więcej niż arena sportowa. Zaprojektowany przez szwajcarski duet Herzog & de Meuron we współpracy z chińskim artystą Ai Weiweiem, stadion powstał jako główna arena igrzysk olimpijskich w 2008 roku, ale jego rola dalece wykracza poza wydarzenia sportowe.
Stadion Narodowy w Pekinie — widok ogólny na arenę
fot. Iwan Baan © Herzog & de Meuron
od konkursu do ikony – droga do realizacji
W 2002 roku ogłoszono międzynarodowy konkurs na projekt stadionu olimpijskiego. Warunki były jasne: obiekt miał łączyć nowoczesność z funkcjonalnością, a zarazem stać się architektonicznym symbolem współczesnych Chin. Co więcej, każdy projekt wymagał możliwości użytkowania po olimpiadzie, rozsuwanego dachu i niskich kosztów konserwacji. Herzog & de Meuron zaproponowali odważną, niekonwencjonalną formę, a udział Ai Weiweia nadał projektowi głęboki lokalny kontekst kulturowy. Budowę rozpoczęto w grudniu 2003 roku i zakończono na początku 2008 roku.
Stadion Narodowy w Pekinie — stadion składa się z dwóch konstrukcji, oddalonych od siebie o 15 metrów: betonowej misy z trybunami oraz stalowej ramy otaczającej ją z zewnątrz
fot. Iwan Baan © Herzog & de Meuron
architektoniczna odwaga – forma, konstrukcja i przestrzeń
Z oddali stadion ukazuje się jako monumentalna, niemal rzeźbiarska forma o miękkim, obłym zarysie. Jego struktura została utkana z gęsto splecionych stalowych belek, które oplatają bryłę niczym przypadkowo ułożone gałęzie. Ten zamierzony efekt nieregularności przywołuje skojarzenia z naturalną konstrukcją ptasiego gniazda — i to właśnie ta wizualna metafora zadecydowała o potocznej nazwie obiektu. Architekci świadomie zintegrowali konstrukcję nośną, elewację i dach w jedną, nierozerwalną całość.
Stadion Narodowy w Pekinie — rzut parteru
fot. Iwan Baan © Herzog & de Meuron
Wnętrze stadionu mieści ponad 90 tysięcy widzów. Otacza je misa trybun zaprojektowana z myślą o jak najlepszej widoczności i akustyce. Całość przykryta jest półprzezroczystą membraną, która chroni przed deszczem i słońcem, a jednocześnie przepuszcza naturalne światło, tworząc miękką, niemal teatralną atmosferę.
Stadion Narodowy w Pekinie — obiekt został zaprojektowany przez pracownię Herzog & de Meuron we współpracy z chińskim artystą Ai Weiweiem
fot. Iwan Baan © Herzog & de Meuron
stadion otwarty – nowy model przestrzeni publicznej
Jednym z najważniejszych założeń projektowych było otwarcie stadionu na codzienne życie mieszkańców. Stadion składa się z dwóch konstrukcji, oddalonych od siebie o 15 metrów: betonowej misy z trybunami oraz stalowej ramy otaczającej ją z zewnątrz. Aby ukryć stalowe podpory rozsuwanego dachu, które były wymagane w przetargu, zespół projektowy zastosował dodatkową, harmonijnie zintegrowaną z całością stalową konstrukcję, dzięki czemu nie zaburzała ona estetyki budynku.
Stadion Narodowy w Pekinie — mieszkańcy nadali stadionowi przydomek „Ptasie Gniazdo” – konstrukcja rzeczywiście przypomina splątane gałęzie, symbolizując bezpieczeństwo, złożoność i nowy początek
fot. Iwan Baan © Herzog & de Meuron
Po tragicznym zawaleniu się dachu na lotnisku Charles de Gaulle w Pekinie poddano weryfikacji kluczowe projekty, co zaowocowało usunięciem rozsuwanego dachu — będącego pierwotną inspiracją dla charakterystycznej formy „gniazda” — oraz redukcją liczby miejsc o 9 tysięcy. Dzięki tym zmianom koszt inwestycji został ograniczony z 500 do około 290 milionów dolarów. Rezygnacja z rozsuwanego dachu odciążyła konstrukcję, zwiększając jej odporność na wstrząsy sejsmiczne, a jednocześnie przeprojektowana górna część dachu zapewnia teraz widzom skuteczną ochronę przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Przestrzeń pomiędzy stalową kratownicą a trybunami pełni funkcję pasażu – mieszczą się tam restauracje, sklepy, punkty usługowe, a nawet hotel i tarasy widokowe. Mieszkańcy Pekinu mogą tu przyjść nie tylko na mecz, lecz także po prostu spędzić czas.
Stadion Narodowy w Pekinie — przestrzeń pomiędzy stalową kratownicą a trybunami pełni funkcję pasażu
fot. Iwan Baan © Herzog & de Meuron
To pomost między miastem a wnętrzem stadionu, a zarazem samodzielna przestrzeń miejska. Tu leży prawdziwy potencjał projektu – ambicją było stworzenie czegoś więcej niż tylko areny sportowej na jedną, choć wyjątkową okazję. Przestrzeń pomiędzy wnętrzem a zewnętrzem daje szansę stworzenia nowego rodzaju miejsca publicznego – tym bardziej, że mieszkańcy Pekinu kochają życie publiczne i są doświadczonymi użytkownikami przestrzeni miejskiej
- wspominają architekci.
Również otoczenie stadionu zostało starannie zaprojektowane: alejki, gaje bambusowe, place z kamiennymi nawierzchniami i punkty widokowe tworzą miejską przestrzeń zieloną, harmonijnie łączącą architekturę z naturą.
Stadion Narodowy w Pekinie — widok na konstrukcje nocą
fot. Iwan Baan © Herzog & de Meuron
symbolika, znaczenie i kulturowa obecność
Jeszcze przed ukończeniem budowy mieszkańcy nadali stadionowi przydomek „Ptasie Gniazdo” – konstrukcja rzeczywiście przypomina splątane gałęzie, symbolizując bezpieczeństwo, złożoność i nowy początek. Stadion szybko zdobył status ikony – pojawił się na znaczkach, w reklamach, a nawet jako inspiracja dla przedmiotów codziennego użytku. Warto dodać, że zanim stadion przybrał swój ostateczny kształt, powstały dziesiątki cyfrowych modeli i fizycznych prototypów. Pracownie w Bazylei i Pekinie prowadziły żmudne testy, by każda część konstrukcji była idealna pod względem wytrzymałości i estetyki.
Stadion Narodowy w Pekinie — przekrój bryły
fot. Iwan Baan © Herzog & de Meuron
stadion, który nie gaśnie po olimpijskim ogniu
Często mówi się, że stadiony budowane na wielkie imprezy szybko popadają w nieużytek – stają się kosztownymi „białymi słoniami”. W przypadku „Ptasiego Gniazda” ryzyko to zostało świadomie ograniczone. Dzięki integracji różnych funkcji – sportowych, usługowych, społecznych – obiekt żyje codziennym rytmem. To miejsce nie traci na znaczeniu – wręcz przeciwnie. Służy mieszkańcom, przyciąga turystów, inspiruje. Jest przykładem, jak architektura może budować więzi, kształtować miejską przestrzeń i wyznaczać kierunek dla przyszłych pokoleń projektantów.
Naszą najważniejszą zasadą było stworzenie architektury, która będzie funkcjonalna również po Igrzyskach w 2008 roku – innymi słowy, zaprojektowanie nowego rodzaju przestrzeni miejskiej, która przyciągnie ludzi i stanie się centrum życia publicznego w tej części Pekinu
— podkreślają architekci
Stadion Narodowy w Pekinie — Przestrzeń pomiędzy stalową kratownicą a trybunami pełni funkcję pasażu, który tętni życiem
fot. Iwan Baan © Herzog & de Meuron
architektura wpisana w życie
Narodowy Stadion w Pekinie to coś więcej niż efektowna konstrukcja. To przestrzeń wspólna, otwarta i dostępna. Łączy monumentalność z przyjaznością, nowoczesność z lokalną tożsamością, technologię z poetyką formy. Dzięki wizji Herzog & de Meuron oraz Ai Weiweia powstało dzieło, które udowadnia, że architektura może być jednocześnie piękna, funkcjonalna i głęboko zakorzeniona w rzeczywistości.
Oprac.: Anastazja Gibas
Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości pracowni Herzog & de Meuron.
