Jedno z najcichszych pomieszczeń w Europie, ekranowanie elektromagnetyczne i tunel do mierzenia prędkości dronów. Wszystko to (i jeszcze więcej!) w architekturze kodyfikującej najważniejsze założenia metrologii. Budynki kampusu Głównego Urzędu Miar w Kielcach zaprojektowano w warszawskiej pracowni BDM Architekci. Co kryje się pomiędzy nimi?
We wrześniu 2024 roku działalność rozpoczął Kampus Laboratoryjny Głównego Urzędu Miar w Kielcach, który w ostatnim czasie stał się sztandarową inwestycją województwa świętokrzyskiego. Kompleks ulokowany jest przy ulicy Wrzosowej 46 w Kielcach, na zboczu góry Hałasa, na południowych obrzeżach miasta. Projekt budynku został wyłoniony w konkursie architektonicznym, który w 2018 roku zorganizował Zarząd Główny SARP we współpracy z Głównym Urzędem Miar. Na konkurs zgłoszono 13 prac, a Sąd Konkursowy, pracujący pod kierunkiem Jacka Lenarta, wybrał koncepcję opracowaną przez warszawską pracownię BDM Architekci.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
Tak brzmiało uzasadnienie jury:
Nagrodę I przyznano za stworzenie spójnego układu przestrzennego, który zdaniem sądu najlepiej rozwiązuje zadany konkursem program funkcjonalny. Poszczególne obiekty spięto w sposób czytelny obwodową kładką, gwarantując odpowiednią integrację zespołu naukowego Kampusu. Praca daje możliwość elastycznego dostosowywania rozwiązań realizacyjnych do twardych, obecnych i przyszłych wymagań technologicznych – bez zmiany założenia ideowego. Rozwiązania przestrzenne, funkcjonalne i materiałowe znamionują profesjonalny warsztat autorów pracy zwycięskiej.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
Po opracowaniu pełnej dokumentacji projektowej, budowa, w którą zaangażowana była Politechnika Świętokrzyska, rozpoczęła się w 2021 roku i trwała 3 lata. Łączna wartość pierwszego etapu tej inwestycji wyniosła ponad 240 milionów złotych.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
Główny Urząd Miar w Kielcach
Nowy kampus Głównego Urzędu Miar w Kielcach składa się z ośmiu budynków o zróżnicowanych układach, wysokościach i sposobach ukształtowania elewacji, rozlokowanych na działce o powierzchni około 13 hektarów. Poszczególnym obiektom kompleksu przyporządkowano funkcje laboratoryjne, biurowo-usługowe, konferencyjno-edukacyjne lub warsztatowe, lokalizując je według kryteriów funkcjonalnych. Rozbicie siedziby GUM w Kielcach na osobne pawilony pozwoliło uczytelnić podział funkcji pełnionych przez poszczególne budynki, a jednocześnie odseparować laboratoria pomiarowe.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
moduł miarą architektury
Zabudowa nowej siedziby Głównego Urzędu Miar w Kielcach może być rozpatrywana jako przykład architektury mówiącej. Nie tak, jak miało to miejsce w XIX-wiecznych realizcjach francuskich architektów rewolucyjnych, gdzie forma budowli bywała jednoznacznym, niemal dosłownym nawiązaniem (a nawet zobrazowaniem) do pełnionej przez nią funkcji. W przypadku kieleckiego zespołu budynków komunikat jest znacznie bardziej dyskretny, opiera się na relacji pomiędzy wymiarami GUM-u, a naturą systemów metrycznych. Podobnie, jak budynki kampusu, większość miar opiera się na podzielnych jednostkach miary o identycznej wartości. W koncepcji architektów z pracowni BDM'A, ekwiwalentem metrologicznej jednostki miary stał się moduł, na którym oparto wymiary projektowanych budynków:
[...] całość kompozycji zabudowy kampusu została podporządkowana modułowi projektowemu. Wszystkie rzuty, elewacje, przekroje, ciągi komunikacyjne oraz elementy zagospodarowania terenu oparto o siatkę ortogonalną o skoku stu pięćdziesięciu centymetrów. Ten strukturalny korzeń projektowanej zabudowy obrazuje ludzką skłonność do uporządkowania świata, zmierzenia i zważenia go — przełożenia na zapisywalne parametry. Główny Urząd Miar jest kwintesencją takich prób zrozumienia świata. Ortogonalny i przewidywalny układ budynków zderza się tutaj z nieregularnością ukształtowania terenu, chaosem i ciągłymi zmianami zachodzącymi w naturze
— piszą architekci o swoim projekcie.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
jedność w różnorodności
Chociaż wyraz każdego z budynków składających się na kampus Głównego Urzędu Miar w Kielcach jest inny, to całość wydaje się opierać na podobnym zestawie zasad. Mimo że niektóre z dachów zaprojektowano pod kątem, to mury obwodowe poszczególnych kubatur mają równą wysokość. Całość kompozycji jawi się zatem z zewnątrz jako zespół prostopadłościennych pawilonów o różnych wymiarach. Połacie płaskich elewacji budynków pokryto tynkiem w ziemistym kolorze, który harmonizuje z zielenią lasów pokrywających pobliski stok. W budynkach, w których powierzchnie ścian zewnętrznych są szczególnie duże, monotonię rozbito przy pomocy wąskich, połyskliwych listew, spełniających rolę artykulacji pionowej.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
W kontekście funkcji budynku, ciekawa jest forma nadana przeszkleniom. Te w przeważającej większości zaprojektowano jako rzędy pionowych okien, osadzonych głęboko w architektonicznych, lekko rozglifionych obramieniach. Obserwowane z daleka mogą przypominać kolumnady. Odwołania do architektury klasycznej to w przypadku gmachów publicznych częsty zabieg, który wydaje się odnajdywać uzasadnienie zwłaszcza w budynku mieszczącym funkcje wymagające zaufania społeczeństwa, jak ma to miejsce w przypadku Urzędu Miar. Architekci projektujący kielecki kampus nie zrezygnowali również z nawiązań do historii terenu, na którym powstał obiekt:
Bezpośrednią inspiracją dla kompozycji elewacji kamiennych są wyrobiska piaskowca zlokalizowane w okolicy inwestycji (kamieniołom Tumlin-Gród) — ich wertykalna artykulacja będąca efektem procesu technologicznego pozyskiwania kamienia, znalazła swe odzwierciedlenie w rysunku kamienia wykańczającego ściany. Struktura wykończenia budynków jest zestawianiem małych elementów kamiennych, składający się na jednolity masyw ściany, złożony z powtarzalnych „jednostek”.
— czytamy na temat budynku.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
Monumentalnej, a przy tym nieco przyciężkiej architekturze poszczególnych budynków, przeciwstawiono w całości przeszklony korytarz łączący wszystkie obiekty wchodzące w skład kampusu. Ciąg komunikacyjny został poprowadzony na równym poziomie na całej swojej długości, co w połączeniu ze zróżnicowanym ukształtowaniem terenu pomiędzy budynkami sprawia, że w niektórych miejscach osiada na poziomie gruntu, a w innych unosi się ponad nim, wsparty na rzędach smukłych kolumn.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
ciężko u dołu, lekko na górze
Wnętrza GUM-u, choć na co dzień niedostępne dla osób postronnych, zostały zaprojektowane z rozmachem właściwym gmachom publicznym. Architekci z pracowni BDM'A wykorzystali znaczne wysokości niektórych budynków, tworząc w nich obszerne przestrzenie wejściowe o wysokości kilku kondygnacji.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
O wrażenie odpowiedniej tektoniki wnętrza zadbano przy użyciu wykończeń — w najniższych partiach zastosowane zostały płytki o rdzawej barwie, nawiązującej do pokrycia elewacji, zaś powyżej ściany pokryto śnieżnobiałą farbą. Jeszcze inaczej prezentują się pomieszczenia laboratoryjne, które są metrologicznymi sercami kampusu.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
pudło w pudle
Metrologia to gałąź nauki zajmująca się badaniem metod pomiarowych, dokonywaniem pomiarów oraz rozwijaniem sposobów interpretacji uzyskanych wyników. W Kampusie Laboratoryjnym GUM w Kielcach znalazło się sześć głównych laboratoriów : akustyki, czasu i częstotliwości, termometrii, długości, masy oraz informatyki metrologicznej. Badania w nich prowadzone są zarówno na zlecenie urzędów i uczelni, jak i podmiotów prywatnych — w założeniach działalność Kampusu Laboratoryjnego ma podnieść konkurencyjność polskich biznesów.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
W nowej siedzibie Głównego Urzędu Miar znalazły się laboratoria umożliwiające badanie poziomu dźwięków różnych urządzeń, a także długi na ponad 70 metrów tunel, w którym przeprowadzane są pomiary prędkości lotu dronów. Aby uniknąć zakłóceń, pomieszczenia laboratoryjne wzniesiono w technologii box-in-box, która umożliwiła fizyczne odseparowanie wnętrz od struktury budynku.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
zielone serce kamieniołomu
Pozostałości po kamieniołomie przypomina również sposób zagospodarowania terenu w i wokół budynków Głównego Urzędu Miar w Kielcach. Obszar otaczający kompleks zaprojektowano w maksymalnie uproszczony, a przy tym funkcjonalny, sposób. Budynki GUM-u okalają równo przystrzyżone trawniki, poprzecinane siatką dróg dojazdowych do poszczególnych laboratoriów, a także parking naziemny od strony północnej, oddzielający zespół od pobliskiej ulicy Wrzosowej.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
Znacznie więcej dzieje się pomiędzy samymi budynkami, które rozlokowano na działce tak, że utworzył się pomiędzy nimi półotwarty ogród.
Ten układ przestrzenny odpowiada archetypowi miejsca z ograniczonym dostępem publicznym, miejsca przechowywania i opracowywania wzorców wiedzy udostępnianej ogółowi społeczeństwa — podobne funkcje w przeszłości pełniły klasztory, uniwersytety, biblioteki itp.
— czytamy na temat kieleckiego kampusu Głównego Urzędu Miar.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
Wewnętrzny dziedziniec jest architektoniczną mozaiką pól wypełnionych niskimi nasadzeniami — głównie trawami i bylinami — oraz betonowych płyt o różnych wymiarach, fakturach i kształtach. Układają się one w ścieżki o niedookreślonych przebiegach, niknących pomiędzy zielenią. Rozrzeźbienie terenu, który zagospodarowano na różnych wysokościach, umożliwiło stworzenie tarasów oraz architektonicznych siedzisk, które organicznie wpisują się w koncepcję, a przy tym nadało całej kompozycji scenograficznego charakteru.
Główny Urząd Miar w Kielcach
fot.: Nate Cook © BDM Architekci
Różnice poziomów sprawiają, że w zależności od punktu obserwacyjnego, poszczególne budynki kampusu chowają się lub wyłaniają zza tarasów zaprojektowanych na różnych wysokościach. W zgodzie z obowiązującymi standardami dostępności, schodkom pozwalającym na pokonywanie wysokości towarzyszą rampy, które dopełniają możliwości bezproblemowego poruszania się, zapewniane przez nadziemny korytarz, spinający wszystkie budynku kampusu.
