Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha,
projekt: Sanjay Puri Architects
Na pustynnym obszarze wsi Nokha, położonej w indyjskim stanie Radżastan, powstało Centrum Społeczności Wiejskiej – wielofunkcyjna przestrzeń publiczna łącząca funkcje edukacyjne, kulturalne i społeczne. Za projekt odpowiada pracownia Sanjay Puri Architects, która zaproponowała architekturę silnie zakorzenioną w lokalnym krajobrazie i potrzebach mieszkańców. Obiekt zrealizowano jako odpowiedź na oczekiwania rozproszonej społeczności obejmującej 144 okoliczne wioski, dotąd pozbawione wspólnego miejsca spotkań i edukacji. Spiralna forma budynku, płynnie przechodząca w ogrody na dachu, pozwala efektywnie łączyć funkcje edukacyjne, kulturalne i rekreacyjne w jednym obiekcie, jednocześnie integrując go z otaczającym pustynnym terenem.
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha w Radżastanie — widok z lotu ptaka
fot. Vinay Panjwani © Sanjay Puri Architects
Architektura w służbie społeczności
Silwa-Mulwas w wiosce Nokha, w stanie Radżastan, to obszar o skrajnych warunkach klimatycznych i rozproszonej strukturze osadniczej. Wysokie temperatury utrzymujące się przez większą część roku oraz ograniczona infrastruktura publiczna sprawiają, że dostęp do przestrzeni wspólnych, kultury i edukacji jest tu znacząco utrudniony. Analiza istniejących szkół i obiektów użyteczności publicznej wykazała wyraźny brak miejsca, które mogłoby pełnić funkcję lokalnego centrum spotkań dla wszystkich grup wiekowych. W tym kontekście powstała idea budowy centrum społecznościowego, które jednocześnie upamiętniałoby ojca inwestorów, Padmaramjiego Kularii, i odpowiadało na realne potrzeby mieszkańców regionu. Obiekt miał stać się przestrzenią otwartą, dostępną i wielofunkcyjną.
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha w Radżastanie
fot. Vinay Panjwani © Sanjay Puri Architects
Spiralna bryła wpisana w krajobraz
Układ przestrzenny budynku oparto na spiralnej, krzywoliniowej formie, która wyrasta z północno-wschodniego narożnika działki, następnie oplata jej granice i unosi się ku północno-zachodniej części, wyznaczając otwarty dziedziniec skierowany na północ. Ta płynna geometria porządkuje funkcje obiektu i prowadzi użytkownika przez kolejne strefy w sposób naturalny, bez wyraźnych granic między przestrzenią wewnętrzną a zewnętrzną.
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha w Radżastanie — układ przestrzenny budynku oparto na spiralnej, krzywoliniowej formie
fot. Vinay Panjwani © Sanjay Puri Architects
Centralnym elementem kompozycji jest dziedziniec z amfiteatrem – przestrzeń przeznaczona na występy muzyczne, prelekcje i wydarzenia integracyjne. Spiralny układ bryły pozwala na stopniowe przechodzenie pomiędzy poziomami oraz płynne połączenie dachu z terenem, dzięki czemu budynek zyskuje charakter formy krajobrazowej. W rezultacie architektura nie dominuje nad otoczeniem, lecz staje się jego częścią, tworząc spójny układ przestrzenny o wyraźnej logice kompozycyjnej.
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha w Radżastanie
fot. Vinay Panjwani © Sanjay Puri Architects
Ogród na dachu jako przestrzeń użytkowa i klimatyczna
Jednym z kluczowych elementów projektu jest dach przekształcony w dostępny ogród o dwóch zróżnicowanych nachyleniach. Rozwiązanie to pełni kilka funkcji jednocześnie: umożliwia rekreację, tworzy dodatkową przestrzeń spotkań, a zarazem pozwala obserwować otaczający pustynny krajobraz z podwyższonego poziomu. Ogród dachowy ma także znaczenie środowiskowe. Warstwa zieleni ogranicza nagrzewanie się wnętrz, stabilizuje mikroklimat i poprawia komfort użytkowania budynku w warunkach wysokich temperatur.
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha w Radżastanie — widok na ogród na dachu
fot. Vinay Panjwani © Sanjay Puri Architects
Program funkcjonalny
– muzeum, biblioteka i przestrzeń integracji
Pod ogrodem dachowym rozmieszczono zasadnicze funkcje zamknięte, których układ odpowiada topografii budynku. Po niższej stronie wschodniej znajduje się niewielkie muzeum, natomiast po stronie zachodniej, na wyższym poziomie, zaprojektowano cyfrową bibliotekę dla dzieci. Taki podział funkcjonalny wynika zarówno z ukształtowania bryły, jak i z potrzeb użytkowników.
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha w Radżastanie — plan parteru
© Sanjay Puri Architects
Biblioteka pełni szczególną rolę w strukturze całego założenia, obsługując szkoły wiejskie w regionie, z których większość nie posiada własnych zbiorów. Muzeum z kolei, oświetlane pośrednio dzięki zagłębieniom uformowanym w nasypach ogrodu dachowego, wprowadza wątek pamięci i lokalnej historii, nadając obiektowi dodatkowy wymiar kulturowy.
Biblioteka obsługuje szkoły wiejskie w regionie, z których większość nie posiada własnych zbiorów
fot. Vinay Panjwani © Sanjay Puri Architects
Materiały i lokalna tradycja
– piaskowiec jako filtr światła i temperatury
Istotnym elementem architektonicznym są naturalne perforowane przegrody z piaskowca otaczające owalną bibliotekę. Materiał pozyskano z najbliższej okolicy, nawiązując do tradycyjnych technik budowlanych Radżastanu. Kamienne przegrody pełnią funkcję klimatyczną, ograniczając nagrzewanie wnętrz i jednocześnie filtrując światło dzienne. Zmienne wzory cieni, pojawiające się w ciągu dnia na powierzchniach ścian i posadzek, wynikają z geometrii ekranów oraz intensywności światła słonecznego.
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha w Radżastanie — istotnym elementem architektonicznym są naturalne perforowane przegrody z piaskowca otaczające owalną bibliotekę
fot. Vinay Panjwani © Sanjay Puri Architects
Strategie klimatyczne i zrównoważone rozwiązania projektowe
Projekt od początku zakładał minimalizację zysków ciepła oraz racjonalne gospodarowanie zasobami. Południową stronę budynku otacza trawiasty nasyp ziemny, który ogranicza bezpośrednie oddziaływanie promieniowania słonecznego na elewacje. Dziedziniec skierowany na północ sprzyja naturalnej wentylacji i stabilizuje warunki termiczne w przestrzeniach wspólnych. Uzupełnieniem tych działań są ogrody dachowe oraz system zbierania i recyklingu wody deszczowej. W warunkach pustynnych, gdzie dostęp do wody jest ograniczony, takie rozwiązania mają znaczenie nie tylko środowiskowe, lecz także społeczne. Zastosowanie lokalnych materiałów oraz zaangażowanie regionalnych rzemieślników dodatkowo wzmacnia zrównoważony charakter inwestycji.
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha w Radżastanie — zbliżenie na perforowaną elewację
fot. Vinay Panjwani © Sanjay Puri Architects
Skala i efektywność
Poza przestrzeniami zamkniętymi oferuje powierzchnię użytkową kilkukrotnie większą niż sama powierzchnia zabudowy. Takie podejście do kształtowania przestrzeni pozwala na intensywne wykorzystanie terenu bez zwiększania kubatury budynku.
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha w Radżastanie
fot. Vinay Panjwani © Sanjay Puri Architects
Nowy model centrum społecznościowego
na obszarach wiejskich
Centrum Społeczności Wiejskiej Nokha stanowi przykład, w jaki sposób współczesna architektura może odpowiadać na wyzwania obszarów peryferyjnych: brak infrastruktury edukacyjnej, trudne warunki klimatyczne oraz rozproszoną strukturę osadniczą. Integracja funkcji pamięci, edukacji i rekreacji w jednej przestrzeni tworzy model, który może być adaptowany w innych regionach o podobnych uwarunkowaniach.
Oprac.: Anastazja Gibas
Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości pracowni Sanjay Puri Architects.
