Włoski futbol żegna jeden ze swoich największych symboli. San Siro – monumentalny stadion, którego ikoniczną formę znał każdy kibic – ma ustąpić miejsca nowoczesnej „Katedrze”. Dla wielu mieszkańców Mediolanu to koniec pewnej epoki w miejskim krajobrazie.
Okrzyk „Jesteśmy w Mediolaaaanie” przeszedł do historii internetowej memosfery, kiedy Weronika Lewicka, jedna z uczestniczek popularnego programu o tym jak zostać modelką, z ekscytacją powitała to włoskie miasto. Chcący zobaczyć stadion San Siro w tym mieście, niedługo nie będą mieć takiej możliwości. Zbudowany w 1925 r. obiekt przez lata był wspólną areną dla drużyn AC Milan oraz Interu(od 1947 roku).
Stulatek jednak jest obecnie przedmiotem kontrowersji. Oba kluby odrzuciły bowiem kosztowny plan modernizacji istniejącego stadionu głównie z powodu (niespodzianka!) wysokich kosztów. Dołożyło się do tego założenie, że znikną przychody z dnia meczu w czasie przebudowy. Proponowano etapową przebudowę, która mogłaby trwać kilka sezonów. Zamiast tego postanowiono wybudować nowy. Otwarcie furtki do tej drogi wydarzyło się niedawno, kiedy to stadion został sprzedany klubom, mimo, że wcześniej należał do rady miejskiej.
Stadion San Siro, detal
© Ryan Klaus:
Architektura pierwotnego San Siro
San Siro, położony w mediolańskiej dzielnicy o tej samej nazwie, znany jest również jako „La Scala futbolu”. Zabytkowy stadion mieści około 60 000 osób i jest uważany za symbol kultury sportowej w Mediolanie, będąc jednocześnie największym obiektem piłkarskim we Włoszech i jednym z największych w Europie.
Za projekt oryginalnego stadionu odpowiadali Ulisse Stacchini i Alberto Cugini. Budowę rozpoczęto w 1925 roku z inicjatywy ówczesnego prezesa AC Milan, Piera Pirellego, który pragnął stworzyć stadion wyłącznie do gry w piłkę nożną. Projekt inspirowany był stadionami angielskimi – z czterema osobnymi trybunami, tworzącymi zwartą i symetryczną bryłę.
Uroczyste otwarcie odbyło się 19 września 1926 roku. Na trybunach zasiadło 35 000 widzów, a w inauguracyjnym meczu Inter pokonał Milan 6:3. Początkowo stadion należał do AC Milan, jednak w latach 30. został przejęty przez Radę Miejską Mediolanu. W 1935 roku obiekt był rozbudowany według koncepcji Perlaski i Bertery. W tym okresie połączono cztery istniejące trybuny w narożnikach, zwiększając pojemność obiektu.
San Siro się zmieniał
W latach 1948–1955 Armando Ronca i Ferruccio Calzolari opracowali projekt drugiej rozbudowy, która miała zwiększyć pojemność stadionu z 50 000 do 150 000 miejsc. Zakładano wówczas powstanie trzech dodatkowych pierścieni trybun ustawionych pionowo jeden nad drugim oraz dziewiętnastu spiralnych ramp o długości około 200 metrów każda. W trakcie budowy zrezygnowano z najwyższego poziomu, ograniczając pojemność do około 100 000 miejsc, a z powodów bezpieczeństwa – w kolejnych latach – do 60 000 siedzących i 25 000 stojących.
Największa przebudowa miała miejsce w latach 1987–1990 z okazji Mistrzostw Świata FIFA 1990. Modernizacja, której koszt wyniósł około 60 milionów dolarów, obejmowała podniesienie pojemności do 85 000 miejsc oraz dodanie zadaszenia. Projekt przygotowali architekci Giancarlo Ragazzi i Enrico Hoffer oraz inżynier Leo Finzi. Wzniesiono wówczas trzeci pierścień trybun – obejmujący trzy z czterech stron stadionu – wsparty na jedenastu betonowych wieżach. Cztery z nich, zlokalizowane w narożnikach, podtrzymują charakterystyczny dach o czerwonych dźwigarach, który stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów mediolańskiego krajobrazu sportowego.
Stadion San Siro z lotu ptaka
© Arne Müseler arne-mueseler.com / CC-BY-SA-3.0
W 1996 roku w obrębie stadionu otwarto muzeum prezentujące historię obu klubów – AC Milan i Interu – z ekspozycją koszulek, trofeów, pucharów i archiwalnych pamiątek.
Forma San Siro stanowi wyraz ewolucji projektowania stadionów w XX wieku. Monumentalna bryła, oparta na rytmicznym układzie wież i ramp, łączy w sobie funkcjonalność i ekspresję konstrukcji. Betonowe spirale oplatające zewnętrzne wieże nadają budynkowi dynamiczny charakter, będąc elementem komunikacji pionowej, jednocześnie stały się wizualną ikoną stadionu. Ich kręte linie, widoczne z daleka, symbolizują energię i ruch – dwa pojęcia nierozerwalnie związane z atmosferą sportowych emocji.
Trybuny układają się kaskadowo, tworząc wewnątrz przestrzeń o wyjątkowej intensywności akustycznej. Wrażenie monumentalizmu potęguje dach z czerwonymi dźwigarami, który zdaje się unosić nad masywną strukturą betonowych kolumn. Zestawienie ciężkich materiałów z lekką, techniczną konstrukcją zadaszenia stanowi ciekawy kontrast.
Już go nie kochacie?
Oba kluby piłkarskie – AC Milan i Inter Mediolan – odrzuciły plan modernizacji ze względu na bardzo wysokie koszty oraz planowane zakłócenia, które przez co najmniej cztery sezony zmniejszałyby przychody z dnia meczu. W różnych wizjach i koncepcjach rozważano również budowę osobnych stadionów dla kubów, z tym, że poza Mediolanem. Z tego pomysłu jednak zrezygnowano z obawy związanych z… kosztami. Ostatecznie wrócono do koncepcji wspólnej budowy zupełnie nowego stadionu prawie w miejscu obecnego San Siro. Na wizualizacjach możemy zobaczyć, że nowy budynek będzie w pobliżu staruszka.
Wyświetl ten post na Instagramie
Przygotowanie nowego projektu, zlecono oczywiście kolejnemu prominentnemu podmiotowi – znanej, starchitektonicznej pracowni Foster + Partners tym razem wraz z biurem MANICA. Projekt zakłada całkowitą rozbiórkę historycznego stadionu – w doniesieniach medialnych możemy usłyszeć, że współczesne wymagania dotyczące bezpieczeństwa i modernizacji przerosły możliwości adaptacji. Budżet nowego stadionu szacuje się na około 1,2 miliarda euro.
Nowy stadion San Siro, określany jest jako „Katedra”. To futurystyczna wizja z miejscami dla około ponad 70 tysięcy widzów. Projekt zakłada „optymalne linie widokowe” oraz „nowoczesne udogodnienia”, a inwestycja ma zapewnić „przyszłość mediolańskiej piłki nożnej”. Obiekt ma spełniać międzynarodowe standardy oraz obemować program rewitalizacji otaczającego terenu.
Ogłoszenie pojawiło się zaledwie kilka miesięcy przed rozpoczęciem Zimowych Igrzysk Olimpijskich Mediolan–Cortina 2026, które mają symbolicznie zapoczątkować pożegnanie San Siro jako czynnego obiektu sportowego.
Dla Foster + Partners projekt mediolańskiego stadionu stanowi kolejny znaczący kontrakt po zleceniu na opracowanie nowego stadionu Manchester United wraz z sąsiednim kompleksem miejskim. Milan i Inter planują przedłożyć plan zagospodarowania terenu władzom Mediolanu w pierwszej połowie 2026 roku, a dotychczasowy stadion ma nadal gościć mecze do momentu ukończenia nowego obiektu. Celem jest oddanie nowej areny przed Mistrzostwami Europy 2032, które Włochy współorganizują z Turcją.
ziarenko krytyki
Jak informuje agencja Reuters, projekt rozbiórki San Siro budzi jednak sprzeciw części polityków oraz organizacji konserwatorskich, które apelują o zachowanie jednego z najbardziej rozpoznawalnych symboli włoskiego futbolu. Plan ten spotkał się także z gwałtowną krytyką ze strony kibiców, ponieważ oznacza rozbiórkę historycznego, stuletniego stadionu, który jest w kulturze piłkarskiej ukochanym symbolem [9]. Czy kogoś zdziwi, jeśli napiszę, że mimo tych kontrowersji w gremiach decyzyjnych panowała podyktowana cenami zgoda narealizację planu rozbiórki i budowy[10]? Chyba nie.
Stadion San Siro z poziomu człowieka
© Nabbegat CC BY-SA 4.0
Do tej pory historia obiektu była pielęgnowana, w opracowaniach mogliśmy nawet określenia, że te przebudowy były podkreśleniem przemian w architekturze sportowej. San Siro postrzegane jest jako jedna z najbardziej rozpoznawalnych budowli sportowych w Europie. Jego forma stała się inspiracją dla późniejszych stadionów, a sama konstrukcja – punktem odniesienia w historii architektury sportu. Dla miłośników futbolu i fotografów obiekt pozostaje miejscem kultowym: rytmiczne spirale, kontrast światła, a także żywiołowa atmosfera meczów tworzą obraz stadionu, który przekracza granice jedynie sportu. Rozbiórka także może świadczyć o tym, gdzie jesteśmy w procesie przemian w architekturze.
Cóż, z mapy zniknie kolejny ikoniczny budynek. Być może to ostatni moment aby jeszcze udać się do tego historycznego miejsca – czy to na mecz czy też aby jeszcze udokumentować fotograficznie staruszka.
