Bydgoszcz stroi się w nowe dźwięki architektury — i to dosłownie. Miasto, w którym mieszka ponad 300 tysięcy mieszkańców może szczycić się architekturą na miarę prawdziwych metropolii. Nad Brdą stoją postmodernistyczne spichlerze, nowoczesna mieszkaniówka czy ikoniczne okręgi Opery Novej. Teraz dołącza do nich architektura akademicka wysokich lotów. W miejscu dawnej cegielni na Bocianowie wyrósł kampus Akademii Muzycznej, który zamiast tradycyjnych murów przypomina instrument wpisany w tkankę miasta. W jakim rytmie biją serca budynku zaprojektowanego przez Plus 3 Architekci?
Po prawie 10 latach od ogłoszenia wyników konkursu architektonicznego, nowy budynek Akademii Muzycznej w Bydgoszczy wyrósł w północnej części miasta, na terenie dzielnicy Bocianowo. Gmach, który w słowach dziennikarzy, krytyków i internetowych komentatorów właśnie staje się nową ikoną Bydgoszczy od północy graniczy z zabudową wielorodzinną, od której oddziela go ruchliwa, czteropasmowa ulica Kamienna. Od południa znajdują się tereny zielone, od wschodu Rodzinne Ogródki Działkowe, zaś od zachodu poprzemysłowe zabudowania, znane dzisiaj jako Centrum Handlowe Faktoria. Sama działka, na której powstał nowy kampus akademicki w Bydgoszczy, jest zaś terenem zajmowanym niegdyś przez cegielnię, do niedawna mocno zaniedbanym.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy
proj.: plus3 architekci fot.: Adam Kujawski
klinem w Bocianowo
Odpowiedzią, którą plus3 architekci zaproponowali dla tego zróżnicowanego otoczenia stała się zwarta, podłużna bryła, złamana w połowie tak, aby lepiej dostosować się do kształtu działki oraz znajdującego się w jej obrębie zbiornika wodnego. Budynek kampusu Akademii Muzycznej w Bydgoszczy przyjął formę klina, którego wierzchołek, skierowany w stronę ulicy Kamiennej, stanowi punkt kulminacyjny monumentalnej fasady, zaś ramiona otaczają lustro glinianki, a w szerszym kontekście, domykają oś Dzielnicy Muzycznej, ciągnącej się aż od Śródmieścia.
Architektura obiektu jest inspirowana dźwiękiem i naturą, dzięki temu budynek harmonijnie wpisuje się w krajobraz Bydgoszczy, a zarazem nadaje nowy rytm tej części miasta. Chcieliśmy, by kampus nie był tylko miejscem nauki, ale także kompozycją przestrzeni, która otwiera się na ludzi i tworzy własną melodię w miejskim pejzażu
— opisuje Katarzyna Głażewska z pracowni plus3 architekci.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy — elewacja południowa
proj.: plus3 architekci fot.: Hanna Kasantseva
Wspomniana fasada, podobnie jak wiele innych elementów nowego budynku, nawiązuje do muzycznej tożsamości budynku. We wszystkich elewacjach zaakcentowano przede wszystkim kierunki pionowe, kształtując ją przy pomocy wertykalnych pasów. Od strony północnej są to naprzemiennie pasy szklane i ceglane, od południa fasada jest prawie wyłącznie szklana. Także i tutaj architekci zdecydowali się na zróżnicowanie szklanej powierzchni, wykorzystując szklane tafle o różnych odcieniach. Udało się dzięki temu stworzyć efekt, który przypominać ma klawiaturę fortepianu z jasnymi i ciemniejszymi klawiszami.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy
proj.: plus3 architekci fot.: Adam Kujawski
kampus w jednym
Budynek zaprojektowany w Bydgoszczy przez pracownię plus3architekci ma siedem kondygnacji, w tym dwie podziemne. Rozplanowano na nich 700 pomieszczeń, które mają służyć zarówno osobom odwiedzającym Akademię Muzyczną, jak i kadrze dydaktycznej oraz samym studentom. Jednym z głównych celów budowy nowego gmachu AM było skonsolidowanie uczelnianej infrastruktury, która jak dotąd była rozsiana po całym mieście. W nowym budynku na Bocianowie udało się spełnić potrzeby wszystkich grup użytkowników w takim stopniu, że pojedyncza kubatura pełni funkcję uczelnianego kampusu.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczysala symfoniczna
proj.: plus3 architekci fot.: Mariusz Guć
cztery serca Akademii Muzycznej
Najważniejszymi przestrzeniami nowego kampusu Akademii Muzycznej w Bydgoszczy są oczywiście sale koncertowe. Tych powstało cztery, każda o innym przeznaczeniu, a co za tym idzie, innej charakterystyce. Najważniejszą z nich, „sercem kampusu”, jest z pewnością sala symfoniczna, która jest w stanie pomieścić na widowni ponad 420 osób. To jedna z największych i najlepiej brzmiących tego typu przestrzeni w Europie. Towarzyszy jej sala prób orkiestry, o znacznie mniejszej kubaturze, ale identycznej akustyce, z której muzycy mogą bezpośrednio przemieścić się do miejsca występu.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy
proj.: plus3 architekci fot.: Adam Kujawski
Jeśli chodzi o zastosowane rozwiązania, ciekawsza jest natomiast scena teatralno-operowa. Ze względu na performatywny aspekt jej wykorzystania, wyposażono ją w szereg dodatkowych systemów, które uczynią ją w pełni użyteczną scenicznie przestrzenią. Wiele z elementów sali teatralno-operowej to elementy ruchome — na przykład zapadnie sceniczne, zdalne sterowane oraz programowalne wózki sceniczne i liczne sztankiety i mosty sceniczne o udźwigu 10 ton. Podobnie, jak w przypadku innych sal, akustyka sali teatralno-operowej może być modyfikowana, zarówno dzięki elektronicznym presetom wykorzystywanym przez zaawansowany system immersyjnego nagłośnienia, jak i poprzez manipulację panelami oraz balonami akustycznymi.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy — sala organowa
proj.: plus3 architekci fot.: Hanna Kasantseva
Zgodnie ze swoją nazwą, wymiarami znacznie mniej imponuje sala kameralna. Ta niewielka przestrzeń została zaprojektowana tak, aby umożliwić jak najlepszy kontakt widowni z grającymi muzykami. Nie ma tam tradycyjnej widowni, jest za to architektoniczna struktura w rodzaju theatronu. Koncerty będą mogły odbywać się przy nastrojowym oświetleniu, które dopełnia gradientową architekturę sali.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy — foyer koncertowe
proj.: plus3 architekci fot.: Mariusz Guć
Nietypowo prezentuje się czwarta z przestrzeni występów — sala organowa. Zaaranżowano ją tak, aby zarówno swoją akustyką, jak i wyglądem, przypominała wnętrze świątynne. Na jej osi wyeksponowano organy, ponad którymi zawisło sklepienie kolebkowe o wielu poprzecznych kolebkach. Całość wykończono przy pomocy ciemnej cegły klinkierowej.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy
proj.: plus3 architekci fot.: Adam Kujawski
pudło w pudle
W bydgoskiej Akademii Muzycznej o parametry akustyczne dbają nie tylko zastosowane technologie, architektura wnętrz czy sposób wykończenia sal, ale i konstrukcja budynku. Wszystkie sale koncertowe wykonano w technologii box in box.
Każdą z sal zaprojektowaliśmy według zasady „box in box”, czyli jako osobną, wewnętrzną przestrzeń wyizolowaną od konstrukcji budynku. Dzięki temu dźwięki nie przenikają między salami, a wnętrza zachowują czystość akustyczną, niezbędną zarówno do nauki, jak i nagrań — wyjaśnia Krzysztof Bagiński. Oznacza to, że ściany, sufity i podłogi każdego „pudełka” są elastycznie zawieszone lub oddzielone od głównej konstrukcji budynku. Dodatkowe warstwy tłumiące, w tym ciężkie maty gumowe i wełna mineralna, skutecznie redukują wszelkie wibracje, a precyzyjne wykonanie ścian trójwarstwowych, podłóg pływających i podwieszanych sufitów gwarantuje, że każda sala zachowuje pełną izolację akustyczną
— opisuje Krzysztof Bagiński z pracowni plus3 architekci.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy — korytarz przestrzeni dydaktycznych
proj.: plus3 architekci fot.: Mariusz Guć
Podobnych rozwiązań, choć w mniejszej skali, użyto w pomieszczeniach dydaktycznych, których w budynku Akademii Muzycznej w Bydgoszczy jest ponad 200. Oprócz nich na kampusie zmieszczono bibliotekę i fonotekę, pomieszczenia administracyjne, restaurację czy akademik z kilkudziesięcioma pokojami dla studentów. Najważniejsze części budynku łączy podłużne, reprezentacyjne foyer, wykończone przy pomocy betonu architektonicznego oraz jasnego drewna.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy — Elewacja wschodnia
proj.: plus3 architekci fot.: Hanna Kasantseva
detal i symbol
Chociaż bryła nowego budynku Akademii Muzycznej w Bydgoszczy wydaje się być prosta, to architekci zadbali o to, by zaimplementować w niej mnóstwo detalu i symboliki, odnoszących się do funkcji obiektu i historii miejsca, w którym się znalazł. We wspomnianym foyer, oprócz geometrycznych, betonowych płyt wykorzystano również bardziej rozrzeźbione prefabrykaty — niektóre z elementów wykończenia tej przestrzeni przypominają kotary sceniczne. Jak już wspomniano, południowa strona elewacji przypomina klawiaturę fortepianu. Od strony północnej (oraz w górnej bryle gmachu) zdecydowano się na wykorzystanie jasnej, ręcznie formowanej cegły klinkierowej, produktu wytwarzanego niegdyś na terenie, na którym stoi dziś Akademia Muzyczna. Nie obeszło się jednak bez nawiązań do świata muzyki — każda z cegieł nachylona jest pod nieco innym kątem, sprawiając że elewacja wydaje się delikatnie pulsować, jakby była falą... muzyczną. Klinkier wykorzystano także w jednej z sal koncertowych — tej przeznaczonej dla muzyki organowej. Tam architekci próbowali stworzyć przestrzeń imitującą średniowieczną świątynię, nakrytą ceglanym sklepieniem kolebkowym.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy — wejście główne
proj.: plus3 architekci fot.: Mariusz Guć
ekokolos
Jak w rozmowie z Alicją Atlak i Wojciechem Urbaniakiem tłumaczył Andrzej Wienskowski, koordynator budowy, Akademia Muzyczna w Bydgoszczy jest obiektem zaprojektowanym w standardzie pasywnym. O niskie zużycie energii, oprócz zastosowania odpowiednich materiałów, dbają pompy ciepła zainstalowane w systemie kaskadowym. Kolejne urządzenia będą włączać się w zależności od potrzeb. System ma też „wyjście awaryjne” — jeśli moc urządzeń okaże się niewystarczająca, system ogrzewania może być wspomagany przez sieć miejską.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy — hol wejściowy
proj.: plus3 architekci fot.: Mariusz Guć
architektura w harmonii z otoczeniem
A jak nowy budynek Akademii Muzycznej w Bydgoszczy dogaduje się ze swoim otoczeniem? Gmach kampusu AM stanął nad (a częściowo także i na) lustrem niewielkiego, gliniankowego stawu, który wedle projektu miał stać się jednym z najważniejszych elementów nowej przestrzeni. Droga do tego, aby faktycznie tak się stało, była jednak długa i wyboista. W trakcie budowy okazało się, że grunt i woda w stawie są mocno zanieczyszczone, w tym metalami ciężkimi, wobec czego potrzebna była kompleksowa rekultywacja zbiornika. Oprócz odsiania drobnych zanieczyszczeń, z dna wyłowiono także znacznie większe elementy, a nawet... Malucha i Syrenę! Ostatecznie powstała zielona, otwarta dla mieszkańców przestrzeń z bulwarami, elementami małej architektury i sceną plenerową, której nasłuchiwać może 250 osób.
Chociaż zarówno gmach kampusu, jak i przyległe mu tereny znajdują się w bliskiej odległości od ruchliwej jezdni ulicy Kamiennej (Droga Krajowa nr 80), to zielona przestrzeń jest raczej cichym zakątkiem. To zasługa odpowiedniego ukształtowania budynku Akademii Muzycznej w Bydgoszczy, który działa jak rodzaj panelu akustycznego, odgradzającego nowopowstały Park imienia Andrzeja Szwalbego od ulicy Kamiennej.
Akademia Muzyczna w Bydgoszczy
proj.: plus3 architekci fot.: Adam Kujawski
koda bydgoskiej budowy
Nowy gmach Akademii Muzycznej w Bydgoszczy świetnie wpisuje się w linię ostatnich projektów i realizacji z pracowni plus3 architekci, którzy w swoim portfolio mają zarówno budynki edukacyjne, jak i infrastrukturę dedykowaną działalności artystycznej. Koncepcję wyłoniono w konkursie architektonicznym zorganizowanym przez bydgoską Akademię Muzyczną im. Feliksa Nowowiejskiego w 2016 roku. Spośród 18 pracowni, które zawalifikowały się do udziału w konkursie nagrodzono również pracę pracowni Lewicki Łatak oraz wyróżniono koncepcje autorstwa WXCA, F11 i 1997. Prace nad realizacją projektu plus3architekci rozpoczęly się jeszcze w 2022 roku, a budowa ostatecznie pochłonęła pół miliarda złotych.
