Przeglądając zestawienia, plebiscyty i nagrody architektoniczne minionego roku, można odnieść wrażenie, że 2024 rok należał do architektury mieszkaniowej. Na Śląsku w plebiscycie SARP triumfował dom jednorodzinny pracowni Robota, w całym kraju uwagę przyciągnęły rybnickie Ajnfarty, a w stawce tuż za nimi plasował się nowy Dom Studencki nr 7 Uniwersytetu Warszawskiego. Wszystko jednak wskazuje na to, że rok 2025 może upłynąć pod znakiem architektury akademickiej — co dobrze widać dzięki temu, jak w ostatnich tygodniach przestrzeń medialną zdominowało otwarcie nowego kampusu Akademii Muzycznej w Bydgoszczy. Nieco mniejszym, ale równie dopracowanym obiektem jest nowy gmach Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, zaprojektowany przez pracownię Projekt Praga sp. z o.o. Jak wpisał się w kampus uczelni na Ochocie?
3 października zapewne na długo zapisze się w historii Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, jako dzień wielkiej przeprowadzki do nowego lokum. Przez ostatnie półwiecze inauguracje odbywały się w przedwojennym, modernistycznym gmachu przy ulicy Stawki 5/7 (proj. Tadeusza Ćwierdzińskiego i Romana Sołtyńskiego), do którego wydział przeniósł się w 1973 roku. Budynek, choć w międzywojniu, gdy powstał, był zapewne nowoczesny, powoli przestawał wystarczać szybko rozwijającemu się wydziałowi.
Dawny gmach Wydziału Psychologii UW przy ul. Stawki
fot.: Adrian Grycuk © CC BY SA 3.0 | Wikimedia Commons
W ramach wieloletniego programu rozbudowy Uniwersytetu Warszawskiego w 2017 roku ogłoszono konkurs architektoniczny na budowę nowej siedziby, która miałaby stać się częścią kampusu Ochota. Pierwszą nagrodę zgarnęła koncepcja przygotowana przez pracownię z sukcesami na polu gmachów publicznych — Projekt Praga.
Zaletą pracy jest właściwe i pomysłowe połączenie budynku z otoczeniem, dzięki zastosowane mu wysunięciu dachu nad parterem wokół obwodu. Projektowany obiekt wpisuje się w istniejącą strukturę przestrzenną kampusu, dając zarazem możli wośćjego dalszych przekształceń. (...) Lokalizacja wejść pozwala na wygodną obsługę tak Wydziału Psychologii, jak i Centrum Pomocy Psychologicznej. Bryła o prostej, podzielonej na moduły formie wyraża spokój i równowagę; przyczyni się to do budowania korzystnego wizerunku wydziału. Dach nad poziomem parteru wokół obwodu budynku zmniejsza pozornie jego wysokość, a jedno cześnie optycznie i użytkowo powiększa przestrzeń użytkową parteru. Dach ten łączy obiekt stylistycznie z budynkami sąsiednimi. Aktywizacja parteru, poprzez lokalizację auli i innych funkcji zachęcających do spędzania czasu na uczelni, pozwala sprostać współczesnym wymogom i tendencjom projektowania budynków dydaktycznych wyższych uczelni. (...)
— brzmi fragment opinii Henryka Łaguny, sędziego referenta na temat zwycięskiej pracy.
Mimo wygranej w konkursie wcale nie było pewne, że to właśnie wizja pracowni Karoliny Tunajek i Marcina Garbackiego zostanie zrealizowana. Kapituła konkursowa pod kierownictwem prof. Bolesława Stelmacha nagrodziła jeszcze dwie inne prace — projekty powstałe w pracowniach Marka Budzyńskiego oraz Are Stiasny/Wacławek. Autorzy i autorki wszystkich prac, które znalazły się na podium brały udział w negocjacjach z inwestorem; ostatecznie zdecydowano się na realizację zwycięskiej koncepcji. Po niemal 8 latach od rozstrzygnięcia konkursu, studenci i pracownicy Wydziału Psychologii na Uniwersytecie Warszawskim mogli rozpocząć rok akademicki, inaugurując go w nowym gmachu. Jak od teraz będą wyglądać zajęcia w nowym budynku kampusu na Ochocie?
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
nowy budynek Wydziału Psychologii UW
Nowy gmach warszawskiej Psychologii powstał w otoczeniu, które nie dawało łatwych odpowiedzi co do ukształtowania budynku. Kampus Uniwersytety Warszawskiego Ochota charakteryzuje się stosunkowo regularną siatką wewnętrznych ulic, jednak wyrosła na niej zabudowa jest mocno różnorodna. Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego wybudowano przy ulicy Stefana Banacha 2D — w jego najbliższym otoczeniu stoją między innymi futurystyczny (jak na czas powstania) budynek Centrum Nowych Technologii UW (proj.: Paweł Graliński — Arch Magic, 2006 r.), nieco wcześniejszy budynek Środowiskowego Laboratorium Ciężkich Jonów, postmodernistyczny gmach Wydziału Biologii oraz najstarszy z nich wszystkich budynek Wydziału Geologii UW, którego budowę ukończono jeszcze w 1960 roku. Od strony północnej, otwiera się prześwit prowadzący w stronę Parku im. Marii Skłodowskiej-Curie
Nagrodzone prace konkursowe prezentowały różne podejścia do zastanej przestrzeni. Autorzy zwycięskiej koncepcji zdecydowali się wpisać we wspomnianą już siatkę ulic zwartym, klasycznym w wyrazie budynkiem, wzniesionym na prostokątnym rzucie. Gmach Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego przybrał formę budowli o ośmiu kondygnacjach, w tym sześciu naziemnych, dających łącznie ponad 26 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni użytkowej.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
rygor geometrii
Analizując sposób, w jaki został zaprojektowany nowy gmach Wydziału Psychologii UW można odnieść wrażenie, że geometryczna siatka stała się jednym z motywów przewodnich dla sposobu, w jaki zaaranżowane zostały przestrzenie zewnętrzne oraz wnętrze budynku. Od strony zachodniej, przy ulicy Witolda Pogorzelskiego budynek poprzedzają obszerne podcienie, pokrywające większą część przedpola budynku. Z zacienionej połaci „wykrojono” dwa prostokątne pola, przez które przesącza się światło, docierające do zielonych atriów. Podniebia podcieni składają się z betonowych kasetonów, tworzących rysunek geometrycznej siatki. Wzór spina wnętrze z zewnętrzem budynku — siatka betonowego stropu ciągnie się przez cały obiekt, przekrywając poziom parteru, który w całości przeszklono.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
Również wyższe partie elewacji nowego budynku Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego zostały zorganizowane przez rygorystyczną siatkę podziałów pionowych i poziomych; w zależności od fragmentu elewacji gęsto upakowanych, lub bardziej rozluźnionych. Pomiędzy lizenami występującymi przed lico muru znajdują się zarówno smukłe, pionowe okna, jak i horyzontalne, wielkopowierzchniowe przeszklenia. Motyw siatki znajduje swoją wykorzystanie również w najwyższej partii budynku — attyce, okalającej ogólnodostępny dach.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
elewacje głównej bryły ukształtowano z dwóch motywów: zagęszczonych modularnych podziałów, wprowadzonych na piętrze administracyjnym i przy innych strefach o preferowanym mniejszym wglądzie i nasłonecznieniu, oraz z otwartych przeszklonych sekcji we wszystkich salach dydaktycznych i czytelni, podkreślających otwarty, przyjazny charakter budynku i przestrzeni dydaktyczno-badawczych.
— czytamy na stronie pracowni Projekt Praga.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
otwartość w roli głównej
Parter nowego budynku Wydziału Psychologii UW jest ogólnodostępny — znajduje się tutaj zarówno podzielna aula, mogąca pomieścić prawie 400 osób, jak i studencka stołówka, przestrzenie do odpoczynku, a także pokoje do prowadzenia badań. Jednym z pierwszych widoków, na które natrafiają odwiedzający nowy gmach na Ochocie, są jednak spiralne schody (motyw powtarzany w innych częściach budynku), prowadzące na poziom +1.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
prostopadłościenne serce budynku
To właśnie na nim znajduje się serce budynku — wewnętrzne atrium przykryte ogromnym świetlikiem. Wokół centralnej przestrzeni piętrzą się betonowe balustrady, grodzące korytarze na poszczególnych kondygnacjach. Ponad atrium wiszą prostopadłościenne kubatury, w których zaprojektowano pokoje spotkań, pracy i wyciszenia z widokiem na wewnętrzny plac.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
W przestrzeni atrium po raz kolejny pierwsze skrzypce gra geometryczna siatka, dzieląca przestrzeń we wszystkich trzech wymiarach. Powtarzalny motyw znajduje się na posadzce, oparta o niego jest kompozycja pokoi nadwieszonych ponad atrium, a wreszcie łamaczy światła, przesłaniających olbrzymi świetlik.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
akademia XXI wieku
Wokół prostopadłościennej „pustki” zorganizowano większość najważniejszych pomieszczeń w budynku:
budynek o 8 kondygnacjach; 6 naziemnych i 2 podziemnych. Jego powierzchnia całkowita wyniesie 26,6 tys. m². Wewnątrz zaprojektowano łącznie 30 sal dydaktycznych: wykładowych, seminaryjnych, komputerowych; pomieszczenia do pracy cichej oraz aulę, w której będą mogły odbywać się wykłady i spotkania z udziałem blisko 400 osób. W gmachu znajdować się będą także laboratoria dostosowane do prowadzenia badań indywidualnych i grupowych w dziedzinie nauk psychologicznych.
— pisał Kacper Kępiński na temat programu projektu, który zwyciężył w konkursie z 2017 roku.
Na czwartym i piątym piętrze zlokalizowano wydziałową bibliotekę, która funkcjonuje w formule otwartej, udostępniając swoje zbiory zainteresowanym osobom. Pomiędzy poziomami biblioteki rozpięte są spiralne schody.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
architektura w budowie relacji
Nowy Gmach Uniwersytetu Warszawskiego miał być budynkiem otwartym, generującym kolejne okazje do interakcji społecznych. Istotnie, oferuje mnóstwo przestrzeni, które mają potencjał, by sprzyjać komunikacji i nawiązywaniu relacji. Możliwości zaczynają się już przed wejściem głównym, poprzedzonym podcieniem znacznie większym, niż wydaje się to konieczne. Kto zasmakował studenckiego życia, dobrze wie, że to właśnie przedpole uczelnianego budynku jest przestrzenią licznych spotkań przed, między czy już po zajęciach. Projektując tak obszerny podcień, kreujący przestrzenie o zróżnicowanym charakterze, architekci dobrze wykorzystali ten potencjał.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
Kolejnym architektonicznym „integratorem” jest serce budynku — czyli ogromne atrium, wokół którego skupione są wszystkie najważniejsze funkcje. Oferuje mnóstwo przestrzeni i sposobów korzystania z niej — pełniąc zarówno funkcję komunikacyjną, jak i przestrzeń spotkań. Co ważne, atrium jest przestrzenią otwartą dla wszystkich, nie tylko osób studiujących czy pracujących na uczelni. Dla nich przeznaczone są z też połacie dachu, gdzie oprócz przestrzeni do prowadzenia zajęć na świeżym powietrzu wyznaczono strefy rekreacyjne, park na dachu, a nawet wydzielone donice, pełniące rolę ogródków społecznych.
Nowy budynek Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na Ochocie — proj.: Projekt Praga
fot.: M. Kazimierczak © UW
uniwersytet z konkursu
Otwarcie nowego budynku Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego to część znacznie szerzej zakrojonego programu rozbudowy, który od kilku lat realizuje uczelnia. Dając dobry wzór dla innych instytucji akademickich w naszym kraju, UW buduje nie tylko z rozmachem, ale i w sposób, w znakomitej większości korzystając z formuły konkursowej podczas wyłaniania projektów dla planowanych inwestycji. W ten sposób powstał już wspomniany we wstępie do artykułu akademik Sulimy na Służewcu oraz opisywany tu gmach Psychologii, a także pawilon na Kampusie Głównym. Na realizację czekają jeszcze dwie inne konkursowe prace — budynek Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii oraz Nauk Ekonomicznych przy ulicy Bednarskiej 2/4 zaprojektowany przez BBGK Architekci oraz Centrum Sportu i Rekreacji UW z koncepcją autorstwa krakowskiej pracowni Lewicki Łatak. Niezależnie zrealizowano ostatnio konkurs na opracowanie koncepcji zagospodarowania terenu Kampusu Centralnego UW na Krakowskim Przedmieściu.
