Kolejny stary browar w Poznaniu czekają przebudowa i adaptacja. Tym razem nie na kolejne centrum handlowe, a na budynek mieszkalny z usługami. Nie w śródmieściu, a na zielonych peryferiach. Liczący 150 lat wyjątkowy obiekt ożyje — pod nazwą Warzelnia — po pięciu dekadach od zakończenia produkcji piwa.
Zwrot „stary browar” kojarzy się w Poznaniu jednoznacznie: z ikonicznym już centrum handlowo-usługowym otwartym 23 lata temu w śródmieściu. Powstało ono w silnie przekształconych i rozbudowanych budynkach browaru Huggerów z ostatnich dekad XIX wieku. Projekt tego kompleksu to dzieło Studia ADS (Piotr Barełkowski, Przemysław Borkowicz). Inwestorem była firma Fortis Grażyny Kulczyk. W Poznaniu znajduje się jednak więcej historycznych budynków, które pełniły kiedyś funkcje browarów — zazwyczaj mniejszych i zaadaptowanych na inne cele już w XX wieku (przy ulicy Stolarskiej nawet na kościół!). W niemal niezmienionej formie przetrwał za to do dziś najokazalszy (o podobnej skali, co browar Huggerów) i najlepiej zachowany dawny browar na wschodzie miasta, w Kobylepolu.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — widok z drona (od zachodu), po lewej staw Browarny, po prawej — Kobylepole, osiedle Warzelnia i browar
fot.: Stanisław Zajączkowski
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — usytowanie, po prawej stronie browaru budynki wielorodzinne i szeregowe osiedla Warzelnia z 2015 r.
źródło: openstreetmap.org
Pół wieku po zakończeniu produkcji i ćwierć wieku od całkowitego zamknięcia obiektu ruszają w nim właśnie prace budowlane. Budynek zostanie przeobrażony i wzbogaci się o nowe skrzydło. Znajdzie się w nim 78 mieszkań i apartamentów. Piwnice zostaną przekształcone w lokale usługowe (planuje się w nich gastronomię). Przemianę przejdzie również teren wokół, z zachowanym dorodnym starodrzewem. Za projekt odpowiedzialny jest poznański architekt Sławomir Rosolski, ze wsparciem pracowni DEMIURG. Inwestor i generalny wykonawca to firma Nickel Development.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — widok na Kobylepole z drona od północy znad stawu Browarnego; po lewej — osiedle Warzelnia z 2015 r., na wprost dawny browar
fot.: Stanisław Zajączkowski
zasmakował i zbudował
Dawna wytwórnia piwa — położona malowniczo na zboczu ponad stawem Browarnym — ma ciekawą historię; podobnie jak miejsce, w którym się znajduje. Kobylepole to peryferyjna i spokojna mała dzielnica domów jednorodzinnych na wschodzie Poznania. Półtora wieku temu było wsią z okazałym pałacem (nie istnieje od 1945 r.) i folwarkiem, odległą o około 6 km od ówczesnych granic miasta. Od drugiej połowy XVIII wieku do czasów ostatniej wojny teren należał do znanego rodu Mycielskich. W pierwszej połowie XX wieku Kobylepole pełniło również ważną funkcję logistyczno-komunikacyjną. Kończyła się tu wąskotorowa linia kolejowa do Środy Wielkopolskiej i Zaniemyśla , której liczne odnogi zapewniały dobry transport towarowy do i z okolicznych folwarków oraz majątków (działała do lat 70.). W Kobylepolu towary przeładowywano do wagonów szerokiego toru, który łączył się z ogólnokrajową siecią kolejową. Trasa wąskotorowa obsługiwana była również przez składy pasażerskie (dawny dworzec, parowozownia i warsztaty zachowały się i są odnowione).
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — przestrzeń przed browarem od strony ul. Majakowskiego (widok od wschodu)
fot.: Stanisław Zajączkowski
Browar wybudował w 1872 roku hrabia Józef Mycielski, prężny gospodarz i zwolennik innowacji. Podczas wizyty w Czechach tak zasmakowało mu pilzneńskie piwo, że postanowił produkować takie u siebie. Nowoczesny browar parowy ze stalowymi kadziami stanął na wzgórzu ponad doliną rzeki Cybiny we wschodniej części majątku. Budynki o ceglanych elewacjach utrzymane były w typowym dla przemysłowej i wojskowej architektury stylu łuków odcinkowych (Segmentenbogenstil). Główna bryła browaru była w późniejszych latach rozbudowywana. Dostawiono do niej także od strony zbocza niższe obiekty produkcyjne i magazynowe. Wschodnia część browaru mieściła również mieszkania dla pracowników. Lód do chłodzenia piwa wyrąbywano ze stawu na Cybinie poniżej zakładu. Bardzo dobrej jakości wodę zapewniały źródła bijące ze zbocza.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — pomieszczenie z kotłami warzelnymi
fot.: Stanisław Zajączkowski
Do 1945 roku piwo, cenione także daleko poza Wielkopolską, warzyli tu Mycielscy, niemiecka rodzina Gerstenkornów (przełom XIX i XX wieku i czasy okupacji) oraz polska spółka Browar Kobylepole (okres międzywojenny). Zabudowania — silnie uszkodzone w 1945 roku — szybko odbudowali pracownicy zakładu. Po kilku latach browar został znacjonalizowany i działał do listopada 1976 roku. Później służył jako magazyny i zaplecze dla powstającego nowoczesnego browaru w pobliskim Franowie, otwartego w 1980 roku (dziś Lech Browary Wielkopolski w ramach Kompanii Piwowarskiej). Do końca ubiegłego stulecia mieszkania w browarze były zajęte przez lokatorów.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — widok na browar (dawną część mieszkalną) i nowe budynki Warzelni z ul. Majakowskiego (od południa)
fot.: Stanisław Zajączkowski
Kulczyk zrezygnowała
Przed ćwierćwieczem zabudowania kupiła Grażyna Kulczyk. Nie powtórzyła jednak działań z centrum miasta i browar sprzedała. Od 2012 roku budynki oraz sąsiednie działki należą do poznańskiej firmy Nickel Development. Nowy właściciel postanowił adaptować browar na cele hotelowe lub mieszkalne, a obok postawić osiedle wysokiej jakości domów szeregowych i kilku budynków wielorodzinnych. Zaczęto od prostszej części, czyli budowy osiedla Warzelnia (nazwa jest wspólna dla browaru i nowych domów) według projektu pracowni Sławomira Rosolskiego. Licowane czerwoną ceramiką budynki o współczesnych formach nawiązują w udany sposób do industrialnego dziedzictwa i historycznych kształtów browaru.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — browar rozbudowany o dodatkowe kondygnacje i nowe skrzydło, wizualizacja, widok od wschodu, po lewej — osiedle Warzelnia, po prawej — staw Browarny
fot.: Stanisław Zajączkowski
Sam browar, mimo anonsowanej już 10 lat temu przebudowy, czekał na prace budowlane aż do dzisiaj. Na szczęście, dobrze zabezpieczony, zachował się w przyzwoitym stanie. W budynku nadal znajdują się między innymi stalowe kadzie, urządzenia nagrzewające (radiatory), ażurowe stalowe podłogi ciekawie sklepionych suszarni zboża oraz pasy transmisyjne do transportu ziarna. Niezłą wartość mają nawet niektóre graffiti wykonane podczas urbexowych wejść do browaru.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — zachowany radiator podgrzewający powietrze do suszenia ziarna na wyższych kondygnacjach
fot.: Stanisław Zajączkowski
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — jedno z dawnych mieszkań we wschodniej części budynku, grafika na ścianach: someart
fot.: Stanisław Zajączkowski
Najbliższe autentycznej formie z końca XIX wieku są obszerne piwnice z żeliwnymi słupami i legarami o oryginalnej, dopracowanej formie, a także z interesującymi sklepieniami żaglowymi. Od 1985 roku budynek znajduje się w rejestrze zabytków. Przyległe do niego późniejsze zabudowania zabytkami nie były i zostały rozebrane w latach dziesiątych naszego wieku.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — piwnice pod dawnym browarem i jego częścią mieszkalną; zostaną zaadaptowane na lokale usługowe / gastronomiczne
fot.: Stanisław Zajączkowski
wyższy i bardziej szklany
Jak będzie wyglądać browar po adaptacji? Wizualizacje pokazują historyczną ceglaną bryłę rozbudowaną o nowe kondygnacje w niższej, zachodniej części i nieco podwyższoną we wschodniej oraz środkowej, najwyższej partii budynku. Zniknie zatem wyraźny podział gmachu na części o różnej skali. Odtąd dawny browar będzie mieć niemal równą wysokość. O pierwotnej formie zaświadczy jednak wyraźne odróżnienie starych ceglanych elewacji od nadbudowanych — przeszklonych, ze współczesnymi pionowymi podziałami. Swój wyraz zmieni też zachodni, eksponowany szczyt budynku, który zostanie osłonięty dostawioną przeszkloną konstrukcją loggii-werand.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — dawny browar po rozbudowie, wizualizacja, widok od północy, po prawej — ściana szczytowa nowego skrzydła, proj.: Sławomir Rosolski i DEMIURG
@ Nickel Development
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — widok od zachodu (z ul. Browarnej), po lewej nowe skrzydło, po prawej loggie dobudowane do szczytu podwyższonej bryly browaru, wizualizacja, proj.: Sławomir Rosolski i DEMIURG
@ Nickel Development
Nowe pięciokondygnacyjne skrzydło zostanie dobudowane prostopadle od północy, po stronie zbocza oraz stawu i będzie stanowić silną przestrzenną dominantę w zielonym otoczeniu. Do historii nawiązuje okładziną ścian, ale jest budynkiem na wskroś współczesnym. Do zabytkowej formy odwołuje się nawet w mniejszym stopniu niż wielorodzinne domy sprzed dekady. Tamte mają strome dachy, nowe skrzydło — dach płaski.
Między starą a nową częścią browaru oraz budynkiem osiedla Warzelnia powstanie półotwarty zielony dziedziniec nad piwnicami leżakowni, które znajdowały się pod wspomnianymi tu wcześniej, rozebranymi niskimi budynkami. Od strony stawu skarpa zostanie wzmocniona betonowym murem oporowym (mają go obrosnąć pnącza). Najważniejszym elementem będzie jednak odsłonięta konstrukcja leżakowni (dziś jest okryta ziemią skarpy) z obszernym wejściem prowadzącym ze ścieżki dookoła stawu. Co znajdzie się na niemal tysiącu m kw. piwnic? Inwestor zastanawia się jeszcze nad efektywnym wykorzystaniem tych atrakcyjnych pomieszczeń.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole), rozbudowa — dolna partia inwestycji z odsłoniętymi piwnicami leżakowni (obecnie ceglane mury są okryte ziemią skarpy) i wyjściem na teren nad stawem Browarnym, proj. Sławomir Rosolski i DEMIURG
© Nickel Development
piwnice będą parterem
Bardzo ciekawą zmianę stary budynek przejdzie również w poziomie piwnic od strony ul. Majakowskiego. Podziemia nie tylko będą adaptowane na usługi, ale zostaną też odsłonięte dzięki zaprojektowanemu obniżeniu w formie wykopu o tarasowym zboczu. Odkryte ściany mają być przeprute obszernymi drzwiami i oknami. Dotychczasowe piwnice pełnić zatem będą funkcję atrakcyjnego parteru ze swobodnie zakomponowanym, zielonym przedpolem. Inwestor deklaruje zresztą dużą dbałość o zieleń i umiejętne wkomponowanie w malowniczą leśną okolicę. Kobylepole znajduje się bowiem na skraju wschodniego klina zieleni, jednego z czterech zielonych pasm, które wcinają się w miasto łącząc podmiejskie lasy z obrzeżami śródmieścia. Klin ten sięga niemal Starego Miasta, z którym łączą go od lutego dwa pieszo-rowerowe mosty Berdychowskie. Znajduje się w nim również sztuczne jezioro Maltańskie i (oprócz Browarnego) kilka innych stawów zasilanych wodami Cybiny.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu, wizualizacja, widok od zachodu, widoczne lokale usługowe w zaadaptowanych, odsłoniętych piwnicach
fot.: Stanisław Zajączkowski
W jaki sposób zmienią się wnętrza dawnego browaru? Lokale mieszkalne będą mieć od 30 do 144 m kw. powierzchni. Ich wysokość, ze względu na adaptację nietypowych wnętrz i przestrzeni wyniesie od 2,6 do 7,1 m. Część apartamentów wkomponowanych w starą bryłę ma mieć unikalne formy, część — w nowym skrzydle — bardziej typowe.
Warzelnia — dawny browar Mycielskich w Poznaniu (Kobylepole) — wnętrze apartamentu, wizualizacja, proj.: Younick Design
© Nickel Development
Jak informowali nas przedstawiciele dewelopera, stare wewnętrzne mury zostaną zachowane w części. Inne — po wyburzeniach — zastąpi się nowymi konstrukcjami. Oryginalne artefakty z czasów browaru będą starannie odnowione i wykorzystane. I tak, na przykład dwie duże kadzie warzelne trafią na zewnątrz, jako dekoracja i pamiątka po dawnym charakterze budynku. Jedna pozostanie w środku — na swoim dotychczasowym miejscu. Oczywiście, jak to bywa w przypadku adaptacji zabytków, część zamierzeń i rozwiązań może ulec zmianie ze względu na nowe odkrycia lub ekspertyzy. Jeśli jednak wszystko pójdzie planowo, inwestycja ma być gotowa w drugiej połowie 2028 roku.
