Czy budynki przyszłości będzie można wyhodować? Taką wizję bada Julia Szulc z Wydziału Architektury Politechniki Poznańskiej w projekcie „Manufaktura biomateriałów w Pobiedziskach”, w którym mycelium – czyli grzybnia – staje się pełnoprawnym materiałem budowlanym. Projekt powstał pod opieką prof. Agaty Bonenberg stanowi próbę połączenia architektury, biologii i zrównoważonych technologii materiałowych.
plan zagospodarowania terenu
© Julia Szulc
architektura jako proces biologiczny
W projekcie Julii Szulc mycelium nie jest traktowane jako gotowy produkt, lecz jako żywy organizm i proces wzrostu, który bezpośrednio wpływa na formę oraz funkcję architektury. Manufaktura biomateriałów zlokalizowana w Pobiedziskach staje się laboratorium nowego podejścia do projektowania – opartego nie na energochłonnej produkcji, ale na hodowaniu materiału.
Centralnym elementem koncepcji jest autorskie rozwiązanie ściany z mycelium, objęte zgłoszeniem patentowym nr P.455223. Głównym wyzwaniem projektowym było zapewnienie trwałości organicznej struktury oraz zabezpieczenie jej przed degradacją biologiczną.
aksonometria
© Julia Szulc
Autorka opracowała system wentylowanej elewacji, który umożliwia swobodny przepływ powietrza przez przegrodę i odprowadzanie nadmiaru wilgoci. Od strony wnętrza zastosowano tynki gliniane regulujące mikroklimat oraz pozwalające ścianom „oddychać”. Dzięki temu mycelium może funkcjonować jako stabilny materiał izolacyjny.
badania w skali 1:1
Projekt został oparty na badaniach prowadzonych na pełnoskalowym prototypie ściany wykonanym w skali 1:1. Proces rozpoczął się od stworzenia drewnianej ramy imitującej konstrukcję typu in-fill, wewnątrz której przez kilkanaście tygodni wzrastał panel z mycelium.
Po zakończeniu procesu biologicznego materiał został poddany obróbce termicznej – przez trzy godziny utrzymywano temperaturę 70°C, aby zatrzymać dalszy rozwój grzybni. Następnie panel wykończono tynkiem glinianym, drewnianą elewacją oraz płytą glinianą.
elewacja
© Julia Szulc
Eksperyment pozwolił autorce przeanalizować zachowanie materiału w warunkach rzeczywistych, w tym jego podatność na skurcz oraz zmiany strukturalne wynikające z warunków otoczenia. Wnioski z badań wpłynęły bezpośrednio na ostateczną formę budynku.
forma inspirowana naturą
Architektura manufaktury została podporządkowana strategii ochrony organicznego materiału. Zastosowano wysokie cokoły zabezpieczające ściany przed wilgocią gruntową oraz rozbudowane okapy chroniące elewację przed opadami atmosferycznymi.
Forma dachów inspirowana jest morfologią lakownicy żółtawej – grzyba o charakterystycznej warstwowej strukturze. To właśnie naturalna budowa organizmów grzybowych stała się punktem odniesienia dla kształtowania systemów osłonowych budynku.
przekrój - część biurowa
© Julia Szulc
Projekt nie próbuje ukrywać biologicznego charakteru materiału. Wręcz przeciwnie – fragmenty elewacji celowo odsłaniają strukturę mycelium, dzięki czemu architektura staje się opowieścią o procesie wzrostu i cyklu życia budulca.
produkcja, laboratorium i edukacja
Układ funkcjonalny obiektu opiera się na podziale na trzy podstawowe strefy: biurową, produkcyjną oraz magazynową. Rozdzielenie funkcji pozwala utrzymać odpowiednie temperatury wymagane dla procesów technologicznych związanych z hodowlą biomateriałów.
Program budynku został zaprojektowany równolegle w dwóch skalach. Pierwsza dotyczy drogi produktu – od przygotowania substratu, przez wzrost i formowanie paneli, aż po suszenie oraz magazynowanie. Druga odnosi się do użytkowników: pracowników laboratoriów, części produkcyjnej, biur oraz odwiedzających.
© Julia Szulc
Goście mogą obserwować kolejne etapy produkcji biomateriałów, co nadaje obiektowi również wymiar edukacyjny. Architektura nie jest tu wyłącznie obudową procesu technologicznego, lecz aktywnym medium pokazującym relacje pomiędzy naturą a technologią.
technologia i natura w jednym systemie
Lokalizacja projektu przy ulicy Fabrycznej w Pobiedziskach, w sąsiedztwie Parku Krajobrazowego Promno, podkreśla ideę połączenia przemysłu z krajobrazem naturalnym. Manufaktura została pomyślana nie jako klasyczna hala produkcyjna, lecz jako przestrzeń zrównoważonej uprawy materiałów przyszłości.
Projekt Julii Szulc wpisuje się w coraz silniejszy nurt badań nad biomateriałami oraz architekturą regeneratywną. Pokazuje jednocześnie, że rozwój nowych technologii nie musi oznaczać większej ingerencji w środowisko, lecz może opierać się na procesach biologicznych i naturalnych cyklach wzrostu.
© Julia Szulc
W tej wizji architektura przestaje być wyłącznie efektem przemysłowej produkcji. Staje się organizmem współpracującym z naturą — strukturą, którą można hodować zamiast budować.
