Trzy lata temu w Oświęcimiu odkryto wyjątkowy obiekt — drewnianą mykwę, która znajdowała się tuż przy Wielkiej Synagodze. Już wkrótce to unikatowe znalezisko otrzymać ma architektoniczną ramę, której projekt stworzył zespół pracowni Mirosława Nizio.
czym jest mykwa?
Mykwa to w judaizmie łaźnia, basen na wodę deszczową, w której rytualne zanurzenie się prowadzić ma do duchowego oczyszczenia. Pozostałości po osiemnastowiecznej mykwie z drewna dębowego — ważnego śladu osadnictwa społeczności żydowskiej, jej tradycji i codzienności — odnaleziono tuż przy Parku Pamięci Wielkiej Synagogi w Oświęcimiu w 2023 roku. Dlaczego to tak cenne znalezisko?
ekspozycja mykwy
© Nizio Design International
Wszystko wskazuje na to, że jest to prawdopodobnie jedyny zachowany w Europie relikt drewnianej mykwy z tego okresu. Odkrycie to ma ogromne znaczenie nie tylko dla badań nad historią judaizmu, lecz także dla poznania dziejów samego Oświęcimia jako miasta o wielokulturowej przeszłości. [...] Drewniana mykwa z Oświęcimia to cichy, ale niezwykle wymowny świadek historii. Jej zachowanie i udostępnienie przyszłym pokoleniom to nie tylko kwestia pamięci, lecz także realizacja konstytucyjnego i ustawowego obowiązku ochrony dziedzictwa kulturowego. Odnalezione relikty stanowią dziedzictwo, za które odpowiadamy wszyscy. Ich ochrona i właściwe zrozumienie sprzyjają budowaniu szacunku dla przeszłości, a jednocześnie uczą wrażliwości wobec różnorodności kulturowej współczesnego świata
— podkreśla Muzum Zamek w Oświęcimiu, instytucja, której Miasto powierzyło opiekę nad zabytkiem.
między wczoraj i dziś
Architektoniczną oprawę dla tego ważnego śladu historii opracował zespół Mirosława Nizio Nizio Design International, doświadczony w tworzeniu przestrzeni o szczególnym znaczeniu, między innymi Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie czy Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej.
wizualizacja z lotu ptaka
© Nizio Design International
Pawilon o powierzchni blisko 600 metrów kwadratowych, przestrzeń opowieści o historii społeczności żydowskiej w Oświęcimiu, stanie w sąsiedztwie Parku Pamięci zrealizowanego w miejscu zniszczonej na początku II wojny światowej Wielkiej Synagogi. Symboliczny Park Pamięci projektu pracowni NArchitekTURA, doceniony między innymi poprzez umieszczenie na shortliście konkursu o nagrodę Miesa van der Rohe w 2022 roku, „zbudowany” jest poprzez nieregularnie ułożoną mozaikę z czterdziestu płyt z szarego piaskowca — odpadu przemysłowego, który przypominać ma o dawnej synagodze. Zamknięte w obrysie rzutu zniszczonej bożnicy płyty prowadzą między innymi do ekspozytora przedstawiającego historię synagogi, sadzawki wodnej i żyrandola, kopii artefaktu znalezionego w tym miejscu podczas prac archeologicznych.
Park Pamięci w Oświęcimiu
fot.: Piotr Strycharski
Czytaj więcej: Gdy architekt ustępuje miejsca naturze. Park Pamięci Wielkiej Synagogi w Oświęcimiu
Skromną w formie, lecz mocną w wyrazie przestrzeń Parku Pamięci uzupełnić ma wspominany pawilon chroniący relikty unikatowej na europejską skalę mykwy. Dwukondygnacyjny, minimalistyczny obiekt częściowo zatopiony będzie w skarpie.
Zewnętrzna architektura pawilonu została zaprojektowana w duchu minimalizmu i materialnej szczerości. Elewacje operują rytmem, światłem i fakturą, nawiązując do naturalnych surowców oraz archeologicznego charakteru odkrycia. Gra światła i cienia buduje atmosferę skupienia, a kontrolowane otwarcia widokowe kierują uwagę ku przestrzeni Parku Pamięci, wzmacniając relację pomiędzy architekturą a krajobrazem
— tłumaczą autorzy projektu.
widok od strony Parku Pamięci
© Nizio Design International
Wejście do pawilonu, od strony ulicy Berka Joselewicza, prowadzić będzie przez ścieżkę między bryłą obiektu — przyjmującą od tej strony prostą, jednopoziomową, horyzontalną formę — i wysokim murem. Na zadaszonym odcinku wprowadzającym odwiedzających w głąb budynku architekci zaplanowali wąską szczelinę, przez którą wpadać będzie naturalne światło.
wejście do pawilonu
© Nizio Design International
Pawilon staje się miejscem przejścia: pomiędzy współczesnością a historią, pomiędzy miastem a przestrzenią refleksji
— dodają architekci.
Z kolei od strony Bulwarów, zwiedzający dostrzec będą mogli white box, minimalistyczny, dwukondygnacyjny sześcian wkomponowany w nieregularną topografię terenu. W górnej części pawilonu zaplanowano stałą ekspozycję skupioną na zabytkowej mykwie, a w dolnej — zapleczne techniczne, szatnie, toalety i salę edukacyjną. Wnętrze, podobnie jak zewnętrze, bazować będzie na grze światła z cieniem i powściągliwych kolorach.
widok od strony Bulwarów
© Nizio Design International
Materiały i kolorystyka wnętrza nawiązują do archeologicznego charakteru znaleziska oraz naturalnych surowców obecnych w koncepcji całego pawilonu. Stonowane faktury, oszczędna paleta barw i świadomie projektowane światło tworzą tło, które wydobywa autentyczność eksponatu, nie odwracając od niego uwagi. Światło — zarówno naturalne, jak i sztuczne — pełni rolę narracyjną, porządkując przestrzeń i prowadząc wzrok odwiedzających
— czytamy w opisie projektu.
wizualizacja wnętrza pawilonu
© Nizio Design International
Realizacja projektu rozpocząć się ma w przyszłym roku.
