#mies2026
Najnowszy odcinek naszego cyklu prezentującego realizacje z shortlisty Nagrody Unii Europejskiej im. Miesa van der Rohe jest poświęcony kolejnemu projektowi z Belgii. Abby Kortrijk to realizacja, która wymyka się prostym klasyfikacjom i jednoznacznym definicjom. Projekt autorstwa pracowni Barozzi Veiga, zrealizowany we współpracy z Tab Architects, stanowi wielowątkową interwencję w strukturę dawnego Opactwa Groeninge w Kortrijk – zespołu o kilkusetletniej historii, głęboko zakorzenionego w tożsamości miasta. Inwestycja, zlecona przez Miasto Kortrijk, redefiniuje relację pomiędzy architekturą historyczną a współczesnym programem kulturalnym, proponując model muzeum otwartego, elastycznego i trwale wpisanego w miejski krajobraz.
Abby Kortrijk w Belgii — architekci zrezygnowali z całościowej rekonstrukcji na rzecz działań precyzyjnych i czytelnych: usunięcia elementów zaburzających kompozycję oraz przywrócenia logicznych relacji pomiędzy częściami zespołu
© Simone Marcolin
Opactwo Groeninge: historia,
która wymagała uporządkowania
Zespół Opactwa Groeninge, którego początki sięgają XVI wieku, przez stulecia podlegał licznym przekształceniom. Każda epoka pozostawiała po sobie ślad, nie zawsze zgodny z pierwotną logiką założenia. W efekcie czytelność układu przestrzennego uległa osłabieniu, a relacje pomiędzy poszczególnymi budynkami stopniowo się rozmywały. Wtórne dobudówki, zmiany funkcji oraz fragmentaryczne modernizacje przyczyniły się do utraty spójności zespołu i osłabiły jego związki z otaczającą tkanką miejską. Opactwo coraz mniej funkcjonowało jako integralny element miasta, a coraz bardziej jako zamknięty, trudny do odczytania kompleks.
Abby Kortrijk w Belgii — plan. zagospodarowania przestrzennego
© Simone Marcolin
Strategia projektowa: restauracja, redukcja
i selektywna transformacja
Punktem wyjścia projektu Abby Kortrijk była krytyczna analiza zastanego stanu oraz decyzja o przyjęciu strategii selektywnej interwencji. Architekci zrezygnowali z całościowej rekonstrukcji na rzecz działań precyzyjnych i czytelnych: usunięcia elementów zaburzających kompozycję oraz przywrócenia logicznych relacji pomiędzy częściami zespołu. Restauracja i transformacja zostały tu potraktowane jako procesy równoległe, podporządkowane nadrzędnemu celowi, jakim było odzyskanie klarowności przestrzennej i urbanistycznej opactwa.
Abby Kortrijk w Belgii — praca nad istniejącymi wnętrzami opierała się na zasadzie minimalnej interwencji
© Simone Marcolin
Dziedziniec jako serce założenia i przestrzeń publiczna
Jednym z kluczowych efektów tych działań było przywrócenie dziedzińca jako centralnego elementu założenia. Po usunięciu niepasujących dobudówek dziedziniec odzyskał swoją rangę przestrzeni wspólnej, organizującej ruch i percepcję całego zespołu. Stał się miejscem pośrednim pomiędzy miastem a instytucją kultury – przestrzenią otwartą, dostępną, niewymagającą znajomości programu wystaw ani przekraczania wyraźnych granic. W ten sposób opactwo zostało ponownie włączone w codzienny rytm Kortrijk.
Abby Kortrijk w Belgii
© Simone Marcolin
Pawilon parkowy i nowe relacje z Parkiem Begijnhof
Istotnym elementem nowej kompozycji jest pawilon parkowy, w którym ulokowano kawiarnię oraz przestrzeń wielofunkcyjną. Został on usytuowany ortogonalnie względem historycznych budynków, domykając dziedziniec i jednocześnie otwierając go w stronę Parku Begijnhof. Pawilon tworzy czytelne przejście pomiędzy ulicą Groeningestraat a ogrodem publicznym, znacząco poprawiając komunikację wokół zespołu. Jego forma nawiązuje do archetypu dachów obecnych w opactwie, lecz nie odtwarza ich dosłownie – pozostaje wyraźnie współczesna, zachowując autonomię formalną.
Abby Kortrijk w Belgii — rzut obiektu
© Simone Marcolin
Rzut, bryła i układ funkcjonalny zespołu Abby Kortrijk
Układ przestrzenny projektu opiera się na jasnej hierarchii. Dziedziniec pełni funkcję centrum kompozycyjnego, wokół którego rozmieszczono historyczne skrzydła opactwa oraz nowy pawilon. Bryła pawilonu jest zwarta i niska, podporządkowana skali istniejącej zabudowy. Rozbudowę powierzchni wystawowych przeniesiono w całości pod ziemię, co pozwoliło zachować otwartą przestrzeń wokół zespołu oraz uniknąć ingerencji w jego sylwetę widoczną z perspektywy miasta.
Abby Kortrijk w Belgii
© Simone Marcolin
Podziemne galerie jako klucz
do zachowania historycznej sylwety
Nowe podziemne galerie zaprojektowano jako pełnowartościowe, elastyczne przestrzenie muzealne, zdolne do adaptacji do różnorodnych scenariuszy wystawienniczych. Umiejscowienie ich pod ziemią nie jest zabiegiem czysto technicznym, lecz świadomą decyzją architektoniczną, która pozwala pogodzić współczesne potrzeby instytucji z ochroną historycznego krajobrazu. Dzięki temu nowa funkcja nie konkuruje z zabytkiem, lecz uzupełnia go w sposób niemal niewidoczny.
Wnętrza opactwa: przywracanie klarowności przestrzennej
Praca nad istniejącymi wnętrzami opierała się na zasadzie minimalnej interwencji. Architekci skoncentrowali się na przywróceniu logicznych proporcji i relacji przestrzennych, rezygnując z nadmiernych rekonstrukcji. Dawna kaplica odzyskała pełną wysokość i została przekształcona w przestrzeń wystawową, w której architektura stanowi ramę dla ekspozycji. W budynku dawnego dormitorium zachowano oryginalne okna, stropy oraz posadzki z terakoty, ograniczając prace restauratorskie do niezbędnego minimum.
Abby Kortrijk w Belgii — projekt Abby Kortrijk uwzględnia zrównoważony proces budowlany oraz wykorzystanie materiałów z recyklingu
© Simone Marcolin
Materiał, recykling i lokalny proces budowlany
Projekt Abby Kortrijk uwzględnia zrównoważony proces budowlany oraz wykorzystanie materiałów z recyklingu. Elewacja pawilonu została wykonana z autorskich cegieł, powstałych w 60 procentach z odpadów budowlanych i w 40 procentach z gliny. Dzięki wypałowi w niższych temperaturach ponownie wykorzystano 92 tony odpadów ceramicznych, ograniczając zużycie energii przy zachowaniu wymaganych parametrów technicznych. We wnętrzach zaprojektowano nowe płytki cementowe jako kontynuację istniejących posadzek z terakoty, a oryginalne elewacje i podłogi poddano restauracji z użyciem cegieł z recyklingu tam, gdzie było to konieczne.
Abby Kortrijk jako przykład współczesnej pracy
z dziedzictwem
Abby Kortrijk pokazuje, że architektura instytucji kultury może być wyrazista bez odwoływania się do dominujących gestów formalnych. Jej siła tkwi w precyzji decyzji, konsekwencji i umiejętności pracy z tym, co zastane. Projekt nie zamyka historii w muzealnej narracji, lecz pozwala jej funkcjonować jako aktywny element miejskiego krajobrazu. Dla Kortrijk oznacza to nie tylko nową przestrzeń wystawową, ale również przemyślaną reintegrację jednego z najważniejszych zespołów historycznych z codziennym życiem miasta.
