Projekt „Rodzinny dialog – przestrzeń wsparcia dla dzieci w spektrum autyzmu i ich rodziców” to koncepcja ośrodka rehabilitacyjno-terapeutycznego zlokalizowanego w Rymanowie, opracowana przez Paulę Piękoś, studentkę Wydziału Budownicta i Architektury na Politechnice Lubelskiej. Autorka podejmuje w nim temat roli architektury jako aktywnego uczestnika procesu terapeutycznego, proponując rozwiązania przestrzenne wspierające zarówno dzieci w spektrum autyzmu, jak i ich opiekunów.
Projekt „Rodzinny dialog – przestrzeń wsparcia dla dzieci w spektrum autyzmu i ich rodziców”
© Paula Piękoś
Architektura jako wsparcie procesu terapeutycznego
Zasadniczym założeniem projektu było stworzenie środowiska sprzyjającego poprawie zdrowia psychicznego użytkowników oraz wspierającego rozwój emocjonalny dzieci. Równie istotnym aspektem stało się wzmacnianie więzi rodzinnych poprzez świadome kształtowanie przestrzeni. Architektura została tu potraktowana jako narzędzie – jej układ funkcjonalny, dobór materiałów, rozwiązania akustyczne i kompozycja przestrzenna mają realny wpływ na przebieg terapii oraz jakość codziennego funkcjonowania.
Projekt „Rodzinny dialog – przestrzeń wsparcia dla dzieci w spektrum autyzmu i ich rodziców”
© Paula Piękoś
Istotnym elementem koncepcji jest włączenie rodziców lub opiekunów prawnych w proces terapeutyczny. Projekt zakłada ich aktywne uczestnictwo w turnusach, co przekłada się na potrzebę stworzenia przestrzeni nie tylko dla dzieci, ale również dla dorosłych – umożliwiającej wsparcie specjalistyczne oraz budowanie relacji.
Projekt „Rodzinny dialog – przestrzeń wsparcia dla dzieci w spektrum autyzmu i ich rodziców”
© Paula Piękoś
Analiza miejsca i świadome kształtowanie funkcji
Projekt uwzględnia uwarunkowania środowiskowe i akustyczne lokalizacji w Rymanowie. Przeprowadzone analizy pozwoliły określić optymalne usytuowanie obiektu na działce, z uwzględnieniem czynników mogących wpływać na komfort psychiczny użytkowników, szczególnie osób z nadwrażliwością sensoryczną. W odpowiedzi na te uwarunkowania wprowadzono wyraźny podział funkcjonalny budynku na strefę głośną i cichą. Taka organizacja przestrzeni umożliwia dostosowanie jej do zróżnicowanych potrzeb użytkowników oraz ograniczenie negatywnego wpływu bodźców zewnętrznych. Podział ten stanowi jeden z kluczowych elementów wspierających proces terapeutyczny.
Projekt „Rodzinny dialog – przestrzeń wsparcia dla dzieci w spektrum autyzmu i ich rodziców”
© Paula Piękoś
Centralna strefa zieleni jako punkt orientacyjny
W strukturze obiektu istotną rolę odgrywa centralna, rekreacyjno-terapeutyczna strefa zieleni. Pełni ona funkcję nie tylko miejsca aktywności i odpoczynku, lecz także czytelnego punktu orientacyjnego w układzie przestrzennym. Wprowadzenie tej osi organizującej sprzyja intuicyjnemu poruszaniu się po obiekcie oraz wzmacnia poczucie bezpieczeństwa użytkowników. Czytelne powiązania komunikacyjne, zastosowanie łączników oraz wyraźne strefowanie funkcji pozwoliły osiągnąć spójny i logiczny układ, który wspiera zarówno orientację w przestrzeni, jak i komfort codziennego użytkowania.
Projekt „Rodzinny dialog – przestrzeń wsparcia dla dzieci w spektrum autyzmu i ich rodziców”
© Paula Piękoś
Przestrzenie wyciszenia i mikrointerwencje projektowe
Szczególną uwagę poświęcono projektowaniu przestrzeni o różnym natężeniu bodźców sensorycznych. W każdej strefie narażonej na ich zwiększoną intensywność zaprojektowano pokoje wyciszenia – miejsca odizolowane, bezpieczne, umożliwiające dziecku wycofanie się, regenerację i odzyskanie równowagi emocjonalnej. Uzupełnieniem tych rozwiązań są interwencje o mniejszej skali, obecne w przestrzeniach komunikacyjnych. W korytarzach zaprojektowano siedziska z drewnianych belek osadzonych pomiędzy słupami. Ich funkcją jest tworzenie miejsc krótkotrwałego odpoczynku oraz przestrzeni sprzyjających budowaniu relacji pomiędzy dzieckiem a opiekunem.
Projekt „Rodzinny dialog – przestrzeń wsparcia dla dzieci w spektrum autyzmu i ich rodziców”
© Paula Piękoś
Funkcjonalność i spójność założenia
Wprowadzenie kondygnacji podziemnej oraz poddasza użytkowego pozwoliło na efektywne wykorzystanie dostępnej powierzchni i zwiększenie funkcjonalności obiektu. Rozwiązanie to nie zaburza spójności ideowej projektu, a jednocześnie umożliwia lepsze rozplanowanie funkcji i dostosowanie ich do potrzeb użytkowników.
Projekt „Rodzinny dialog – przestrzeń wsparcia dla dzieci w spektrum autyzmu i ich rodziców”
© Paula Piękoś
Projekt „Rodzinny dialog” wpisuje się w nurt architektury terapeutycznej, w której przestrzeń staje się integralnym elementem procesu leczenia i wsparcia. To przykład podejścia, w którym projektowanie wykracza poza kwestie formalne, koncentrując się na doświadczeniu użytkownika i jakości relacji budowanych w architektonicznym środowisku.
