#Edukacja Architektoniczna w Polsce_Wydziały Architektury
Jak Wydziały Architektury przygotowują studentów do zawodu? Jakie kompetencje powinien mieć absolwent architektury w 2030 roku i które elementy programu nauczania wymagają największych zmian? Pytamy o to dziekanów i dziekany Wydziałów Architektury polskich uczelni. Na nasze pytania odpowiedziała prof. Magdalena Baborska-Narożny, dziekana Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej.
prof. Magdalena BABORSKA-NAROŻNY — architektka, dr hab., profesora PWr w Katedrze architektury i Sztuk Wizualnych na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej, gdzie od października 2025 roku pełni funkcję dziekany. W latach 2013–2015 Marie Curie IEF Fellow na Uniwersytecie Sheffield w Wielkiej Brytanii. W ramach Fulbright STEM Impact Award, w 2024 roku prowadziła badania w School for the Future of Innovation in Society na ASU w Stanach Zjednoczonych. Należy do rady czasopisma „Buildings & Cities”. Międzynarodowa ekspertka w obszarze oceny funkcjonowania architektury mieszkaniowej. W badaniach koncentruje się na wyzwaniach związanych z katastrofą klimatyczną i ubóstwem energetycznym. Dąży do rozumienia dobrostanu mieszkańców, szczególnie w zakresie zabezpieczenia komfortu termicznego, jakości powietrza i zużycia energii. Interesuje ją jakość środowiska mieszkalnego jako wypadkowa interakcji użytkownika z danym kontekstem. Łączy zużycie energii ze sposobem zamieszkiwania w budynkach o różnej lokalizacji, typologii i standardzie energetycznym.
Jak definiuje Pani najważniejszą misję swojego wydziału w dzisiejszym świecie architektury?
Niedawno nasz wydział wypracował Strategię rozwoju. W dokumencie misję określamy jako trzy kluczowe obszary:
prowadzenie istotnych badań, współpracę z otoczeniem oraz kształcenie kreatywnych i kompetentnych specjalistów zdolnych do kształtowania przestrzeni i architektury w oparciu o wiedzę, etykę, a także wrażliwość na potrzeby społeczne oraz lokalne i globalne wyzwania.
Naszym celem jest więc wykształcenie absolwentów przekonanych o sprawczej roli architektury i ładu przestrzennego w kształtowaniu jakości życia oraz w budowaniu więzi społecznych. Za przekonaniem o sprawczości powinno iść poczucie odpowiedzialności, na przykład za dążenie do minimalizacji obciążenia środowiska. Istotą badań na Wydziale Architektury jest dla mnie nieustanne stawianie pytań o aktualność dotychczasowych sposobów myślenia o projektowaniu, ochronie dziedzictwa czy też planowaniu, o priorytetach, celach i nie zawsze oczywistych powiązaniach, choćby o kształt regulacji prawnych w obliczu katastrofy klimatycznej. Współpracę z otoczeniem rozumiem jako naszą współodpowiedzialność za inicjowanie i uczestnictwo w działaniach pozwalających na wymianę wiedzy, doświadczeń i rozwój społecznego zainteresowania architekturą i przestrzenią.
Jakie kompetencje powinien mieć absolwent architektury w roku 2030 — i jak pomagają Państwo je rozwijać?
Profil absolwenta zarysowany w odpowiedzi na poprzednie pytanie wymaga różnorodnych kompetencji, zarówno „twardych”, jak i „miękkich”. Kompetencje i odpowiedzialność pozwalające naszym absolwentom na twórcze poszukiwania i odkrywanie w ramach architektury i planowania odpowiedzi na złożone kryzysy współczesności, przede wszystkim katastrofę klimatyczną czy spadek bioróżnorodności, także kryzysy społeczne, takie jak rosnące nierówności, migracje czy starzenie się społeczeństw. To poszukiwanie odpowiedzi wymaga rozbudowania wrażliwości studentów na bardzo różnorodne zagadnienia, nauki obserwacji i analizy kontekstu we wszystkich jego warstwach: społecznej, kulturowej, przestrzennej, technologicznej, gospodarczej czy środowiskowej. Program studiów jest rozbudowany i pozwala na rozszerzanie zainteresowań, a co za tym idzie wybór rozmaitych ścieżek zawodowych. Samodzielne i krytyczne myślenie projektowe, a także umiejętność pracy zespołowej i komunikację interdyscyplinarną studenci wypracowują między innymi podczas zajęć projektowych, seminariów i praktyk, gdzie spotykają się z różnymi sposobami postrzegania otoczenia i odpowiedzi na jego potrzeby.
Które elementy programu nauczania uznają Państwo za kluczowe, a które wymagają dziś największej zmiany?
Kluczowe wydaje się odchodzenie od metod nauczania podających (wykłady) w kierunku metod problemowych i praktycznych, które rozwijają umiejętność myślenia i wykształcają potrzebę poszukiwania. Architektura jest dziedziną bardzo złożoną, jej granice są niejednoznaczne, przez co określenie zakresu uniwersalnej wiedzy architektonicznej jest niemal niemożliwe. Dlatego istotne jest rozwijanie ciekawości i ukazywanie wielowątkowości procesów zachodzących w projektowaniu architektonicznym, urbanistycznym i planistycznym. Istotne jest dążenie do elastyczności programu studiów, który pozwalałby na swobodniejszy wybór ścieżek studiowania.
W jaki sposób uczelnia łączy tradycyjny warsztat (rysunek, makiety) z nowymi technologiami, takimi jak AI czy BIM?
Tradycyjny warsztat traktujemy jako fundament. Rzeźba czy malarstwo obecne na naszym wydziale wyrabiają zmysł obserwacji, uczą wrażliwości plastycznej i kompozycji. Szkice, makiety robocze czy ręczny rysunek projektowy to narzędzia, które wspierają kreatywne i indywidualne myślenie o architekturze, a przy tym wymagają pewnej dyscypliny w procesie twórczym i przez to mają swoje miejsce w procesie kształcenia. Widzimy też ogromny potencjał nowych technologii jako narzędzi wspierających proces projektowy. Uczymy studentów świadomego korzystania z BIM czy GIS — jako narzędzi analizy i optymalizacji, oraz AI jako przestrzeni eksperymentu wspomagającego myślenie projektowe z zachowaniem autorskiej kontroli. Na etapie koncepcji umiejętnie wykorzystane narzędzia VR jest znakomite dla komunikacji nawet wśród doświadczonych zespołów projektowych. Podobnie skanowanie 3D jest nieocenione, na przykład w inwentaryzacji obiektów historycznych czy etapów prac konserwatorskich. Na wydziale staramy się zapewnić ekspozycję na możliwie pełen wachlarz narzędzi zapisu projektu, by studenci sami mogli dostrzec, które i na jakim etapie są dla nich najbardziej efektywne. Zapewniamy dostęp do specjalistów i zajęć w pracowniach plastycznych oraz laboratoriach z odpowiednim oprogramowaniem i wyposażeniem. Zarówno warsztat tradycyjny, jak i nowe technologie mają swoje studenckie koła naukowe, które grupują entuzjastów pod okiem prowadzących pogłębiających poszukiwania w wybranych przez siebie obszarach.
Jak zapewniają Państwo studentom realny kontakt z praktyką — biurami architektonicznymi, budowami, inwestorami?
Najbardziej bezpośrednią współpracę z pracowniami, budowami i inwestorami zapewniają semestralne praktyki w biurach. Jednocześnie rozwijamy wspólne działania z IARP i SARP, który na przykład przygotowuje na wydziale gościnne wykłady architektów. Poszczególni prowadzący organizują wycieczki do budynków, które współtworzą, zapraszają architektów z zewnątrz na przeglądy projektów, opracowują warsztaty z czynnymi zawodowo koleżankami i kolegami i biorą w nich udział. Planujemy też rozwinięcie współpracy z praktykami przy dyplomowaniu oraz poprzez aktywację i poszerzenie zewnętrznego zespołu ds. rozwoju wydziału.
Co dziś jest największym wyzwaniem dla studentów architektury i jak uczelnia ich w tym wspiera?
Wyzwania są różnorodne i częściowo niezmienne od lat, jak wybór własnej ścieżki zawodowej, zarządzanie czasem w rozbudowanym programie studiów powiązanym niejednokrotnie z pracą zarobkową. Nowe wyzwania wiążą się ze świadomością dynamiki zmian prawnych, technicznych czy oczekiwań wobec architektury i przestrzeni, na przykład w związku z katastrofą klimatyczną. By przy rosnącej komplikacji procesu inwestycyjnego umieć rozpoznać decyzje kluczowe, w których trzeba zachować sprawczość, potrzebna jest stale aktualizowana wiedza w wielu obszarach i umiejętność pracy zespołowej. I tu zajęcia projektowe przygotowują do godzenia technokratyzacji procesu projektowego z zachowaniem elementu twórczego oraz ćwiczą umiejętność pracy zespołowej. Rolą uczelni jest, oprócz zapewnienia rozwoju kompetencji praktycznych i społecznych, także wsparcie psychiczne studentów i propagowanie równowagi między pracą i wypoczynkiem — wprowadzane są odpowiednie programy ogólnouczelniane, w tym proponowane przez studentów i doktorantów.
Jak włączają Państwo zagadnienia zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialności środowiskowej w program studiów?
Mądre wprowadzenie złożonych zagadnień zrównoważonego rozwoju do kształcenia przyszłych architektów, tak by nie poprzestać na poziomie greenwashingu czy wymogów prawnych w zakresie efektywności energetycznej, jest zarazem konieczne i bardzo trudne. Jest to proces, który rozpoczęliśmy, między innymi bazując na prowadzonych przez naszych pracowników badaniach w tym zakresie. Na wydziale powstał zespół ds. zrównoważonego rozwoju, którego rolą jest koordynowanie tego zagadnienia na różnych zajęciach podczas trwania studiów, tak by nie mówić o zrównoważeniu w osobnym module tematycznym, ale w integracji z wieloma problemami, skalami czy programami.
Jak uczelnia buduje relacje z biznesem, samorządami i organizacjami społecznymi?
Nasze relacje z otoczeniem lokalnym, ale też międzynarodowym oparte są na angażowaniu się w obopólnie korzystne inicjatywy w zakresie badań czy ekspertyz, a także różnych aspektów kształcenia. W relacjach ważna jest też dla nas aktywność w dialogu z szerokim odbiorcą na temat architektury i przestrzeni, na przykład poprzez wsparcie zewnętrznych partnerów w organizacji konkursów, które mają cele studyjne lub wdrożeniowe. Budowa relacji to dynamiczny proces polegający na poszukiwaniu płaszczyzn współpracy, budowaniu rozumienia zasobów, potrzeb, wspólnoty celów i na tworzeniu zaufania. Zaufanie wynika z pozytywnych doświadczeń współpracy z nami, własnych lub sieci zaufanych partnerów, bazą dla niego jest prestiż Politechniki Wrocławskiej jako wiarygodnego partnera o ogromnym doświadczeniu i kompetencjach. Mamy przy tym dużą elastyczność w formatach współpracy — stałej lub okazjonalnej, dostosowanej do celu współpracy. Część projektów kursowych lub działań kół naukowych jest na przykład odpowiedzią na zapotrzebowanie zewnętrznych inwestorów. Pracownicy i studenci naszego wydziału są zaangażowani w prace na terenach dotkniętych klęskami żywiołowymi lub wojną w Ukrainie. Do takiej współpracy dochodzi najczęściej dzięki relacjom i kontaktom naszych prowadzących. Z kolei na poziomie instytucjonalnym uzgadniamy dostęp do danych lub dokumentów, które są wykorzystywane w prowadzonych kursach.
prof. Magdalena BABORSKA-NAROŻNY
więcej: A&B 2/2026 – Edukacja,
pobierz bezpłatne e-wydania A&B
