Nowe nie zawsze musi być nowoczesne. W taki właśnie sposób przebiegła modernizacja auli wykładowej w budynku Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, przeprowadzona według projektu pracowni p:am oraz 022 design. To, co cenne — zachowano i odnowiono, inne elementy powstały od podstaw, by jak najlepiej odpowiadać na potrzeby studentów i wykładowców. Efektem jest ponadczasowe wnętrze, które nie tylko dobrze wygląda, ale i wspomaga naukę. Z czego najbardziej dumni są architekci odpowiedzialni za tę metamorfozę?
Uniwersytet Warszawski co rusz zyskuje nowe, zachwycające przestrzenie. Niektóre z nich to całkowicie nowe budynki — jak Gmach Wydziału Psychologii czy Dom Studencki nr 7, oba powstałe w pracowni Projekt Praga, albo powstający budynek Wydziałów Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii oraz Nauk Ekonomicznych, zaprojektowany przez BBGK. Inne wyrastają w zabytkowej tkance uniwersytecki zabudowań, czego przykładem może być niewielki pawilon na dziedzińcu Głównego Kampusu Uniwersytetu Warszawskiego na tyłach Pałacu Tyszkiewiczów-Potockich, któremu akompaniować będzie, wciąż czekające na realizację, nowe zagospodarowanie terenu, z projektem Pracowni Architektonicznej 1997 i Gąska Wojcieszak Pracownii Architektonicznej, wyłonionej w konkursie z sierpnia ubiegłego roku. Są też takie zmiany, które zachodzą bardziej „podskórnie”, niemal niepostrzeżenie, zasługując przy tym na równie dużą uwagę. Jedną z nich jest metamorfoza zabytkowej auli Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego przy ulicy Pasteura 1.
Modernizacja auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego — proj.: p:am Piotr Pamięta, 022 design
fot.: Kąty Proste, stylizacja wnętrza: Ewa Jezierska
trudne losy Gmachu Chemii
Budynek przy ulicy Ludwika Pasteura na Ochocie w historii stolicy zapisał się jako Gmach Chemii. Budowę modernistycznego założenia wedle projektu Aleksandra Bojemskiego rozpoczęto w 1935 roku, a jej pierwsza faza zakończyła się cztery lata później, tuż przed wybuchem II Wojny Światowej. W trudnym czasie okupacji Gmach Chemii służył za szpital polowy żołnierzy Wehrmachtu, którzy wycofując się z Warszawy wysadzili część jego zabudowań.
Budynek Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego od strony ulicy Wawelskiej
fot.: Panek © CC BY-SA 3.0 | Wikimedia Commons
W 1945 roku okazałą budowlę przyznano Wydziałowi Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, który od tego czasu ma tam swoją główną siedzibę. Splądrowana przez okupanta budowla była w następnych latach doposażana, a także w niewielkim stopniu rozbudowana, chociaż nigdy nie udało się jej doprowadzić do formy przewidzianej w projekcie Bojemskiego. Po 85 latach od jej wybudowania przyszedł czas na modernizację, a w jej ramach gruntowny remont jednego z najpiękniejszych wnętrz budowli przy Pasteura — auli wykładowej z lat 70. ubiegłego stulecia.
Modernizacja auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego — proj.: p:am Piotr Pamięta, 022 design
fot.: Kąty Proste, stylizacja wnętrza: Ewa Jezierska
aula Wydziału Chemii UW
Mimo kunsztownego wystroju, przed modernizacją aula zmagała się z wieloma problemami. Osoby gromadzące się na wykładach narzekały nie tylko na akustykę, ale i oświetlenie czy brak odpowiedniej integracji z nowymi technologiami oraz niski komfort siedzisk i ławek. Jak tłumaczą projektanci, od pierwszego zetknięcia z przestrzenią poczuli, jak wielką wagę ma jej historyczna wartość. Wobec tego zdecydowali się na modernizację, która wprowadziła aulę w XXI wiek, szanując przy tym jej pierwotny charakter.
Zależało nam, aby aula odzyskała swój intelektualny charakter i stała się miejscem harmonii, skupienia i porządku. Nie chodziło o patetyczne „przywracanie godności”, lecz o przywrócenie funkcjonalności i szlachetnego wyrazu, który jest właściwy dla takiego typu przestrzeni akademickiej. Chcieliśmy zreinterpretować akademicką tradycję w nowoczesnej formie — w języku minimalistycznym, ale zakorzenionym w historii miejsca. Całość oparliśmy na spójnej logice projektowej: światło, rytm, proporcje i naturalne materiały. To one kształtowały nasze decyzje projektowe na każdym etapie.
— piszą architekci.
Modernizacja auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego — proj.: p:am Piotr Pamięta, 022 design
fot.: Kąty Proste, stylizacja wnętrza: Ewa Jezierska
światłe wnętrze
Zmiany, na które zdecydował się zespół projektowy są subtelne, ale znaczące. Nową oprawę zyskała katedra, zaprojektowana od podstaw, z czarnym, połyskliwym frontem oraz inskrypcją przypominającą o nazwie i randze miejsca, w którym się znalazło. Boazeria sięgająca niegdyś do poziomu okien została podwyższona w ścianie wejściowej, dzięki czemu ta część wnętrza — przeznaczona przecież dla wykładowców — zyskała bardziej monumentalnego wyrazu. Ważnym zabiegiem było ukrycie instalacji.
[...] zaprojektowaliśmy od podstaw między innymi zaokrąglone zabudowy meblowe, stoły, regały, a także liczne profile i moduły drewniane. Te elementy pozwalają zachować spójność estetyczną i nadają wnętrzu indywidualny, rzemieślniczy charakter. Wiele detali było dopracowywanych etapami — testowaliśmy proporcje, promienie zaokrągleń i sposób pracy materiałów w świetle naturalnym i sztucznym.
— tłumaczą.
Modernizacja auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego — proj.: p:am Piotr Pamięta, 022 design
fot.: Kąty Proste, stylizacja wnętrza: Ewa Jezierska
Zmianom uległo też oświetlenie, które zastąpiło wieloboczne żyrandole z epoki:
Geometria sali sprzyjała zastosowaniu liniowych opraw, które porządkują przestrzeń i podkreślają jej rytm. Oświetlenie pośrednie daje miękkie, równomierne światło, które jest komfortowe i nie męczy wzroku nawet podczas długich wykładów. Zależało nam, by oprawy były neutralne i nie dominowały wizualnie — miały subtelnie wspierać architekturę. Stworzyliśmy również różne sceny świetlne, aby dostosować wnętrze do wielu sposobów użytkowania: od wykładów, po prezentacje i egzaminy.
— opowiadają Piotr Pamięta i Michał Waśkiewicz.
W ramach modernizacji odnowiono również hol, w którym znalazł się duży stół, półki oraz meble, na których studenci i studentki mogą oczekiwać na nadchodzące zajęcia.
Modernizacja auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego — proj.: p:am Piotr Pamięta, 022 design
fot.: Kąty Proste, stylizacja wnętrza: Ewa Jezierska
zabytkowe korby, siedziska i układ okresowy
Jednym z najważniejszych elementów projektu było doprowadzenie istniejących zachowanych wyposażenia do pierwotnego stanu. Nie wszystkie zachowały swoją funkcjonalność — jak było w przypadku zabytkowych korb do opuszczania wspomnianych lamp. Mimo instalacji nowego oświetlenia, architekci zdecydowali się odnowić korby i wyeksponować je, jako świadectwo minionej technologii.
Renowacji poddaliśmy także oryginalne ławy i siedziska, natomiast wiele elementów wymagało zaprojektowania od nowa, szczególnie w zakresie oświetlenia, akustyki i zabudów. Tablica Mendelejewa była dla nas jednym z głównych punktów odniesienia — chcieliśmy, aby pozostała sercem przestrzeni i jeszcze mocniej zyskała znaczenie w nowej aranżacji.
— tłumaczą projektanci.
Modernizacja auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego — proj.: p:am Piotr Pamięta, 022 design
fot.: Kąty Proste, stylizacja wnętrza: Ewa Jezierska
Aula miała być jednak nie tylko piękna, ale przede wszystkim funkcjonalna. Wobec tego niezbędne stało się udzielenie odpowiedzi, na palące problemy, sygnalizowane przez użytkowników i użytkowniczki pomieszczenia. Szczególnie głęboko pochylono się nad kwestią akustyki:
Kluczowe było zaprojektowanie kaskadowego sufitu z płyt akustycznych, który dodatkowo pokryliśmy specjalnym tynkiem o właściwościach pochłaniających dźwięk. Pozwoliło to znacząco obniżyć pogłos w przestrzeni. Ściany wzbogaciliśmy lamelami drewnianymi, które pełnią podwójną funkcję: estetyczną i akustyczną, rozpraszając dźwięk i łagodząc jego odbicia. Pracowaliśmy w ścisłej współpracy z akustykiem — jego analizy były fundamentem projektu. Wstępne pomiary zrozumiałości mowy wypadały słabo, dlatego adaptacja akustyczna była jednym z kluczowych elementów tej realizacji.
— wyjaśniają.
Modernizacja auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego — proj.: p:am Piotr Pamięta, 022 design
fot.: Kąty Proste, stylizacja wnętrza: Ewa Jezierska
projektowanie w służbie nauce
Współczesne projektowanie znajduje w neuronaukach wyjątkowe narzędzie, pozwalające dostosować wystrój wnętrz do pełnionych przez nie funkcji. W przypadku sali wykładowej przestrzeń powinna przede wszystkim promować skupienie, zarówno wśród wykładowców, jak i ich słuchaczy. Wygląda na to, że taki właśnie cel przyświecał modernizacji auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego:
Chcieliśmy stworzyć wnętrze sprzyjające koncentracji – stonowane, wyciszone, bez zbędnych kontrastów. Postawiliśmy na naturalne materiały: drewno, mosiądz, kamień i lastryko, które są zarówno szlachetne, jak i odporne na intensywne użytkowanie. Kolorystyka i materiały nawiązują do tradycji architektury uczelni, ale w nowoczesnym wydaniu. Chcieliśmy uniknąć chwilowych trendów, stawiając na ponadczasową elegancję i sensoryczny komfort.
— czytamy.
Modernizacja auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego — proj.: p:am Piotr Pamięta, 022 design
fot.: Kąty Proste, stylizacja wnętrza: Ewa Jezierska
duma Wydziału Chemii
Całe przedsięwzięcie zrealizowano w ramach większego projektu kompleksowej termomodernizacji budynku Wydziału Chemii przy ulicy Pasteura w Warszawie, finansowanego z programu FENiKS. Oprócz modernizacji auli, Wydział Chemii zyskał także nowe windy czy stolarkę okienną i drzwiową, instalację fotowoltaiczną wraz z magazynem energii czy — nareszcie — przyłączenie do miejskiej sieci ciepłowniczej. Jako że obiekt znajduje się w Gminnej Ewidencji Zabytków, na Uniwersytecie Warszawskim spoczywał obowiązek informowania Miejskiego Konserwatora Zabytków o wszystkich przeprowadzanych pracach.
Modernizacja auli na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego — proj.: p:am Piotr Pamięta, 022 design
fot.: Kąty Proste, stylizacja wnętrza: Ewa Jezierska
Chociaż wszystkie te działania były ważne z punktu widzenia ochrony środowiska, kosztów eksploatacji, dostępności czy kondycji budynku, to właśnie zmodernizowana aula powinna być największą dumą Wydziału Chemii. W podobny sposób wyrażają się z resztą o niej jej projektanci:
Najbardziej dumni jesteśmy ze spójności całego projektu — z tego, że wszystkie elementy, od głównej sali po foyer, tworzą jedną narrację. Nic nie narzuca się na siłę, a każdy detal wspiera funkcję i atmosferę przestrzeni. Ogromną satysfakcję dają nam również pozytywne reakcje użytkowników. Wielu pracowników i studentów podkreśla, że aula stała się miejscem, do którego po prostu dobrze jest wracać. To dla nas potwierdzenie, że udało się nie tylko odnowić wnętrze, lecz także przywrócić mu znaczenie.
— podsumowują architekci.
