Projekt Centrum edukacji i pomocy dla osób pokrzywdzonych w wyniku klęsk żywiołowych autorstwa Amelii Budy powstał jako praca inżynierska na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej pod kierunkiem dr Juliana Franty. Koncepcja łączy funkcję edukacyjną z przestrzenią wsparcia dla osób dotkniętych katastrofami naturalnymi, odpowiadając na coraz bardziej odczuwalne skutki zmian klimatycznych. Projekt zlokalizowano w Siewierzu, w Dzielnicy Jeziornej, gdzie bliskość natury sprzyja procesowi powrotu do równowagi psychicznej i emocjonalnej osób potrzebujących pomocy. Autorka podkreśla, że architektura może pełnić rolę nie tylko funkcjonalną, ale także terapeutyczną i społeczną.
plansza
© Amelia Buda
odpowiedź na realne problemy współczesności
Inspiracją do podjęcia tematu były dramatyczne wydarzenia związane z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i powodziami, które w ostatnich latach coraz częściej dotykają różne regiony Polski. Katastrofy naturalne prowadzą do ogromnych strat materialnych, a przede wszystkim do utraty poczucia bezpieczeństwa wielu rodzin.
Projekt centrum ma stanowić miejsce realnej pomocy, oferujące wsparcie psychologiczne, emocjonalne i edukacyjne. W budynku zaplanowano gabinety specjalistyczne, w których osoby poszkodowane mogą skorzystać z pomocy psychologów i terapeutów. Ich obecność jest szczególnie ważna dla osób zmagających się z traumą po doświadczeniu katastrofy.
Jak podkreśla promotor projektu, dr inż. arch. Julian Franta, sama idea takiej przestrzeni stanowi rzadko spotykane podejście w projektach architektonicznych:
Projekt Pani Amelii dotyka tematyki, która niezbyt często występuję w opracowaniach dyplomowych jak również profesjonalnych. Jako społeczeństwo mamy świadomość, że pomoc organizowana jest po fakcie wystąpienia takich dramatycznych wydarzeń. Stworzenie przestrzeni, która ‘czeka’, by pomagać to świeże spojrzenie na problematykę wsparcia dla ofiar klęsk żywiołowych.
wizualizacja
© Amelia Buda
architektura inspirowana żywiołami
Motywem przewodnim projektu stały się żywioły natury, które symbolizują zarówno potęgę przyrody, jak i konieczność współistnienia człowieka z naturalnym środowiskiem.
Forma budynku została ukształtowana na wzór przenikających się fal, które płyną w różnych kierunkach, lecz ostatecznie tworzą jedną spójną całość. Symbolizuje to podział funkcjonalny obiektu na strefę publiczną i prywatną, a jednocześnie ich wzajemne powiązanie.
Dach inspirowany ruchem wiatru posiada delikatnie uniesione krawędzie, które nadają bryle lekkość i dynamikę. Z kolei elewacja wykonana z blachy Corten nawiązuje do żywiołu ognia — jej rdzawa barwa symbolizuje energię, siłę oraz proces przemiany i odrodzenia.
edukacja i przestrzeń terapii
Układ funkcjonalny centrum opiera się na dwóch głównych strefach.
Strefa publiczna jest otwarta dla wszystkich zainteresowanych zdobywaniem wiedzy na temat zmian klimatu, reagowania w sytuacjach kryzysowych oraz zasad udzielania pierwszej pomocy. Znajdują się tu interaktywne sale edukacyjne, przestrzenie warsztatowe oraz sale szkoleniowe.
Strefa prywatna została zaprojektowana z myślą o osobach wymagających ciszy i wyciszenia. W jej centrum znajduje się patio otoczone zielenią — miejsce odpoczynku i kontaktu z naturą. Ta część budynku zapewnia intymność i poczucie bezpieczeństwa, które są niezwykle ważne w procesie powrotu do równowagi po traumatycznych doświadczeniach.
Jak zauważa dr Julian Franta, projektowanie takiej przestrzeni wymaga szczególnej wrażliwości na potrzeby użytkowników:
Projektowanie tego typu przestrzeni to duże wyzwanie. Kwestią jaka powinna być priorytetowa to skupienie się na człowieku jako jednostce, która znalazła się w ekstremalnie trudnym położeniu. Która wymaga wyciszenia, potrzebuje wielopłaszczyznowego wsparcia i terapii. Takim osobom należy zaprojektować przestrzeń, która będzie realizowała
Promotor podkreśla również znaczenie elastyczności takiego obiektu:
Ważnym jest żeby taka projektowana przestrzeń była w miarę elastyczna — musimy pamiętać, że pomimo łączących tych ludzi wspólnych dramatycznych przeżyć każda z ofiar klęsk żywiołowych potrzebuje innego wsparcia.
wizualizacja
© Amelia Buda
edukacja jako element przygotowania na przyszłość
Jednym z ważnych założeń projektu jest połączenie funkcji pomocowej z edukacyjną. Dzięki temu centrum może działać nie tylko w momentach kryzysu, lecz również na co dzień, budując świadomość społeczną dotyczącą reagowania na katastrofy naturalne.
Jak podkreśla promotor pracy:
Klęski żywiołowe nawiedzają społeczeństwa regularnie i mimo ciągłego rozwoju zawsze są dla nas zaskoczeniem. Przestrzeń wsparcia dla osób pokrzywdzonych prawie zawsze realizowana jest ‘po fakcie’. Stąd pomysł, by stworzyć przestrzeń, którą można wykorzystywać na potrzeby edukacji w zakresie reagowania na tego typu wydarzenia, a także w przypadku zaistnienia takiej klęski — jako przestrzeń wsparcia dla poszkodowanych.
wizualizacja
© Amelia Buda
Projekt Amelii Budy pokazuje, że architektura może pełnić rolę znacznie wykraczającą poza funkcję użytkową. Budynek staje się symbolem wsparcia i miejscem odbudowy poczucia bezpieczeństwa.
Centrum w Siewierzu łączy funkcję edukacyjną i terapeutyczną, przypominając, że odpowiedzialne projektowanie może realnie wpływać na jakość życia społeczności dotkniętych kryzysami. To przykład architektury humanitarnej, która pomaga zrozumieć siłę natury i jednocześnie uczy, jak z nią współistnieć.
