Mało jest w Warszawie historycznych zespołów architektonicznych, których elementy — chociaż skrajnie różne — tak dobrze uzupełniają się, jak w przypadku modernistycznej zabudowy autorstwa Marka Leykama przy ulicy św. Barbary. Jak poinformowało warszawskie stowarzyszenie Miasto Jest Nasze, ten balans mogą zaburzyć plany, które deweloper ma wobec żyletkowca. Czy Centrala Biura Studiów i Projektów Budownictwa Przemysłowego będzie nowym drapaczem chmur w "dzielnicy ministerstw"?
Już w maju bieżącego roku rozpoczęło się postępowanie w sprawie, w której Barbary 1 Invest, spółka będąca właścicielem biurowca na rogu ulic św. Barbary i Wspólnej, złożyła:
wniosek o wydanie decyzji o wz — przebudowa, nadbudowa i zmiana sposobu użytkowania budynku biurowego na budynek mieszkalno-hotelowy z usługami i garażem podziemnym
O sprawie jako pierwsze poinformowało warszawskie stowarzyszenie Miasto Jest Nasze:
Wyświetl ten post na Instagramie
Nie wiadomo jeszcze kto ostatecznie zaprojektuje budynek. Jak relacjonuje stołeczna wyborcza.pl, inwestor zapowiada przeprowadzenie konkursu architektonicznego na nadbudowę o część wysokościową wznoszącą się na 80 metrów. Jakkolwiek nie wyglądałaby kilkudziesięciometrowa nadbudowa modernistycznego obiektu, trudno wyobrazić sobie koncepcję, która nie tylko nie przytłoczy budynku Marka Leykama, ale i podkreśli jego walory architektoniczne, jak chciałaby tego przedstawicielka spółki.
Biurowiec Prezydium Rządu oraz Centrala Biura Studiów i Projektów Budownictwa Przemysłowego
fot.: Wistula © CC BY-SA 3.0 | Wikimedia Commons
kto może powstrzymać nadbudowę?
W przypadku działki, na której stoi modernistyczny biurowiec, wszystko jest możliwe — w tym miejscu nie obowiązuje obecnie Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzeni, a decyzje wydawane są w formie warunków zabudowy. Właśnie o ten dokument stara się obecnie spółka Barbary 1 Development, będąca w posiadaniu budynku zaprojektowanego przez Marka Leykama. Plany pokrzyżować mogą jednak urzędy konserwatorskie, ponieważ Centrala Biura Studiów i Projektów Budownictwa Przemysłowego znajduje się w gminnej ewidencji zabytków. Chociaż „wizytę” w Mazowieckim Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków deweloper ma już za sobą, to wiele zależy również od Stołecznego Konserwatora Zabytków. Jak on zapatruje się na tę sprawę?
Michał Krasucki, Stołeczny Konserwator Zabytków, korzystając z nieoficjalnego profilu na platformie instagram @gdzie_jest_konserwator wyraził swoje zdanie dotyczące kompleksu przy ulicy św. Barbary:
[...] możecie być pewni, że nie mam żadnych wątpliwości, co do wartości tego budynku i całego zespołu.
Aktywiści złożyli już stosowne dokumenty, które mają na celu uruchomienie procedury wpisu budynku do rejestru zabytków. Mimo że zazwyczaj rozpoczynana jest ona z inicjatywy właściwego urzędu konserwatorskiego lub na wniosek właściciela budynku, to możliwość uruchomienia tego procesu przysługuje również organizacjom społecznym niemającym praw własnościowych do danych obiektów. Nawet jeśli wpis ostatecznie się nie powiedzie, zgodnie z prawem, wszelkie prace projektowe, jak i budowlane, będą musiały zostać wstrzymane na czas procedowania wniosku.
Dlaczego zachowanie Centrali Biura Studiów i Projektów Budownictwa Przemysłowego jest takie ważne?
Centrala Biura Studiów i Projektów Budownictwa Przemysłowego oraz Biuro Prezydium Rządu
fot.: Radek Kołakowski © CC BY-SA 2.0 | Wikimedia Commons
architekt od żyletek
Można opowiadać o nim posługując się przynajmniej dwiema perspektywami. Pierwsza z nich jest bliska, dotyczy bowiem samego budynku. Gmach Centrali Biura Studiów i Projektów Budownictwa Przemysłowego powstał w 1952 roku wedle projektu Marka Leykama, architekta, który zapełnił Warszawę budynkami użyteczności publicznej o charakterystycznych elewacjach, którym zawdzięczają swoją chwytliwą nazwę — żyletkowce. Za żyletkowca uznać można również biurowiec przy świętej Barbary 1 — podłużny, podpiwniczony budynek o prostopadłościennej bryle i wysokim, reprezentacyjnym parterze. Duże okna, pokrywające prawie całe elewacje, skryte są za wydatnymi żyletkami, które stały się znakiem rozpoznawczym architektury Marka Leykama.
Biuro Prezydium Rządu, dziś Ufficio Primo
fot.: Emptywords © CC BY-SA 4.0 | Wikimedia Commons
Choć już samo biuro Centrali Studiów i Projektów Przemysłowych jest ciekawym przykładem wczesnego powojennego modernizmu (powstał w 1952 roku, a więc w czasie, w którym polska architektura miała być „socjalistyczna w treści i narodowa w formie"), jeszcze inną jakość dostrzec można obierając perspektywę całego kwartału. Zagrożony nadbudową żyletkowiec stanowi część trzyelementowego zespołu, do którego należą jeszcze zielony plac, poprzedzający budynek oraz jego dwukrotnie wyższe sąsiedztwo — dawny Biurowiec Prezydium Rządu, znany dziś pod nazwą Ufficio Primo.
Wizualizacja Biura Prezydium Rządu, Centrali Biura Studiów i Projektów Budownictwa Przemysłowego oraz dzisiejszego skweru Batalionu AK "Zaremba- Piorun"
© domena publiczna
Razem tworzą ciekawy konglomerat wzajemnie uzupełniających się form. Prostopadłościennej, podłużnej bryle żyletkowca przeciwstawiona jest centralizująca kubatura Biura Prezydium Rządu. Dawny budynek Centrali Studiów i Projektów Przemysłowych operuje syntetyczną, minimalistyczną estetyką w duchu modernizmu, towarzyszące mu Ufficio Primo, jest zaś prominentnym przykładem socrealistycznego eklektyzmu. Ciekawej gradacji podlega tam wysokość — od poziomu zerowego, wyrażanego w prostokątnym Skwerze Batalionu AK "Zaremba- Piorun”, poprzedzającym Centralę, poprzez samą bryłę Centrali, aż po dwukrotnie od niej wyższe Biuro Prezydium Rządu.
Jak wskazuje Eryk Baczyński, przewodniczący stowarzyszenia Miasto Jest Nasze, w rozmowie dla wyborczej.pl, powstanie wysokiego na niemal 100 metrów wieżowca znacznie zaburzy ten układ. Będzie to miało konsekwencje nie tylko dla kompozycji buduynków Marka Leykama, ale i charakteru najbliższej okolicy, która jest oazą niskiej zabudowy w ścisłym centrum Warszawy.
