W fabryce „Perun” na Kamionku w Warszawie przez dekady powstawały skroplone gazy, przecinarki oraz przyrządy spawalnicze. Technologia „Peruna” znalazła nawet zastosowanie podczas podnoszenia Gmachu PKO przy ulicy Świętokrzyskiej o kolejne kondygnacje, kiedy po raz pierwszy wykorzystano konstrukcję spawaną w polskim budownictwie. Dzisiaj z dawnej chwały fabryki przy ulicy Grochowskiej nie pozostało więcej, niż kilka niepozornych budowli z czerwonej cegły. W nadchodzących latach zyskają one jednak znacznie wyższe sąsiedztwo pod postacią nowego osiedla zaprojektowanego w pracowni WWAA. Ile zmian przeszedł projekt, zanim wydano pozwolenie na budowę?
Historię praskiej fabryki „Perun” rozpoczęła postać doktora Alfreda Sznera — przemysłowca, eksperta spawalnictwa i chemika, który studia iniżynierskie odbywał na akademiach w Gandawie, wieńcząc edukację na uniwersytecie we Fryburgu, gdzie ostatecznie uzyskał stopień doktora w dziedzinie chemii [¹]. Temat jego doktoratu — właściwości gazów skroplonych — szybko wykroczył poza zainteresowania akademickie, znajdując zastosowanie w karierze zawodowej.
oddech w płynie
W 1910 roku Alfred Sznerr zatrudnil się we francuskiej firmie „L`Air Liquide”, wyspecjalizowanej w produkcji gazów technicznych, stając się jej pełnomocnikiem na terenie Warszawy. Szybko okazało się, że zapotrzebowanie na importowane do stolicy dobra jest tak duże, że produkcja na miejscu stała się koniecznością, na którą Sznerr odpowiedział otwarciem własnej fabryki, najpierw przy ulicy Leszno 138, a później — po połączeniu z petersburską firmą „Perun” — w docelowe miejsce, na ulicę Grochowską 301/305 na Kamionku.
Fabryka Perun w 2024 roku
W 1913 roku, dla działalności przeniesionego zakładu, produkującego już wówczas skroplony tlen, azot, a także aparaty spawalnicze, „Perun” potrzebował odpowiedniego zaplecza infrastrukturalnego. To powstawało w kilku etapach, przede wszystkim zaraz po zajęciu adresu przy ulicy Grochowskiej, ale i przed wybuchem oraz po zakończeniu II wojny światowej, gdy „Perun” znacznie rozszerzył zakres działalności.
Planowana przez spółkę Alides Polska rewitalizacja obejmie przede wszystkim obiekty zabytkowe, wpisane do rejestru „w ostatnim momencie”, czyli w 2019 roku — budowle powstałe, by wspierać powojenną działalność przemysłową „Peruna”, przeznaczono do rozbiórki. Dzisiaj na działce stoją cztery przedwojenne hale — warsztat spawalniczy, magazyn z acetylenownią i budynek wytwórni gazów technicznych, powstałe około 1913 roku oraz nieco późniejszy budynek blacharni i warsztatów spawalniczych, wybudowany tuż przed wybuchem II wojny światowej.
Widok na fabrykę Perun w 2025 roku
Wszystkie to niskie, podłużne zabudowania, wymurowane z czerwonej cegły i okraszone lepiej lub gorzej zachowanym detalem. Połowa z budowli ma też trójkątne szczyty, które nadają ich sylwetkom nieco wertykalności. To jednak wciąż niewiele w porównaniu z nowymi budynkami, które już niebawem wypełnią poprzemysłową działkę przy ulicy Grochowskiej. A kilka lat temu inwestorzy mierzyli jeszcze wyżej.
Nowe osiedle na terenie fabryki Perun w Warszawie
proj.: WWAA © mat. prasowe
sky is not the limit
Okazuje się bowiem, że to już któreś z kolei podejście do zabudowania działki zajmowanej przez fabrykę „Perun” na Kamionku. Droga do uzyskania pozwolenia na budowe nie była łatwa, zwłaszcza, że Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzeni przewiduje dla niej zabudowę o funkcji usługowej. Jak wiele z ostatnich projektów warszawskiej pracowni WWAA, osiedle na terenie fabryki „Perun” powstanie zatem przy zastosowaniu specustawy mieszkaniowej.
Uzyskanie zgody Rady Miasta na kolejną inwestycję lex deweloper w stolicy nie było takie proste. Podchody zaczęły się w 2018 roku, kiedy prezes spółki Grochowska 301/305 złożył wniosek o budowę osiedla wysokich bloków. Ze względu na zbyt dużą różnicę zabudowy w stosunku do sąsiednich, mniejszych kamienic, projekt oprotestowali mieszkańcy. Kolejną próbę ten sam inwestor podjął w 2022 roku, przedstawiając nowy projekt powstały w pracowni WWAA. Ten przeszedł kilka kolejnych korekt, polegających głównie na obniżaniu planowanej zabudowy o kolejne metry i kondygnacje, zrezygnowano również z pomysłu polegającego na nadwieszeniu części jednego z budynków nad zabytkową halą Peruna.
Nowe osiedle na terenie fabryki Perun w Warszawie
proj.: WWAA © mat. prasowe
Ostatecznie Rada Miasta stołecznego Warszawy dała się przekonać na pominięcie ustaleń planu miejscowego w lipcu 2023 roku, później pozyskano zgodę konserwatora, a pozwolenie na budowę uprawomocniło się ostatecznie na początku ubiegłego roku. Na początku roku działka zmieniła jeszcze właściciela, plany na jej zabudowę pozostały jednak te same — co więc ostatecznie powstanie wokół zabytkowych hal fabryki „Perun” w Warszawie?
Nowe osiedle na terenie fabryki Perun w Warszawie
proj.: WWAA © mat. prasowe
rewitalizacja fabryki „Perun” w Warszawie
Nowe osiedle, które pracownia WWAA zaprojektowała na Kamionku będzie składać się siedmu prostopadłościennych brył, na pierwszy rzut oka dość swobodnie rozmieszczonych na działce, częściowo zajmowanej już przez zabytkowe obiekty. Dwie spośród kubatur znajdą się w pierzei ulicy Grochowskiej, jedna ściśle przylegając do rzędu kamienic od strony wschodniej. Dzięki pozostawieniu przerwy pomiędzy budynkami, w kompleksie przybędzie nieco „powietrza”, a całość przybierze układ zogniskowany wokół głównej osi, w której centrum znajdzie się jedna z zabytkowych hal — bydynek wytwórni gazów technicznych.
Projektowana architektura operuje świadomym nawiązaniem do przeszłości. Bryła nowego budynku jest rozczłonkowana i zróżnicowana, co przywodzi na myśl spontaniczny układ dawnych hal przemysłowych. Jednocześnie ich skala i wysokość zostały dostosowane do istniejącej tkanki miejskiej. Charakterystycznym elementem są „ramy” architektoniczne, które odwołują się do estetyki przemysłowej, porządkując jednocześnie elewacje i nadając im wyrazisty rytm.
— czytamy w opisie projektu rewitalizacji fabryki Perun na Kamionku.
Nowe osiedle na terenie fabryki Perun w Warszawie
proj.: WWAA © mat. prasowe
zabytki we współczesnych ramach
Owe „ramy”, podobnie zresztą, jak i pozostałe części budynków, wykończone zostaną przy pomocy materiałów wchodzących w dialog z zabytkową tkanką — betonu architektonicznego, oraz ciepłych, lekko rdzawych tynków w budynkach bliżej pierzeij i nieco zimniejszych wykończeń w centrum działki.
Nowe osiedle na terenie fabryki Perun w Warszawie
proj.: WWAA © mat. prasowe
Zależało nam przede wszystkim na tym, żeby nie traktować historycznej zabudowy jako tła, ale na jej kanwie stworzyć główny element kompozycji całego założenia. Nową architekturę świadomie rozczłonkowaliśmy i zróżnicowaliśmy tak, by odwoływała się do skali i logiki dawnych hal przemysłowych, a jednocześnie nie konkurowała z nimi formalnie. Chcemy, żeby Perun pozostał czytelny jako ważny fragment historii Warszawy. Dzięki inwestycji Alides będzie wkrótce funkcjonować w zupełnie nowym, współczesnym kontekście”
— mówi architekt Marcin Mostafa z pracowni WWAA.
Same zabytkowe hale zostaną pieczołowicie odremontowane, a następnie przeznaczone na funkcje usługowo-handlowe. W otoczeniu budynku powstanie również ścieżka edukacyjna, przypominająca o stuletniej historii fabryki na Kamionku. A co z mieszkaniami?
Nowe osiedle na terenie fabryki Perun w Warszawie — widok od strony ulicy Grochowskiej
proj.: WWAA © mat. prasowe
wymiana dóbr
Deweloper planuje budowę 242 mieszkań o łącznej powierzchni około 12 tys. m², a także ponad 2 tys. m² powierzchni usługowej, którym przyporządkowano 212 miejsc parkingowych w garażu podziemnym. To jednak nie wszystko.
Jak w przypadku każdej inwestycji powstałej przy wykorzystaniu formuły lex deweloper, wraz z nowym osiedlem na Kamionku powstanie inwestycja towarzysząca. Architekci wraz z inwestorem zajmą się układem drogowym i ciągami pieszo-rowerowymi oraz przygotują otwarty, zielony skwer przy zachodniej granicy działki. Czy będzie dla okolicy odpowiednią rekompensatą za setki nowych mieszkańców?
Przemysław Ciępka
