Przedszkole Gyöngyszem w Budapeszcie,
projekt: Archikon Architects
W Budapeszcie, wśród zieleni i zabudowy z wielkiej płyty, stanęło pierwsze na Węgrzech „inteligentne” przedszkole – obiekt, w którym architektura, nowoczesne technologie i rozwiązania przyjazne środowisku tworzą spójną całość. Gyöngyszem, zaprojektowane przez pracownię Archikon Architects, powstało w wyniku gruntownej przebudowy budynku z lat 70., udowadniając, że nawet skromna konstrukcja prefabrykowana może zostać przekształcona w nowoczesne i funkcjonalne miejsce dla najmłodszych.
Przedszkole Gyöngyszem w Budapeszcie
fot. Balázs Danyi © Archikon Architects
między blokami a zielenią
Na ulicy Gyöngyösi mieszczą się zabudowy z końca lat 70. XX wieku. Po obu jej stronach wznoszą się dziesięciopiętrowe bloki mieszkalne, a pomiędzy nimi ciągnie się zielony deptak z alejami drzew i niewielkimi pawilonami usługowymi. W tym miejskim krajobrazie znalazły się także budynki o funkcjach społecznych – żłobek, szkoła i przedszkole. To ostatnie, pierwotnie parterowe i nakryte płaskim dachem, zaprojektowane zostało w technologii prefabrykatów. Po ponad czterech dekadach użytkowania wymagało jednak nie tylko modernizacji technicznej, lecz także całkowitej zmiany podejścia do układu przestrzennego.
Przedszkole Gyöngyszem w Budapeszcie — widok przed przebudową obiektu
fot. Balázs Danyi © Archikon Architects
Zleceniodawca – samorząd XIII dzielnicy – wyznaczył ambitny cel: stworzyć obiekt odpowiadający potrzebom współczesnej edukacji, w duchu zrównoważonego rozwoju, przy jednoczesnym zachowaniu pierwotnej konstrukcji. Efektem miało być miejsce, które uczy, integruje i inspiruje – a przy tym spełnia najwyższe standardy energooszczędności.
Przedszkole Gyöngyszem w Budapeszcie — widok budynku po przebudowie
fot. Balázs Danyi © Archikon Architects
nowa logika budynku
Architekci Archikon postanowili zachować istniejącą bryłę, ale nadali jej zupełnie nową funkcję i formę. Do części jednokondygnacyjnej dobudowano piętro, a w segmentach dwukondygnacyjnych wprowadzono antresole. Te przestrzenie pośrednie stały się czymś więcej niż tylko elementem komunikacji – pełnią rolę miejsc spotkań, obserwacji i integracji między grupami wiekowymi. Dawny centralny korytarz ustąpił miejsca przestrzeniom o otwartym charakterze, które można łatwo przekształcać. Sale dydaktyczne łączą się ze strefami ruchu, miejscami aktywności twórczej i przestrzeniami do wspólnego gotowania. Dziesięć sal zajęć uzupełniono o pomieszczenia specjalistyczne, w których dzieci mogą rozwijać zdolności ruchowe, manualne i społeczne.
Przedszkole Gyöngyszem w Budapeszcie
fot. Balázs Danyi © Archikon Architects
Z zewnątrz bryła budynku zyskała dynamiczny rytm dzięki zróżnicowanej wysokości i wyrazistym podziałom. Duże przeszklenia i świetliki wprowadzają do wnętrza naturalne światło, podkreślając otwartość i przejrzystość przestrzeni. Jest to jednocześnie element strategii ograniczania zużycia energii elektrycznej.
Przedszkole Gyöngyszem w Budapeszcie — bryła budynku zyskała dynamiczny rytm dzięki zróżnicowanej wysokości i licznym podziałom
fot. Balázs Danyi © Archikon Architects
wejście z charakterem
Architekci sięgnęli po tradycję łączenia architektury z dziełami sztuki. Wejście do przedszkola akcentuje kompozycja z emalii ogniowej, której trwałe barwy i faktura nadają budynkowi indywidualny charakter. Sztuka staje się tu nie dodatkiem, lecz integralnym elementem architektury – punktem rozpoznawczym i wizytówką obiektu. Równie starannie zaplanowano operowanie światłem w strefie wejściowej. Naturalne promienie, przenikając przez przeszklenia o różnym stopniu transparentności, zmieniają się w ciągu dnia, tworząc subtelne efekty wizualne i ułatwiając orientację.
Przedszkole Gyöngyszem w Budapeszcie — przy wejściu do przedszkola znajduje się kompozycja z emalii ogniowej
fot. Balázs Danyi © Archikon Architects
dziedziniec – przestrzeń w ruchu
Ważną częścią projektu jest dziedziniec, w którym architekci wprowadzili elementy zabawowe inspirowane kształtem klocków i gier. Zaprojektowano go tak, by zachęcał do ruchu, wspólnej zabawy i kreatywnej interakcji. Dzięki połączeniu z antresolami dziedziniec jest naturalnym przedłużeniem wnętrza – dzieci mogą swobodnie przemieszczać się między przestrzenią zamkniętą a otwartą, a zabawa płynnie przenosi się z jednego środowiska do drugiego.
Przedszkole Gyöngyszem w Budapeszcie — widok wnętrza
fot. Balázs Danyi © Archikon Architects
ekologia i technologie
Gyöngyszem jest także manifestem zrównoważonego projektowania. Modernizacja objęła ocieplenie przegród, zastosowanie nowoczesnych systemów wentylacji i ogrzewania oraz wprowadzenie rozwiązań cyfrowych umożliwiających optymalne zarządzanie energią, oświetleniem i bezpieczeństwem. Inteligentne systemy współpracują z architekturą, zapewniając komfort użytkownikom i ograniczając negatywny wpływ na środowisko. Technologia stała się tu narzędziem wspierającym proces edukacji: umożliwia elastyczne dostosowanie przestrzeni do zmieniających się potrzeb, ułatwia komunikację między nauczycielami a rodzicami i pozwala na wprowadzanie nowoczesnych metod nauczania.
Przedszkole Gyöngyszem w Budapeszcie — przekrój budynku
fot. Balázs Danyi © Archikon Architects
znaczenie dla miasta
Przedszkole Gyöngyszem to przykład, jak architektura może przekształcać tkankę miejską – nie tylko poprzez nową estetykę, ale przede wszystkim przez poprawę jakości życia społeczności. Projekt pokazuje, że modernizacja istniejących obiektów może być alternatywą dla wyburzeń, jeśli towarzyszy jej odważna wizja i dbałość o detale.
Oprac.: Anastazja Gibas
Ilustracje udostępnione dzięki uprzejmości pracowni Archikon Architects.
