Projekt dyplomowy autorstwa Izabeli Gąsowskiej, zrealizowany na Wydziale Architektury Politechniki Białostockiej pod opieką dr hab. Agnieszki Duniewicz, prof. PB, podejmuje temat rewitalizacji dworca kolejowego w Łapach jako elementu inicjującego przemiany funkcjonalno-przestrzenne miasta. Opracowanie stanowi próbę odpowiedzi na współczesne wyzwania związane z degradacją infrastruktury kolejowej w mniejszych ośrodkach i wskazuje możliwe kierunki jej ponownego włączenia w strukturę miejską.
Rewitalizacja dworca kolejowego w Łapach jako impuls dla rozwoju funkcjonalno-przestrzennego miasta
© Izabela Gąsowska
Dworzec jako utracone centrum
Procesy rewitalizacyjne w małych i średnich miastach coraz częściej koncentrują się wokół obiektów, które utraciły swoje pierwotne funkcje. Dworce kolejowe, niegdyś pełniące rolę istotnych węzłów komunikacyjnych i społecznych, ulegają marginalizacji w wyniku zmian w systemie transportowym oraz ograniczania połączeń kolejowych. W konsekwencji dochodzi nie tylko do degradacji fizycznej tych miejsc, lecz także do osłabienia ich znaczenia w strukturze miasta. Przykładem tego zjawiska są Łapy – miasto, którego rozwój był ściśle związany z koleją. Rozbiórka dworca w 2023 roku stała się momentem przełomowym, pozostawiając po sobie zarówno pustkę przestrzenną, jak i symboliczną. Projekt dyplomowy podejmuje tę sytuację jako punkt wyjścia do refleksji nad przyszłością tego obszaru.
Rewitalizacja dworca kolejowego w Łapach jako impuls dla rozwoju funkcjonalno-przestrzennego miasta
© Izabela Gąsowska
Struktura miejsca i jego potencjał
Teren dawnego dworca zachował czytelną strukturę urbanistyczną, wynikającą z historycznego układu torów i powiązań komunikacyjnych. Plac dworcowy, o wydłużonym kształcie zbliżonym do prostokąta, podporządkowany jest osi torów kolejowych biegnących równoleżnikowo. Ta linearna kompozycja stanowi kluczowy element porządkujący przestrzeń. Istotnym atutem lokalizacji pozostaje dostępność komunikacyjna. Łapy posiadają bezpośrednie połączenia kolejowe z wieloma miastami regionu i kraju, co wzmacnia potencjał projektowanego miejsca jako węzła transportowego. Projekt wykorzystuje te uwarunkowania, traktując istniejącą infrastrukturę jako podstawę do dalszych przekształceń.
Rewitalizacja dworca kolejowego w Łapach jako impuls dla rozwoju funkcjonalno-przestrzennego miasta
© Izabela Gąsowska
Architektura jako odpowiedź na kontekst
Zaprojektowany budynek dworca przyjmuje formę zwartej, dwukondygnacyjnej bryły, złożonej z dwóch nałożonych na siebie prostopadłościanów. Obiekt jest wolnostojący i wyposażony w przejście w dolnej części, co umożliwia swobodny przepływ użytkowników i integrację z otaczającą przestrzenią.
Rewitalizacja dworca kolejowego w Łapach jako impuls dla rozwoju funkcjonalno-przestrzennego miasta
© Izabela Gąsowska
W projekcie wyraźnie zaznaczono pionowe podziały elewacji oraz zastosowano duże przeszklenia, które zapewniają odpowiednie doświetlenie wnętrz. Górna kondygnacja została pozbawiona tradycyjnych otworów okiennych – światło naturalne wprowadzane jest za pomocą świetlików dachowych. Rozwiązanie to wpływa na charakter przestrzeni wewnętrznych i podkreśla ich autonomię względem otoczenia. Elementem nawiązującym do historii miejsca są łukowe portale na elewacji frontowej, odnoszące się do formy wcześniejszego budynku dworca z XX wieku. Zabieg ten stanowi próbę zachowania ciągłości pamięci miejsca poprzez reinterpretację dawnych motywów architektonicznych.
Rewitalizacja dworca kolejowego w Łapach jako impuls dla rozwoju funkcjonalno-przestrzennego miasta
© Izabela Gąsowska
Węzeł transportowy i przestrzeń społeczna
Głównym założeniem projektu jest stworzenie lokalnego dworca kolejowego, który pełniłby funkcję zintegrowanego węzła przesiadkowego. Obiekt ma obsługiwać zarówno ruch regionalny, jak i dalekobieżny, jednocześnie łącząc transport kolejowy z autobusowym oraz indywidualnym. Istotnym aspektem koncepcji jest rozszerzenie funkcji dworca poza obsługę pasażerów. Projekt zakłada, że nowa infrastruktura stanie się miejscem aktywizacji życia społecznego i kulturalnego miasta. Rewitalizacja obejmuje nie tylko sam budynek, lecz także jego otoczenie – przestrzeń stacji kolejowej jako całość.
Rewitalizacja dworca kolejowego w Łapach jako impuls dla rozwoju funkcjonalno-przestrzennego miasta
© Izabela Gąsowska
Projekt jako narzędzie odbudowy tożsamości
Praca Izabeli Gąsowskiej wpisuje się w szerszy dyskurs dotyczący roli architektury w procesach naprawczych przestrzeni miejskich. Proponowana koncepcja nie ogranicza się do odtworzenia funkcji utraconego obiektu, lecz stawia pytanie o jego współczesne znaczenie.
Rewitalizacja dworca kolejowego w Łapach jako impuls dla rozwoju funkcjonalno-przestrzennego miasta
© Izabela Gąsowska
Projekt pokazuje, że interwencja architektoniczna może stać się impulsem do ponownego zdefiniowania relacji między infrastrukturą a miastem. W przypadku Łap oznacza to próbę odbudowy znaczenia miejsca, które przez dekady stanowiło jeden z kluczowych punktów w jego strukturze.
