Trudne warunki wymagają specjalnych rozwiązań. Właśnie w odpowiedzi na ich potrzebę powstała Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej, która wygląda jak szachownica i potrafi oprzeć się niszczycielskim zjawiskom geologicznym. Projekt koncepcyjny powstał w katowickiej pracowni hornik chmura architektura , zaś projekty budowlany i wykonawczy dla swojej małej ojczyzny stworzyli Schick Architekci z rudzkiego biura TKHolding. Jak poradzili sobie z pustką pół kilometra pod ziemią?
Budynek Szkoły Podstawowej nr 17 im. Jana Karskiego w Rudzie Śląskiej powstał w 1963 roku w wyniku ogólnopolskiej akcji budowy szkół w ramach obchodów tysiąclecia państwa polskiego. Tysiąclatka dzielnie służyła przez kolejne 60 lat, chociaż w porównaniu do setek innych powstałych wówczas szkół, jej stan szybko się pogarszał. Winne były szkody górnicze powstałe w wyniku działalności Kopalni Bielszowice. W 2018 roku podstawówka była już w opłakanym stanie — poziom odchylenia wynosił 5%, nierówne ściany, podłogi i sufity mogły przyprawić o zawrót głowy. Ówczesna prezydentka miasta, Grażyna Dziedzic, podjęła decyzję o budowie nowej placówki przy ulicy Szkolnej. Prace warte łącznie niemal 40 milionów złotych rozpoczęły się w 2021 roku, a we wrześniu 2024 roku uczniowie mogli rozpocząć naukę w pachnącym świeżością budynku. Chociaż wszystko zakończyło się happy endem, to nie obyło się bez poważnych problemów...
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
kto pod kim dołki kopie...
Wydawać by się mogło, że po rozbiórce poprzedniego budynku szkoły podstawowej nr 17 w Rudzie Śląskiej, nieprzewidziane skutki działalności górniczej na tym obszarze przestaną zagrażać wypełnianiu obowiązku oświatowego. W końcu budowa szkoły zaplanowana została na innym terenie (w miejscu dawnego, rozebranego budynku planowane jest stworzenie boisk sportowych), a o przedsięwzięciu dobrze wiedzieli mieszkańcy miasta. Niestety, informacje o pracach budowlanych przy ul. Szkolnej nie dotarły chyba pod ziemię, ponieważ prace górnicze ponownie zagroziły rudzkiej podstawówce, tym razem już pod nowym adresem, choć na długo przed ukończeniem budowy. Problemy pojawiły się w grudniu 2022 roku:
W tym samym czasie gdy rozpoczęła się budowa szkoły, kopalnia rozpoczęła wydobycie tuż pod terenem szkoły. Kopalnia nie poinformowała o tym fakcie władz miasta, co doprowadziło do poważnych problemów podczas prac budowlancyh. Ziemia zapadała się o 2 cm dziennie. Doprowadziło to do uszkodzenia już wykonanych elementów, które nie były jeszcze kompletne i odporne na uszkodzenia górnicze. Dźwig odchylił się od osi. To, co górnicy wykopali pod ziemią, zawaliło się na powierzchni. W sumie cały teren zapadł się o 3 m. Cała sytuacja wymagała od naszego zespołu stałego nadzoru na miejscu i rozwiązywania problemów w czasie rzeczywistym. Było to niezwykle wymagające zadanie inżynieryjne, które skutkowało całkowitą przebudową fundamentów podczas trwającego „trzęsienia ziemi”.
— piszą architekci z TKHolding.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
Akcja naprawcza prowadzona była we współpracy z rudzkim Urzędem Miasta, Instytutem Techniki Budowlanej, wykonawcami z firmy REMAR oraz specjalistami z Kopalni Bielszowice, odpowiedzialnej za szkody. Koszty modyfikacji i zmian w projekcie pokryła Polska Grupa Górnicza. Na szczęście, nawet nieprzewidziane tąpnięcia, osunięcia i zapadliska, a może i nawet ruchy tektoniczne, nie będą już straszne nowej szkole podstawowej w Rudzie Śląskiej, bo jej projekt powstawał właśnie z myślą niestabilnych gruntach pogórniczych, rudzkich terenów.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
wielki front edukacyjny
Zabudowania Szkoły Podstawowej nr 17 im. Jana Karskiego w Rudzie Śląskiej podzielić można na dwie kategorie. Do pierwszej należy duży budynek frontowy, wzniesiony w formie horyzontalnej bryły o dwóch kondygnacjach naziemnych. Monotonię prostopadłościennej kubatury rozbija wycofana strefa wejściowa, którą w całości przeszklono oraz dwa flankujące ją segmenty, również wycofane za obrys prostokątnej bryły. Od strony południowej z monolitycznej kubatury występuje krótki łącznik, komunikujący szkołę z budynkiem sali gimnastycznej — jedynej, odremontowanej już, pozostałości po wcześniejszej placówce. Całość, oprócz fragmentów, w których znalazły się pasowe okna, pokryta została klinkierem, nawiązującym do czerwonoceglastej tożsamości architektury Górnego Śląska.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
To część, w której ulokowano wszystkie funkcje budynku poza salami lekcyjnymi i przedszkolnymi. Oprócz hallu, pomieszczeń administracyjnych, gospodarczych czy technicznych, znajduje się tutaj również stołówka z kuchnią, sekretariat biblioteka oraz świetlica. Na osi budynku, tyle że od strony wschodniej, a mówiąc prościej — na jej tyłach — do prostopadłościennej bryły dostawiono lekko podłużną kubaturę, w której mieści się aula na 170 osób. Jedna ze ścian budynku została w całości przeszklona, otwierając widok na wewnętrzne podwórza w drugiej części szkoły. W tę samą stronę, niczym długie gałęzie drzewa wyrastają jednokondygnacyjne korytarze-łączniki. Do czego prowadzą?
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
architektoniczna szachownica
Prawdziwie nietypowe rozwiązania znajdują się w drugiej kategorii zabudowań nowej rudzkiej podstawówki. Po stronie wschodniej, przesłoniętej przez masywny budynek frontowy, znajduje się 21 jednokondygnacyjnych bloków lekcyjnych, „poprzyrastanych” do wspomnianych wcześniej łączników. Razem mieszczą 20 klas i 4 sale przedszkolne, w których łącznie miejsca wystarcza dla 480 uczniów oraz 60 przedszkolaków. Bloki klasowe rozmieszczono naprzemiennie tak, że z perspektywy lotu ptaka przypominają architektoniczną szachownicę.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
Bloki klasowe występują w kilku wariantach, składających się z modułów o podstawach w kształcie zbliżonym do kwadratu, w większości nakrytych dachami jednospadowymi, zwróconymi w stronę południową. To kolejny ukłon w stronę górniczego oraz przemysłowego krajobrazu Rudy Śląskiej — zabudowania Szkoły Podstawowej nr 17 im. Jana Karskiego przypominać mogą hale produkcyjne nakryte stromymi dachami pilastymi.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
szkoła wstrząsoodporna
Takie rozwiązanie przestrzeni edukacyjnych ma kilka zalet. Pierwszą — w przypadku nowej szkoły w Rudzie chyba najważniejszą — jest dostosowanie do trudnych warunków gruntowych, spowodowanych szkodami górniczymi:
Układ bloków klasowych, jako strukturalnie niezależnych, oddzielonych dylatacjami budynków. Taka konfiguracja równomiernie łagodzi skutki osiadania spowodowanego przez górnictwo. Jeśli blok jednopiętrowy zostanie uszkodzony, można go naprawić łatwiej i taniej niż dużą, monolityczną konstrukcję — jak to było w przypadku starej szkoły, która uległa zawaleniu [...]
— piszą architekci z TKHolding.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
w Rudzie stawiają na zielone
Rozmieszczenie budynków może nie być najbardziej optymalnym przestrzennie sposobem wykorzystania terenu, dało jednak projektantom niezwykłe możliwości. Architektoniczna szachownica w Rudzie Śląskiej składa się z dwóch typów pól — pierwszym z nich są, jak wiemy, bloki klasowe. Pomiędzy nimi zaś znajdują się niewielkie podwórka wypełnione zielenią. Taki sposób organizacji zabudowy pozwolił zapewnić dzieciom przebywającym w klasach widok na zieleń bez względu na klasę, w której aktualnie się znajdują.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
Dzisiaj, kiedy pierwsze roczniki ukończyły rok szkolny w nowej placówce, widać że podwórka są aktywnie zagospodarowywane przez dzieci. Na jednym z nich znalazł się na przykład przedszkolny ogródek. W teren należący do szkoły wpisano również place zabaw, a na niektórych dziedzińcach znalazły się okrągłe ławki.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
szkolne o-świecenie
Bloki klasowe są również dobrze doświetlone — o ile w większości tysiąclatek prosta, półtoratraktowa struktura zapewniała doświetlenie tylko z jednej strony, to w blokach klasowych pasowe okna skierowane są na trzy strony świata.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
Same klasy zostały urządzone minimalistycznie — architekci postawili na niezmąconą biel, kolor nie dla wszystkich przyjazny, ale z pewnością poprawiający skupienie. Przestrzenne, bardzo wysokie pomieszczenia nakryte spadzistymi dachami ocieplane są przez odsłonięte elementy więźb dachowych, wykonanych z jasnego drewna. Zgodnie z najnowszymi standardami, szkoła została przystosowana do użytku przez osoby z różnego rodzaju niepełnosprawnościami.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
Wśród licznych elementów wyposażenia, które kosztowały szkołę łącznie 4 miliony złotych, znalazły się również obiekty zapewniające wytchnienie na nierzadko głośnych, szkolnych korytarzach — to budki akustyczne, w których dzieci mogą odseparować się od hałasu panującego podczas przerw.
Nowa Szkoła Podstawowa nr 17 w Rudzie Śląskiej
fot.: Tomasz Zakrzewski © TKHolding
rudzka podstawówka w finale World Architecture Festival 2025
Budynek Szkoły Podstawowej nr 17 w Rudzie Śląskiej zgłoszony został do płatnego konkursu World Architecture Festival 2025, dziś wiemy, że znalazł się w finale. To nie pierwsza realizacja rudzkiej pracowni, która świętuje sukcesy w tym wydarzeniu — wcześniej jury konkursu doceniło między innymi Fabrykę Wody w Szczecinie.
