Gliwice dbają o swoich mieszkańców — nie tylko tych dwunożnych, dla których już w najbliższych latach powstaną trzy duże osiedla społeczne, ale i ich mniejszych kompanów. W zachodniej części miasta, w pobliżu Cmentarza Centralnego, największej gliwickiej nekropolii, powstanie miejsce pochówku dla zwierząt domowych. Za przygotowaną koncepcję odpowiada miejscowa pracowania VISIO architects and consultants Rafała Schurmy, która w Gliwicach zaprojektowała już kilka innych, zielonych przestrzeni. Czy cmentarz dla zwierząt to konieczność, czy kolejna niepotrzebna inwestycja?
Warunki panujące w wielu polskich schroniskach słusznie stały się w ostatnim czasie jednym z głośniejszych tematów w krajowej dyskusji na temat ochrony zwierząt. I chociaż wciąż jest w tej kwestii wiele do zrobienia, to powstają też przestrzenie, które — w granicach możliwości — usiłują zapewnić porzuconym czworonogom jak najlepsze warunki, czego dobrym przykładem może być nowe schronisko w Wałbrzychu.
Na szczęście nie wszystkie zwierzaki muszą liczyć na pomoc schroniska; wiele z nich ma swoich kochających opiekunów, którzy każdego dnia dokładają wszelkich starań, aby ich pupile mogły czerpać z życia jak najwięcej. Emocjonalna więź, którą wytwarzają ze swoimi podopiecznymi sprawia, że gdy zwierzęta domowe „przechodzą na drugą stronę tęczowego mostu”, właściciele odczuwają potrzebę godnego upamiętnienia i pochówku kompanów. Niewiele polskich miast oferuje taką możliwość, jednak Gliwice planują w najbliższym czasie dołączyć do tego wąskiego grona. Czy cmentarz dla zwierząt domowych różni się od typowej nekropolii?
Cmentarz dla zwierząt w Gliwicach
proj.: VISIO architects & consultants © UM Gliwice
cmentarz dla zwierząt w Gliwicach
Budowa nowego cmentarza dla zwierząt domowych w Gliwicach planowana jest w pobliżu jednej z największych gliwickich nekropolii — Cmentarza Centralnego, pochodzącego z 1920 roku. Nowe miejsce pochówku ma zostać zlokalizowane na północ od międzywojennego założenia, pośród zieleni otaczanej przez drogę dojazdową do cmentarza oraz skrzyżowanie pomiędzy Aleją Jana Nowaka-Jeziorańskiego oraz ulicą Leopolda Okulickiego.
Główne wejście na teren cmentarza dla zwierząt w Gliwicach znajdzie się od strony drogi dojazdowej do Cmentarza Centralnego. Od reszty terenu oddzieli je niewielki, trójkątny plac oraz wysoki, ażurowy mur. Za nim, nieopodal placu wejściowego znajdzie się kontener administracyjny, tablica informacyjna oraz miejsce do czerpania wody, pozostałe funkcje, głównie o charakterze gospodarczym, zlokalizowane będą w pobliżu dodatkowego wejścia, zaprojektowanego we wschodniej części cmentarza.
Cmentarz dla zwierząt w Gliwicach
proj.: VISIO architects & consultants © UM Gliwice
Na obszarze o powierzchni około 7,5 hektara powstanie miejsce pochówku dla 4806 zwierząt, dodatkowo przewidziano cztery kolumbaria w formie oszczędnych w wyrazie, architektonicznych struktur, flankujących główne aleje. W nich spoczynek znajdą prochy 310 pupili. Całość ma zostać zaaranżowana w sposób naturalistyczny, to znaczy bez podziału na kwatery, z nagrobkami swobodnie rozmieszczonymi w terenie.
godny pochówek dla czworonogów
Teren miejsca grzebalnego uporządkowuje układ komunikacyjny, na który składają się dwie główne, prostopadłe względem siebie aleje o wspólnym początku zlokalizowanym w pobliżu wejścia na cmentarz, a także gąszcz ścieżek, wijących się pomiędzy nagrobkami oraz większymi skupiskami roślinności. Osie głównych alei zostaną podkreślone przy pomocy dyskretnego podświetlenia, które w — odróżnieniu od typowych latarni — ma powodować mniejsze zanieczyszczenie światłem na terenie cmentarza, a na ich końcach znajdą się przestrzenie wyciszenia.
Cmentarz dla zwierząt w Gliwicach
proj.: VISIO architects & consultants © UM Gliwice
Od strony wschodniej przyjmą one formę dwóch altan, zaprojektowanych na rzucie okręgu, wyposażonych w miejsca do siedzenia oraz świetliki dachowe. Wraz z placem wejściowym, aleje będą jedynymi w pełni utwardzonymi nawierzchniami i stanowić jedynie 14% wszystkich nawierzchni na terenie cmentarza. Kręte ścieżki wykonane będą przy pomocy wodoprzepuszczalnych nawierzchni mineralnych, dzięki czemu możliwości retencji wody w obrębie nekropolii nie zostaną znacznie zaburzone.
Cmentarz dla zwierząt w Gliwicach
proj.: VISIO architects & consultants © UM Gliwice
ogród pamięci w Gliwicach
Cmentarze, zwłaszcza te najstarsze, oprócz pełnienia funkcji funeralnych, odgrywają w miastach rolę istotnych enklaw przyrody o wysokim stopniu bioróżnorodności. Podobnie ma być na cmentarzu dla zwierząt przy ulicy Okulickiego w Gliwicach:
Przestrzenie pomiędzy miejscami pochówku wypełni łąka kwietna z rodzimych bylin miododajnych, takich jak dziewanna, krwawnik czy żmijowiec, tworzących bazę pokarmową dla owadów zapylających. Wzdłuż frontowego ogrodzenia zaplanowano nieregularny szpaler brzóz brodawkowatych, których jasne pnie mają kontrastować z ciemnym, reprezentacyjnym murem – zaprojektowanym w nawiązaniu do architektury kolumbarium Cmentarza Centralnego. Przy murach pojawią się krzewy owocujące, m.in. róża dzika i głóg, ważne dla ptaków. Centralną część ogrodu wypełnią pojedyncze, wyeksponowane drzewa – dęby szypułkowe i klony pospolite – które z czasem będą dominować w krajobrazie, stając się naturalnymi punktami orientacyjnymi.
— czytamy na stronie Urzędu Miasta Gliwic.
Teren ma zostać również oczyszczony z gatunków inwazyjnych, porastających ten obecnie niezagospodarowany fragment miasta.
kiedy powstanie cmentarz dla zwierząt w Gliwicach?
Powstanie cmentarza dla zwierząt w Gliwicach nie jest jeszcze ostatecznie przesądzone, co podkreśla Urząd Miasta. Jednocześnie trwają pierwsze prace w terenie, powstaje kompletna dokumentacja projektowa, upubliczniono nawet orientacyjną datę ukończenia przedsięwzięcia, którego pierwszy etap miałby zostać sfinalizowany jeszcze w bieżącym roku, zaś udostępnienie całej nekropolii przewiduje się na 2027 rok. Kwota, którą miasto planuje wydać na to przedsięwzięcie nie została podana opinii publicznej.
Cmentarz dla zwierząt w Gliwicach
proj.: VISIO architects & consultants © UM Gliwice
konieczność czy niepotrzebny wydatek?
Budowa miejsca pożegnania dla zwierząt to nie tylko „niepotrzebny wydatek”, jak chcieliby niektórzy komentatorzy zapowiadanej przez Gliwice inwestycji. Zwierzęta domowe — obok tych naturalnie występujących w przestrzeniach publicznych — stanowią istotny składnik populacji miast. Według danych zawartych w raporcie Europejska Federacja Przemysłu Karm dla Zwierząt Domowych FEDIAF, w Polsce żyje około 16 milionów psów i kotów. Do tego dochodzą małe ssaki, takie jak króliki czy chomiki (1,3 miliona), a także ptaki (1,17 miliona) oraz zwierzęta zamieszkujące terraria i akwaria (odpowiednio 396 i 226 tysięcy). Łącznie daje to liczbę ponad 19 milionów zwierząt domowych żyjących w Polsce. To liczba równa niemal połowie ludności naszego kraju. Wiele zmarłych zwierząt domowych jest kremowana lub chowana w miejscach do tego nieprzeznaczonych — na podwórkach, w parkach czy lasach.
Tymczasem polskie miasta zdają się nie dostrzegać tej statystyki ani konsekwencji wynikających z ilości zamieszkujących je czworonogów. Według wykazu Głównego Inspektoratu Weterynarii, w Polsce znajduje się jedynie 15 cmentarzy dla zwierząt. Spośród miast wojewódzkich, specjalnie wyznaczonymi obszarami pochówku dla czworonogów dysponują jedynie Bydgoszcz, Toruń, Gdańsk oraz Szczecin. Warszawskiej społeczności służy ponadto cmentarz „Psi los” w Koniku Nowym, najstarsze tego typu założenie, pochodzące z 1991 roku, a wrocławskie zwierzaki grzebane są w Kątach Wrocławskich. Istnieją jednak całe województwa, w których wciąż nie ma ani jednej takiej nekropolii — na przykład małopolskie, lubelskie czy świętokrzyskie.
Cmentarz dla zwierząt w Gliwicach
proj.: VISIO architects & consultants © UM Gliwice
pożegnanie przed wyprawą za tęczowy most
Wyznaczenie miejsca pochówku dla zwierząt w mieście jest również istotnym przedsięwzięciem z punktu widzenia emocjonalnego dobrobytu jego ludzkich mieszkańców. Od zarania dziejów rozumiemy potrzebę odpowiedniego grzebania najbliższych zmarłych z naszego gatunku. Badania wskazują jednak, że ludzka psychika w podobny sposób domaga się upamiętniania naszych czworonożnych przyjaciół [1]. Co więcej, niejednoznaczne usytuowanie zwierząt domowych pomiędzy światem „ludzkim” i „zwierzęcym” sprawia, że miejsca ich pochówku stają się przestrzeniami przeżywania żałoby oraz praktyk funeralnych o wyjątkowym, niespotykanym na ludzkich cmentarzach charakterze [2].
Czy polskie miasta — zwłaszcza te największe — wreszcie wezmą pod uwagę te potrzeby i wygospodarują miejsca, w których opiekunowie będą mogli z godnością pożegnać swoich pupili?
Przemysław Ciępka
[1]M. Cleary, S. West, D. K. Thapa, M. Westman, K. Vesk, R. Kornhaber, Grieving the loss of a pet: A qualitative systematic review, "Death studies" 46(9), 2022.
[2]N. Schuurman, D. Redmalm, Transgressing boundaries of grievability: Ambiguous emotions at pet cemeteries, „Emotion, Space and Society” 31, 2019, s. 32-40.
