To już ostatni z trzech konkursów architektonicznych, które stanowią preludium do jednego z ciekawszych przedsięwzięć w zakresie budownictwa wielorodzinnego ostatnich lat. Pracownia k3xmore wygrała konkurs na koncepcję jednego z trzech osiedli TBS, które mają powstać w nadchodzących latach w Gliwicach, zwiększając bazę dostępnych mieszkań o ponad 1000. Osiedle przy ulicy Piaskowej w Gliwicach powstanie na styku dwóch architektonicznych światów. Jak z tym problemem poradziły sobie architektki z katowickiej pracowni?
Gliwice planują wybudować 1000 nowych mieszkań, które będą funkcjonować w formule lokali komunalnych i TBS. Wcześniej część z nich miała zostać zaprojektowana przez pracownie wybrane w ramach przetargu — ostatecznie zdecydowano jednak, że projekty trzech osiedli zostaną wyłonione w konkursach architektonicznych. W ubiegłym tygodniu rozstrzygnął się ostatni z nich — konkurs na osiedle przy ulicy Piaskowej na Łabędach. Podobnie, jak w przypadku dwóch poprzednich zespołów, architektki ze zwycięskiej pracowni k3xmore musiały uporać się z lokalną specyfiką i ograniczonym budżetem. Jakie znalazły rozwiązania?
nowe osiedle przy ulicy Piaskowej w Gliwicach
Osiedle budynków TBS przy ulicy Piaskowej w Gliwicach powstaje w otoczeniu nie jednej, a dwóch odmiennych architektonicznych rzeczywistości. Działka znajduje się na terenie dzielnicy Łabędy, położonej na północ od centrum. Niegdyś osobna wieś, później miasto — Łabędy są dzisiaj wielofunkcyjnym konglomeratem, na który składają się różne formy zabudowy. W Przyszówce, przy ulicy, przy której powstać ma nowe osiedle, spotykają PRL-owskie bloki i różnorodna zabudowa jednorodzinna. Na wprost działki objętej opracowaniem znajduje się niewielki kompleks rekreacyjny, a na końcu ulicy — granice Lasu Łabędzkiego.
Sytuację utrudnia fakt, że granice pomiędzy różnymi typami zabudowy, nie są zupełnie określone — domki ze spadzistymi dachami swobodnie przeplatają się z osiedlem wielkiej płyty. Podobnie jest też na działce, na której stanąć ma nowe osiedle wielorodzinne — na środkowym odcinku linii zabudowy przy ulicy Piaskowej znajduje się dom jednorodzinny, który siłą rzeczy, stał się elementem mocno wpływającym na sposób zagospodarowania terenu w obrębie nowego osiedla. Czy w obliczu tak różnorodnej zabudowy, warto porywać się na karkołomne wyzwanie, jakim może okazać się próba nawiązania do wszystkich, mocno odmiennych od siebie elementów otoczenia? Architektki z pracowni k3xmore zdecydowały się na bardziej zniuansowane, niekoniecznie zero-jedynkowe podejście:
Najbliższe otoczenie jest zróżnicowane pod względem istniejącej tkanki — budynki wielorodzinne zwielkiej płyty sąsiadują zrozrzuconą zabudową jednorodzinną, tworząc niejednorodny miks. Mając do dyspozycji narzędzia, jakimi buduje się dostępne budownictwo mieszkalne oraz realistyczne podejście, wynikające również z naszego doświadczenia, chciałyśmy stworzyć prosty, powtarzalny układ budynków, który skalą odpowiada sąsiednim obiektom wielorodzinnym, a jednocześnie zdystansowany jest w stosunku do zabudowy o niskiej intensywności. Projektowane budynki od strony ul. Piaskowej są oddalone od niewielkiego domu jednorodzinnego tak, aby nie oddziaływać na niego wniekorzystny sposób, jednocześnie utrzymując jego linię zabudowy. W okolicy domu prowadzony jest warsztat wulkanizacyjny — jest to dosyć uciążliwa usługa, od której też chciałyśmy się odpowiednio odsunąć. Naszym kluczem było zdystansowanie się w przeciwieństwie do bezpośredniego nawiązywania do otoczenia.
– opisują autorki projektu.
Osiedle przy ulicy Piaskowej w Gliwicach
© k3xmore
tanie mieszkania na Łabędach
Na działce o dość niestandardowych wymiarach architektki z katowickiej pracowni k3xmore zaprojektowały więc pięć pięciokondygnacyjnych punktowców występujących w dwóch typach — A oraz B. Podobnie, jak w przypadku poprzednich projektów, które zwyciężyły w konkursach na gliwickie TBS-y, przy ulicy Piaskowej powstaną budynki, o wykończeniu nawiązującym do historycznej zabudowy Górnego Śląska. Na elewacjach królować będzie czerwonawa ceramika w formie dachówek, którymi wyłożone będą wyższe partie elewacji budynków. W przyziemiach, ze względu na ryzyko zabrudzeń, architektki zdecydowały się na płyty włókno-cementowe. Oprócz dobrej izolacji, o odpowiednie warunki termiczne w nowych blokach przy ulicy Piaskowej zadba "hybrydowy system ogrzewania oparty na cieple miejskim, powietrznych pompach ciepła oraz panelach fotowoltaicznych, co pozwoli osiągnąć wymagany współczynnik EP."
Osiedle przy ulicy Piaskowej w Gliwicach
© k3xmore
120 dostępnych mieszkań
W ramach osiedla przy ulicy Piaskowej w Gliwicach, zgodnie z założeniami konkursu, powstaną 124 mieszkania. Architektki zaplanowały je w kilku układach — po jednym jedno- i trzypokojowym, oraz w dwóch dwupokojowych. Średnia powierzchnia najmniejszego, jednopokojowego typu mieszkania w TBS-ach na Łabędach wyniesie 31,27 m², dla mieszkań trzypokojowych ta wartość to już 68,25 m². Niektóre z mieszkań zlokalizowanych na parterze zostały zaprojektowane z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami, dodatkowo w jednym z budynków umiejscowionych od strony ulicy Piaskowej wyznaczono lokal usługowy o powierzchni 114 metrów kwadratowych. Do mieszkań na wyższych kondygnacjach będzie można dostać się przy pomocy centralnie ulokowanych klatek schodowych. Dodatkowo, pod planowanym kompleksem zaprojektowano garaż podziemny zapewniający 154 miejsca postojowe. Dodatkowe 16 miejsc zaplanowano pomiędzy budynkami.
Osiedle przy ulicy Piaskowej w Gliwicach
© k3xmore
osiedlowy mikrokosmos przy zacisznej uliczce
Budynki ulokowano w północnej części nieforemnej, wielobocznej działki. Dwa z nich znalazły się tuż przy ulicy Piaskowej, trzy skryją się za nimi. Pomiędzy zgrupowaniami kubatur architektki zaplanowały zaciszną uliczkę, wokół której będzie toczyć się osiedlowe życie.
Wyzwaniem projektu było stworzenie układu urbanistycznego osiedla, który przy wykorzystaniu ekonomicznych i powtarzalnych budynków buduje przyjazne środowisko życia. Kluczową rolę odgrywa tutaj przestrzeń pomiędzy budynkami – to ona daje poczucie bezpieczeństwa, intymności, a jednocześnie stwarza warunki do spotkań i integracji mieszkańców. Układ wewnętrznej uliczki został zaprojektowany w sposób kręty, co naturalnie spowalnia ruch i sprzyja pieszym. Przy niej zlokalizowano niewielką liczbę miejsc postojowych, podczas gdy większość samochodów parkuje w garażu podziemnym. Między budynkami rozpięto charakterystyczne zadaszenia – pod nimi znalazły się siedziska i miejsca do odpoczynku. Towarzyszy im zieleń niska i średniowysoka, nadając kameralnego charakteru.
– mówią autorki projektu.
Zadaszenia są głównym wyróżnikiem woonerfu, zaprojektowanego między budynkami — pomogą lepiej zorganizować jego przestrzeń, a zapewne spełnią też rolę katalizatorów interakcji społecznych pośród mieszkańców:
Od strony uliczki, między budynkami, rozpięto charakterystyczne zadaszenia pełniące różne funkcje. W rejonie lokalu usługowego w parterze oddzielają one wizualnie i akustycznie część mieszkalną. Zadaszenia między budynkami tworzą natomiast przestrzeń sprzyjającą spotkaniom i odpoczynkowi – można tu usiąść na ławce, skorzystać ze stacji naprawy rowerów czy schronić się w cieniu w upalne dni. Konstrukcja ta działa także jako donica z systemem odprowadzania wody, pełniąc funkcję małej retencji.
– czytamy w opisie koncepcji.
Chociaż otoczenie nowego osiedla przy ulicy Piaskowej w Gliwicach jest mocno zróżnicowane, to architektkom udało się zaprojektować układ, który ma potencjał, by stworzyć przyszłym mieszkańcom osiedla przyjazny, osiedlowy mikrokosmos.
Uważamy, że dobre miejsce do życia to nie tylko dobrze zaprojektowane mieszkania i architektura budynków, ale przede wszystkim to, co dzieje się pomiędzy nimi – jakość wspólnej przestrzeni, która wspiera relacje sąsiedzkie i zapewnia mieszkańcom poczucie bezpieczeństwa oraz komfortu. Nie należy szukać dobrych przykładów daleko — dzielnica Łabędy posiada wiele takich ulic, chociażby układ urbanistyczny ul. Róży Luksemburg, Wieniawskiego i Tuwima.
– podsumowują architektki.
kluczowa zieleń i wypoczynek na południu
Zachowanie istniejącej przyrody, a zwłaszcza drzew, których wzrost trwa dziesiątki lat, powinno być priorytetem podczas projektowania nowych budynków. Sposób zagospodarowania terenu na planowanym osiedlu TBS w Gliwicach zdradza, że takie podejście przyświecało zespołowi k3xmore podczas procesu projektowego:
Kluczowym zagadnieniem było zachowanie w miarę możliwości jak największej ilości istniejących drzew na działce. Teren inwestycji w swojej południowej części posiada znaczne zadrzewienie i to właśnie tam nie chciałyśmy lokalizować zabudowy mieszkaniowej, a skondensować ją w północnej części działki. Istniejąca zieleń zostanie wpleciona w projektowany plac zabaw i miejsca rekreacji, stanowiąc naturalny skwer, dostępny dla mieszkańców terenów mieszkaniowych w najbliższej okolicy. Jednocześnie zapewniać będzie izolację od garaży znajdujących się na działce obok.
– mówią architektki z pracowni k3xmore.
Strefa rekreacyjna, ulokowana w południowej części działki, będzie przestrzenią przeznaczoną dla wszystkich pokoleń. Architektki zaprojektowały tam nie tylko plac zabaw z zadaszoną piaskownicą, ale też teren przeznaczony do urban gardeningu, place społeczne oraz miejsca wypoczynku dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami.
Osiedle przy ulicy Piaskowej w Gliwicach
© k3xmore
czy w Polsce można budować dobrze i tanio?
TBSy w ostatnich dekadach nie miały dobrej prasy. Utarło się, że to źle zaplanowane mieszkania, w słabo utrzymanym, źle starzejącym się budownictwie. Po części to zapewne prawda — znaczna część osiedli TBS powstała w trudnym dla polskiej architektury okresie przełomu tysiącleci i początków nowego milenium, kiedy nawet dobrym projektom przeszkadzała niska dostępność materiałów wysokiej próby (vide niszczejące ikony postmodernizmu). Swoje trzy grosze do tego stanu dołożył też zapewne brak środków — w końcu w budownictwie społecznym chodzi o zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w ich podstawowym zakresie. Czy jednak w ogóle możemy tworzyć wysokiej jakości architekturę mieszkaniową przy niskim budżecie? I czy oznacza to, że odbiorcy budownictwa społecznego są skazani na złą architekturę?
Naszym zdaniem nie. Paradoksalnie, Towarzystwa Budownictwa Społecznego to nie są inwestorzy, którzy budują architekturę niskiego budżetu. W naszym portfolio mamy m.in. współpracę z Katowickim TBS czy Chrzanowskim TBS i miałyśmy okazję poznać trochę sposób ich działania „od środka”. Zazwyczaj mieszkania budowane przez towarzystwa są przeznaczone na długoterminowy wynajem, bez możliwości dojścia do własności i tym samym zasób mieszkaniowy pozostaje w rękach towarzystw. W związku z tym dysponują nimi i zarządzają, przez to zależy im, aby jakoś wykonania i materiałów była wysoka i służyła przez lata. Często zdarza się, że taki Inwestor jest w stanie wydać więcej pieniędzy na coś, co będzie trwalsze i bardziej funkcjonalne dla mieszkańców, bo obchodzi go po prostu „życie” danego budynku. Jest to odmienne podejście do deweloperskiego — tam, gdzie liczy się sprzedaż, a dalszy los obiektów budowlanych i koszty ich eksploatacji nie grają takiej roli. Oczywiście, wąski budżet nadal pozwala na wybudowanie ciekawej przestrzennie architektury, ale jest to szalenie trudne, natomiast trwałe rzeczy w dzisiejszych czasach mają po prostu swoją cenę.
– twierdzą autorki projektu osiedla przy ulicy Piaskowej w Gliwicach.
TBS-y w laurach
Mimo tego, budownictwo społeczne na terenie naszego kraju zyskuje coraz mocniejszą reprezentację pośród powstałych w wyniku konkursów architektonicznych budynków o wysokiej jakości i niskich jak na realia rynku, kosztach zamieszkiwania. W ostatnich miesiącach w Gliwicach rozstrzygnięto dwa inne konkursy na koncepcje osiedli budynków TBS — „Podwórka” przy ulicy św. Wojciecha i osiedla przy ulicach Pszczyńskiej i Kujawskiej.
Powoli końca dobiega budowla osiedla KTBS przy ulicy Kosmicznej w Katowicach, również zaprojektowanego przez pracownię k3xmore. Ten sam, katowicki TBS, jest odpowiedzialny za rewitalizację kamienicy przy ulicy Mariackiej, gdzie powstało kilkadziesiąt mieszkań TBS dla seniorów. Z konkursu powstał również wielokrotnie nagradzany TBS Ajnfarty w Rybniku, który wyznaczył nowy standard dla budownictwa społecznego w naszym kraju. Czy dostępne, wysokiej jakości mieszkania nad Wisłą wreszcie staną się rzeczywistością?
