Trudno w Polsce znaleźć drugie publiczne przedsięwzięcie, o którym mówi się od tak dawna, i które poddawane jest tak wielu metamorfozom, jak Centralny Port Komunikacyjny. Od ogłoszenia, że za jego projekt odpowiadać będzie pracownia Foster + Partners, współpracująca z szeregiem partnerów w Polsce, między innymi z warszawskim biurem Kuryłowicz + Architekci, minęło już sporo czasu, w międzyczasie zmianie uległo kilka kluczowych elementów tej inwestycji. Jaki jest CPK w 2025 roku?
Budowa olbrzymiego terminala przesiadkowego pod Warszawą nie jest pomysłem, który pojawił się w ostatnich kilku latach. Lotnisko na Okęciu powstało w 1934 roku, nigdy nie miało obsługiwać ruchu pasażerskiego, a ostatecznie stało się głównym portem lotniczym stolicy. Powstanie nowego portu, który zastąpi lub odciąży Okęcie, od zawsze było tylko kwestią czasu i naturalną konsekwencją rozrostu Warszawy. Po raz pierwszy pomysł na budowę centralnego portu lotniczego w miejscu, w którym obecnie planowane jest powstanie CPK, pojawił się w latach 70., za sprawą projektu prof. Henryka Panusza i Bogusława Jankowskiego, jednak ze względu na małą rolę ruchu lotniczego w czasach PRL, nie został on zrealizowany.
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
Podobne propozycje padały już po 1989 roku, gdy planowano utworzenie Lotniska Centralnego. Projekt pozostał w sferze koncepcji, do której — już pod nową nazwą — powrócono w 2017 roku, kiedy to powołano pełnomocnika do spraw realizacji Centralnego Portu Komunikacyjnego.
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
Od samego początku Centralny Port Komunikacyjny był nie tylko inwestycją, która ma za zadanie przysłużyć się polskiej gospodarce i osobom mieszkającym w naszym kraju, ale i kartą w rozgrywce pomiędzy dwoma dominującymi w Polsce obozami politycznymi. Nie dziwi więc, że wraz ze zmianą władzy, która miała miejsce w 2024 roku, zmianie uległa również koncepcja największego lotniska w Polsce. Teraz jednak budowa multimodalnego terminala przesiadkowego wchodzi w decydującą fazę, bowiem spółka CPK poinformowała o otrzymaniu projektu budowlanego. Jaki więc jest Centralny Port Komunikacyjny w 2025 roku?
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
jaki jest Centralny Port Komunikacyjny w 2025 roku?
Najważniejszym punktem Centralnego Portu Komunikacyjnego, zlokalizowanego pod Warszawą, na terenie gminy Baranów, będzie oczywiście budynek terminala, który zintegruje połączenia kolejowe, autobusowe oraz lotnicze. Za jego projekt odpowiada brytyjska pracownia Foster + Partners, którą wytypowano do tego zadania w... formule przetargowej, w której najważniejszym kryterium było doświadczenie. Jeszcze w 2022 roku spółka CPK informowała, że rozmawia z pięcioma pracowniami na temat budowy lotniska. Wśród tego wąskiego grona znajdowało się między innymi biuro Zaha Hadid Architects, ostatecznie padło jednak na pracownię Normana Fostera.
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
komunikacyjny węzeł zapleciony ze stali
Wszystkie części Centralnego Portu Komunikacyjnego będą zorganizowane wokół olbrzymiego atrium. Dominantą wizualną wielkopowierzchniowej hali będzie zadaszenie. Kubatura z jednej strony nawiąże do XIX-wiecznych hal dworcowych, z drugiej ma być przepełniona symboliką związaną z polską tradycją ludową. Zadaszenie przyciągnie wzrok odkrytą konstrukcją, składającą się z niezliczonej ilości wzajemnie zaplatających się metalowych żeber. Jak czytamy w lakonicznym opisie udostępnionym przez pracownię Foster+Partners:
Jesteśmy dumni i podekscytowani, że CPK wybrało nas jako projektantów tego przedsięwzięcia. Wspólnie będziemy pracować nad stworzeniem koncepcji dla przyszłości w pełni zintegrowanego projektowania transportu. Wierzymy, że ten projekt całkowicie zrewolucjonizuje podróżowanie w kraju i poza jego granicami. Wizja splecionej formy architektonicznej jest mocno wyrażona. Może ona kształtować bryłę budynku i prowadzić pasażerów przez jego przestrzenie, a jednocześnie stanowić symboliczny odnośnik do bogatego dziedzictwa kulturowego Polski oraz zjednoczonej siły jej mieszkańców.
— mówi Grant Brooker, dyrektor wykonawczy Foster + Partners [tłum. autora]
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
Jak tłumaczył Grant Brooker podczas konferencji z 2022 roku, poszczególne, podłużne segmenty CPK nawiążą do łanów pól, tworzących znaczną część polskiego krajobrazu. Skomplikowana struktura zadaszenia będzie z kolei dość swobodnym odniesieniem do tradycyjnych rzemiosł, w których „zaplatanie” stanowi główną metodę pracy — na przykład do wikliniarstwa, haftu czy koronkarstwa.
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
30 milionów na trzech poziomach
W głównej kubaturze swoją przestrzeń znajdą trzy funkcje — terminal lotniczy, dworzec kolejowy oraz dworzec autobusowy. Przestrzeń atrium, jak zapewnia CPK, znajdzie się jeszcze przed bramkami bezpieczeństwa, wobec czego będzie dostępna dla wszystkich podróżujących. Sam terminal został zaprojektowany jako trzykondygnacyjny, gdzie każdy z poziomów odpowiadać będzie innemu rodzajowi ruchu lotniczego:
-
Poziom 0: wyjścia autobusowe dla stref Schengen i Non-Schengen, hala odbioru bagażu oraz hala przylotów,
-
Poziom +1: przyloty i odloty dla strefy Non-Schengen, centra transferowe, oraz kontrola paszportowa,
-
Poziom +2: odprawa biletowo-bagażowa, kontrola bezpieczeństwa, przyloty i odloty dla strefy Schengen, oraz część przylotów ze strefy Non-Schengen
Tak skomplikowany podział ruchu sugeruje wysoką intensywność użytkowania CPK. Istotnie, wedle przewidywań, w pierwszej fazie budowy przez terminal przewijać ma się około 34 milionów pasażerów, później przepustowość zostanie zwiększona do 44 milionów. Jednocześnie pasażerowie wsiądą nawet do 67 samolotów zadokowanych przy jednym z sześciu pirsów.
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
Nie wszystkie pirsy powstaną od razu, budowa niektórych nie jest nawet do końca pewna — istotną częścią projektu przygotowanego przez pracownię Normana Fostera jest możliwość dalszej rozbudowy. W taki sposób powstać może pirs południowy, którego ewentualna budowa zaplanowana została w etapach, z realizacją zależną od natężenia ruchu generowanego przez CPK. W podobny sposób zaprojektowano całą infrastrukturę lotniczej części Centralnego Portu Komunikacyjnego:
Hala główna terminala CPK powstanie już od samego początku w większej kubaturze uwzględniającej pierwszą przyszłą rozbudowę, jednak z założeniem fazowanego wykończenia i wyposażenia. Możliwe będzie elastyczne zwiększenie przepustowości poprzez odpowiednie wyposażenie terminala m. in. w stanowiska odprawy biletowo-bagażowej, kontroli bezpieczeństwa, kontroli paszportowej i odbioru bagażu.
— czytamy na stronie projektu.
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
CPK w całej Polsce
Wydaje się jednak, że dla ogółu społeczeństwa najważniejszą rolę w CPK odegra nie sam węzeł, a towarzysząca mu, rozsiana po całej Polsce infrastruktura. Właśnie w tym zakresie projekt CPK doczekał się najistotniejszych zmian. Chodzi przede wszystkim o transport kolejowy — w ramach budowy CPK powstanie Kolej Dużych Prędkości, która połączy Łódź z Warszawą przy pomocy 140-kilometrowej trasy, po której pociągi będą pędzić z prędkością nawet 350 kilometrów na godzinę. Cała podróż ma trwać tylko 40 minut. W ramach tej samej magistrali kolejowej powstaną również połączenia ze stolicy do Poznania i Wrocławia, gdzie przejazd będzie trwał 1 godzinę i 40 minut. A co z pozostałymi miastami?
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
wykluczająca prędkość
W pierwotnym projekcie CPK zakładano, że pociąg pojedzie z mniejszą prędkością, za to zatrzyma się na większej ilości stacji. Ponadto planowana była budowa 10 "szprych kolejowych”, które miały połączyć CPK z mniejszymi miejscowościami we wszystkich polskich województwach. Czy zmiany w przedsięwzięciu, które wprowadzono w 2024 roku przyczynią się do zwiększenia wykluczenia komunikacyjnego w Polsce? Trudno obecnie wyrokować w tej sprawie, bowiem rząd stawia obecnie na zdecentralizowane działania, które mają być bardziej efektywne ekonomicznie, jednak obejmą zapewne mniejszą ilość miejscowości.
Centralny Port Komunikacyjny — proj.: Foster + Partners
© CPK
kiedy powstanie CPK?
Oprócz dworców, w pobliżu terminala powstanie również Airport City — centrum biznesowe przeznaczone dla podróżnych — oraz Cargo City, czyli infrastruktura przeznaczona do obsługi lotów towarowych. Sposób finansowania oraz daty budowy tych elementów lotniskowej infrastruktury nie są jeszcze znane. Wiemy za to, kiedy możemy spodziewać się pierwszych prac budowlanych związanych ze wznoszeniem CPK. Jak informuje spółka, już w 2026 roku rozpocznie się palowanie fundamentów, pierwszych pasażerów terminal i dworce przyjmą w 2032 roku. To jeszcze sporo czasu — ciekawe, jak wiele jeszcze przeobrażeń przejdzie CPK w ciągu tych kilku lat.
