Współczesne miasta funkcjonują głównie w liniowym modelu gospodarczym, opartym na nieustannym wzroście i intensywnym zużyciu zasobów naturalnych. Taki system, choć przez lata napędzał rozwój, dziś coraz wyraźniej ujawnia swoje ograniczenia – prowadząc do degradacji środowiska, deficytów surowców i pogłębiających się nierówności społecznych. Odpowiedzią na te wyzwania staje się Gospodarka o Obiegu Zamkniętym, zakładająca wielokrotne wykorzystanie materiałów, regenerację ekosystemów oraz projektowanie w oparciu o zasoby odnawialne. Projekt dyplomowy Agaty Fiałkowskiej, powstały na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej pod kierunkiem dryMałgorzaty Kostrzewskiej, podejmuje próbę przełożenia tych założeń na skalę urbanistyczną. Praca stanowi badawczą wizję przekształcenia zdegradowanego fragmentu miasta w samowystarczalną, zrównoważoną dzielnicę przyszłości.
plan zagospodarowania terenu
© Agata Fiałkowska
Letnica i jezioro Zaspa jako punkt wyjścia
Obszarem opracowania jest teren dawnego Jeziora Zaspa w dzielnicy Letnica – miejsce o trudnej historii środowiskowej. Od lat 70. XX wieku funkcjonowało tu nieczynne składowisko popiołów, będące efektem działalności gdańskiej elektrociepłowni. Przez dekady teren ten pozostawał wyrwą w tkance miejskiej oraz symbolicznym śladem nieoszczędnego gospodarowania zasobami nieodnawialnymi.
Autorka potraktowała to miejsce jako potencjał transformacyjny – przestrzeń, w której możliwe jest wdrożenie nowych modeli rozwoju miasta, opartych na zasadach cyrkularności, regeneracji i adaptacyjności.
wokół jeziora
© Agata Fiałkowska
trzy filary cyrkularnej dzielnicy
Na podstawie analiz przestrzennych i środowiskowych wyodrębniono trzy kluczowe obszary działań: sektor budowlany, cykl organiczny oraz gospodarkę wodną. To one stanowią fundament wizji rozwoju nowej dzielnicy.
W sektorze budowlanym zaproponowano stworzenie Żywego Miejskiego Laboratorium – przestrzeni testowania cyrkularnych modeli budownictwa. Teren został podzielony na kwartały, które stopniowo poddawane są rekultywacji i zabudowie, umożliwiając elastyczne reagowanie na rozwój technologii i wiedzy. Uzupełnieniem tej strategii jest Bank Materiałów w rejonie nadbrzeżnym Letnicy, odpowiedzialny za pozyskiwanie i ponowne wykorzystanie materiałów z rozbiórek infrastruktury przemysłowej.
schemat budynku
© Agata Fiałkowska
Cykl organiczny opiera się na etapowej remediacji terenu składowiska. W pierwszym etapie powstaje wertykalny park, pełniący rolę zielonej strefy buforowej. Z czasem ustępuje on miejsca zabudowie mieszkaniowej i usługowej, zachowując ciągłość systemu zieleni. Centralnym elementem założenia jest liniowy park, uzupełniony o parki kieszonkowe i ogrody społeczne wewnątrz kwartałów, sprzyjające integracji mieszkańców.
Gospodarka wodna została oparta na naturalnej retencji wód opadowych. Ogrody deszczowe wzdłuż ulic oraz odpowiednie ukształtowanie terenu wspierają istniejący system odwodnienia, ograniczając konieczność mechanicznego odprowadzania wody.
wizualizacja
© Agata Fiałkowska
modularna architektura jako narzędzie adaptacji
Dopełnieniem koncepcji urbanistycznej jest projekt modularnego, wielofunkcyjnego budynku, inspirowanego rozwiązaniami stosowanymi w miastach przodujących we wdrażaniu gospodarki cyrkularnej, takich jak Amsterdam czy Sztokholm. Obiekt oparto na module 8 × 8 × 8 metrów, co umożliwia jego rozbudowę, redukcję lub zmianę funkcji w zależności od potrzeb użytkowników.
Konstrukcja z drewna klejonego może być wypełniana materiałami pozyskanymi z rozbiórek, wydłużając cykl życia budynku. W programie znalazły się mieszkania, biura, usługi oraz repair café – miejsce naprawy, wymiany przedmiotów i budowania lokalnej wspólnoty.
wizualizacja, strefa buforowa
© Agata Fiałkowska
Projekt Agaty Fiałkowskiej nie proponuje jednego, zamkniętego rozwiązania, lecz otwiera dyskusję o roli cyrkularnych dzielnic jako katalizatorów miejskiej transformacji. Pokazuje, że zdegradowane tereny mogą stać się laboratoriami nowych idei, a architektura i urbanistyka – narzędziami realnej zmiany w kierunku bardziej odpowiedzialnego, odpornego miasta.
