Potrzeba rozwiązania jednostkowego problemu bywa pretekstem do szeroko zakrojonych zmian, wykraczających poza skalę pierwotnego wyzwania. Tak stało się w przypadku placu przed Zespołem Szkół im. Mikołaja Kopernika w Pszczewie, gdzie konieczność budowy rampy zaowocowała projektem kompleksowej metamorfozy dziedzińca, który przygotowała Aleksandra Kozłowska z JEJ STUDIO. Gdzie prowadzą tunele „czerwonej góry”?
Budynek Szkoły Podstawowej im. Mikołaja Kopernika w Pszczewie powstał jeszcze w latach 60. ubiegłego stulecia, na fali ogólnopolskiej akcji budowy „tysiąclatek” — szkół, mających w następnych latach stać się trzonem infrastruktury edukacyjnej w powojennej Polski. Dziś z elegancji modernistycznej bryły nie zostało już wiele, obrosły ją późniejsze budynki oraz wprowadzone na ich elewacjach post-termomodernizacyjne tynki, wesołkowato nawiązujące do tradycyjnej zabudowy.
Pozostał za to plac na tyłach budynku szkolnego, wraz ze swoimi problemami — mało optymalnym wykorzystaniem wolnej przestrzeni, utwardzoną, nieprzepuszczalną powierzchnią oraz niskim poziomem względem istniejących zabudowań, uniemożliwiającym dostęp do wnętrza osobom poruszającym się na wózkach. Przyszły rok szkolny może jednak przynieść sporo zmian spod znaku czerwonej góry, zieleni i multisensorycznej zabawy.
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie
proj.: Aleksandra Kozłowska wiz.: Adrian Chmielewski – Endero ArchViz Studio
dostępność „z górki”
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie składa się z trzech interwencji przestrzennych — utworzenia placu zabaw, ogrodu deszczowego oraz rampy, mającej przystosować placówkę do współczesnych standardów dostępności. W przypadku tego ostatniego elementu, określenie „rampa” jest jednak sporym niedopowiedzeniem:
Zbyt często rozwiązania projektowane z myślą o osobach z niepełnosprawnościami traktowane są jako czysto techniczne dodatki — metalowe rampy czy platformy umieszczane gdzieś z boku budynku. Tutaj dostępność stała się punktem wyjścia dla formy architektonicznej. Zamiast kompromisu pojawia się przestrzeń wspólna – taka, z której korzystają wszyscy użytkownicy w naturalny sposób.
— tłumaczy Aleksandra Kozłowska, autorka projektu.
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie — aksonometria
proj.: Aleksandra Kozłowska
Całość zaprojektowana została w formie bryły o płynnych, organicznych kształtach, przylegającej bezpośrednio do murów szkoły. Nietypowa struktura rampy wyłania się z nawierzchni, zwiększając wysokość w kierunku południowym, gdzie zlokalizowane jest wejście do budynku szkolnego, nad którym zakłada się również budowę zadaszenia o zaokrąglonym obrysie.
Forma „górki” nie jest przypadkowa. To niedosłowne i z przymrużeniem oka, nawiązanie do lokalnej historii miejsca — do znajdującej się w Pszczewie Góry Wieżowej, nazywanej również Ślimaczą Górą. Zamiast dosłownego cytatu pojawia się raczej przestrzenny gest — fragment krajobrazu przeniesiony na szkolny dziedziniec. Ogromną pokusą było faktyczne wprowadzenie elementów krajobrazu i naturalnego pagórka do przestrzeni dziedzińca. Ten zbyt dosłowny cytat, byłby poetycki, ale mało praktyczny w otoczeniu tak intensywnie testowanym przez dzieci. Powierzchnię „górki” pokryto bezpieczną nawierzchnią EPDM stosowaną na placach zabaw, która łączy wysoką trwałość z komfortem użytkowania. Materiał ten pozwolił na swobodne ukształtowanie miękkiej, płynnej formy pagórka, a jednocześnie zapewnia bezpieczeństwo podczas zabawy.
— wyjaśnia architektka.
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie — rzut
proj.: Aleksandra Kozłowska
W górce wejściowej, oprócz nowych schodów i rampy dla osób poruszających się na wózku, których potrzeba zainicjowała powstanie całego projektu, powstaną również dodatkowe elementy o funkcji rekreacyjnej. W kubaturze górki „wydrążone” zostaną dwa otwory. Pierwszy z nich będzie niskim przejściem, prowadzącym „na skróty” do szkolnej stołówki. Drugi, znacznie węższy, odegra rolę tunelu wykończonego przy pomocy stalowej rynny, pozwalającego przedostać się na drugą stronę struktury. Po stronie południowej, tuż przy wejściu głównym, gdzie górka jest najwyższa, znajdzie się zjeżdżalnia, z kolei od północy, zaaranżowane zostaną siedziska o formach wpisanych w przebieg planowanej rampy.
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie — schemat
proj.: Aleksandra Kozłowska
czerwienią w beton
Oprócz wprowadzenia nowych funkcjonalności, górka wejściowa stanie się również ożywczym elementem na dotychczas betonowym placu za budynkiem szkoły. Podobnie jak w przypadku „zapałczanej” kolorystyki parku w Czechowicach-Dziedzicach, który Aleksandra Kozłowska zaprojektowała wspólnie z Krzysztofem Kobielą, w nowej przestrzeni przed szkołą w Pszczewie pierwsze skrzypce ma grać czerwień.
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie — widok
proj.: Aleksandra Kozłowska
Czerwony kolor stał się charakterystycznym elementem całego założenia – ciepłym, energetycznym akcentem w przestrzeni szkolnego dziedzińca. Wśród zieleni i jasnych nawierzchni placu górka działa jak punkt przyciągający uwagę, naturalnie zapraszający dzieci do ruchu, zabawy i eksploracji.
— pisze Aleksandra Kozłowska, założycielka JEJ STUDIO.
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie
proj.: Aleksandra Kozłowska wiz.: Adrian Chmielewski – Endero ArchViz Studio
trzeci, deszczowy raj
W południowej części terenu, do jednego ze skrzydeł szkoły przylegać będzie ogród deszczowy, mający wspomagać miejscową retencję. To odpowiedź na wcześniejszą formę placu szkolnego, której znaczna część jest obecnie pokryta betonem. Podobnie, jak w przypadku „górki” wejściowej, nie skończyło się na zaprojektowaniu zwyczajnego ogrodu deszczowego:
Proste rozwiązanie poprawiające retencyjność i zagospodarowanie wody opadowej w obrębie utwardzonego placu stało się pretekstem do integracji, edukacji i zabawy. Wielofunkcyjność i wielowarstwowość rozwiązań jest szczególnie istotna w tak inspirującym sąsiedztwie, jakim jest szkoła i przedszkole. Dlatego nie jest to tylko ogród — to z jednej strony narzędzie edukacji ekologicznej i sensorycznej, z drugiej po prostu duża zabawka. Woda, dźwięki, zapachy, kolory i faktury tworzą naturalne, pobudzające wyobraźnię otoczenie, w którym dzieci mogą czuć się swobodnie.
— wymienia architektka.
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie — przekrój ogrodu deszczowego
proj.: Aleksandra Kozłowska
Ogród deszczowy przybierze tarasową, amfiteatralną formę, wyrastającą z naroża budynku szkolnego. Na poszczególnych poziomach donicom z roślinnością i grubą warstwą substratu towarzyszyć będą siedziska, które zapewnią dzieciom bezpośredni kontakt z naturą.
Inspiracją dla całego założenia stała się koncepcja Third Paradise Michelangelo Pistoletto — idea poszukiwania równowagi między światem natury a światem stworzonym przez człowieka. W tym ujęciu architektura nie jest jedynie narzędziem organizowania przestrzeni, lecz medium budowania relacji oraz przywracania utraconych więzi między ludźmi i otoczeniem. W skali szkolnego dziedzińca oznacza to projektowanie przestrzeni, które łączą funkcje edukacyjne, rekreacyjne i społeczne, pozostając jednocześnie blisko naturalnych procesów i materiałów.
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie
proj.: Aleksandra Kozłowska wiz.: Adrian Chmielewski – Endero ArchViz Studio
zmysł dobrej zabawy
Sensoryczny wymiar projektu Aleksandry Kozłowskiej najmocniej wybrzmiewa w trzecim elemencie nowej przestrzeni przed pszczewską szkołą — placu zabaw.
Plac podzielono na trzy strefy aktywności: muzyczną, edukacyjną i ruchową, umożliwiające dzieciom doświadczanie przestrzeni poprzez dźwięk, obserwację i ruch. Zróżnicowane nawierzchnie, elementy sensoryczne oraz urządzenia edukacyjne wspierają integrację sensoryczną i rozwój motoryczny, odpowiadając również na potrzeby dzieci z ADHD i ze spektrum autyzmu.
— pisze Aleksandra Kozłowska.
Teren placu zabaw, umiejscowiony w zachodniej części placu szkolnego, przyjmie organiczną, obłą formę, analogiczną do pozostałych elementów zagospodarowania terenu. Dzieci będą mogły poruszać się po kilku nawierzchniach, skakać na trampolinach i korzystać z urządzeń zabawowych angażujących różne zmysły — między innymi peryskopu, cymbałków czy wielkoskalowej kołyski newtona. Teren przeznaczony do zabaw od reszty placu oddzieli pas zieleni, który ma skutecznie odwrócić uwagę od pobliskiej drogi i parkingu, poprawiając jednocześnie bezpieczeństwo dzieci.
Modernizacja placu wejściowego przed szkołą w Pszczewie
proj.: Aleksandra Kozłowska
Rozmieszczenie poszczególnych elementów nowego placu szkolnego w Pszczewie zmienia również organizację przestrzeni. Pomiędzy placem zabaw, górką wejściową oraz ogrodem deszczowym naturalnie utworzy się przestrzeń pełniąca funkcję punktu zbiórek.
[...] zarówno dla inwestora – gminy, jak i mnie – architektki, ta inwestycja nie jest o modernizacji budynku, czy placu szkolnego. Ona jest o dzieciach i o tym, że małe gesty architektoniczne mogą wnieść do ich codzienności odrobinę troski i radości. Być może rozbudzą ich wyobraźnię i zaispirują do czegoś wielkiego, a być może po prostu poprawią im pochmurny dzień.
— podsumowuje Aleksandra Kozłowska.
