#StawkiArchitektów
Stawki minimalne dla projektów architektonicznych w Polsce — co o tym myślą architekci? Czy są potrzebne, jak powinny być naliczane i ile mogłyby wynosić? Zapytaliśmy przedstawicieli pracowni, zarówno małych, średnich, jak i dużych, deweloperów oraz wykładowców. Swoim zdaniem na ten temat podzieliła się z nami Katarzyna Kuo Stolarska, współzałożycielka Stowarzyszenia Architektów Wnętrz oraz pracowni KUOO Architects. Jak powinny kształtować się minimalne stawki dla architektów?
Fatalna sytuacja biur architektonicznych w Polsce jest faktem. Na najgorszej pozycji są średnie i małe pracownie, których rentowność i opłacalność są często na granicy przetrwania. Jednocześnie inwestycji, zwłaszcza z sektora mieszkaniowego, przybywa, czyli jest co projektować. W styczniu 2025 roku oddano do użytku więcej mieszkań niż przed rokiem, również liczba tych, których budowę rozpoczęto, jest wyższa (dane GUS). Średnia jakość tego, co powstaje, nie jest jednak zadowalająca. Buduje się szybko, najczęściej po niskich kosztach, ale za to z rekordowo dużym zyskiem. Dlaczego więc w tej branży architekci są jednym z najsłabiej opłacanych ogniw?
Kiedy na tegorocznej Budmie rozmawialiśmy o tym, od czego zależy jakość architektury mieszkaniowej w Polsce, temat wynagrodzeń dla architektów zdominował debatę. Obecny na spotkaniu Mateusz Mastalski, partner w duńskiej pracowni Henning Larsen, zwrócił uwagę na to, że w Danii jakość wynika nie tylko z tradycji, dobrej edukacji architektonicznej społeczeństwa czy solidarności zawodowej architektów, ale również z tego, że mają oni na projektowanie więcej czasu niż w Polsce i są lepiej za swoją pracę wynagradzani. Ta zależność wydaje się oczywista.
Kontynuujemy więc debatę na temat wynagrodzeń i o zarobki architektów pytamy Katarzynę Kuo Stolarską.
Katarzyna KUO STOLARSKA — architektka, absolwentka Wydziału Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Politechniki Łódzkiej na kierunku Architektura i Urbanistyka oraz Zarządzania projektami na MBA przy UŁ. Współzałożycielka Stowarzyszenia Architektów Wnętrz (SAW). Członkini Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP). Od roku 2006 prowadziła autorską pracownię architektoniczną KUOO ARCHITECTS, gdzie oprócz projektów architektonicznych dla klientów indywidualnych i biznesowych, zajmowała się współpracą przy scenografiach dla takich marek jak TVN czy Polsat. Członkini jury wielu konkursów, między innymi Konkursu Wnętrze Roku SAW. W roku 2023 w wyniku połączenia z pracownią męża Mateusza Kuo Stolarskiego, pracownia zmieniła nazwę na KUOO TAMIZO ARCHITECTS.
Czy należy wprowadzić gwarantowaną stawkę minimalną za metr kwadratowy projektu? Proszę krótko uzasadnić odpowiedź.
Zdecydowanie tak. Wprowadzenie gwarantowanej minimalnej stawki za metr kwadratowy projektu jest nie tylko zasadne, ale wręcz konieczne dla ustabilizowania rynku usług architektonicznych. Obecnie mamy do czynienia z powszechnym zjawiskiem dumpingu cenowego — stawki są często zaniżane poniżej poziomu opłacalności, co jest niezgodne z prawem i szkodliwe dla całej branży. W opinii wielu klientów stawki uwzględniające realne koszty pracy oraz marżę — która powinna być oczywistym elementem każdej usługi — są postrzegane jako „nierynkowe”. Tymczasem architekci, jak każda inna grupa zawodowa, mierzą się ze wzrostem kosztów — od inflacji, przez ceny energii i paliw, po niezbędne, drogie oprogramowanie specjalistyczne. Stawki powinny być więc regularnie aktualizowane, by odzwierciedlały rzeczywiste nakłady pracy. Warto podkreślić, że mówimy tu nie tylko o wynagrodzeniu dla właścicieli pracowni, ale również o możliwości zapewnienia godnych pensji dla zespołów projektowych. Obecnie wielu młodych architektów otrzymuje wynagrodzenia znacznie poniżej ich kompetencji i zaangażowania — trudno to zmienić, jeśli cena usługi nie pokrywa realnych kosztów. Ustandaryzowana stawka minimalna byłaby krokiem w stronę większej przejrzystości, profesjonalizacji zawodu oraz poprawy jakości projektów oddawanych w ręce inwestorów.
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla architektury mieszkaniowej wielorodzinnej?
Minimum 400 PLN/m².
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla domów jednorodzinnych?
Minimum 600 PLN/m².
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla budynków biurowych?
Minimum 300 PLN/m².
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla budynków i przestrzeni publicznych?
Minimum 500 PLN/m².
Jeżeli stawka minimalna nie powinna być gwarantowana, to jak wypracować korzystne wynagrodzenia dla architektów?
Jeśli stawka minimalna nie miałaby być gwarantowana, konieczne byłoby wprowadzenie innych mechanizmów, które umożliwią wypracowanie uczciwego i korzystnego wynagrodzenia dla architektów. Kluczowa jest edukacja rynku — zarówno klientów indywidualnych, jak i deweloperów — na temat realnych kosztów pracy projektowej, złożoności procesu oraz wartości, jaką wnosi dobra architektura. Bez zrozumienia, za co się płaci, trudno mówić o adekwatnej wycenie. Drugim ważnym elementem jest transparentność. Środowisko architektoniczne powinno wspólnie wypracować wytyczne cenowe i dzielić się wiedzą o realnych kosztach projektowania. Nie chodzi o sztywne stawki, ale o jasne widełki, które będą punktem odniesienia, podobnie jak w innych zawodach zaufania publicznego. Trzecia rzecz to integracja środowiska i budowanie solidarności branżowej — dopóki architekci będą ze sobą konkurować głównie ceną, trudno będzie o zdrowy i zrównoważony rynek. Ostatecznie, korzystne wynagrodzenie dla architektów nie wynika tylko z zapisów umowy, ale z budowania prestiżu zawodu, świadomości jego wartości i wspólnego działania na rzecz jego ochrony.
Czy architekci jako grupa zawodowa powinni mieć związki zawodowe, które zajmowałyby się tylko kwestią wynagrodzeń dla architektów?
Tak, powinni mieć swoje przedstawicielstwo — na wzór związku zawodowego lub wyspecjalizowanej izby — które realnie i konsekwentnie zajmie się kwestią wynagrodzeń oraz warunków pracy w branży. Doskonałym przykładem oddolnej i skutecznej inicjatywy w tym zakresie jest Stowarzyszenie Architektów Wnętrz, które aktywnie pracuje nad określeniem minimalnych stawek rynkowych i edukacją klientów. Ich działania pokazują, że możliwe jest wspólne wypracowanie standardów, które chronią zarówno projektantów, jak i inwestorów. Oczywiście w środowisku funkcjonują już takie instytucje jak Izba Architektów RP czy Stowarzyszenie Architektów Polskich (SARP), jednak ich działania w obszarze warunków ekonomicznych wykonywania zawodu są — naszym zdaniem — niewystarczające. Zbyt wiele rozmów toczy się wewnętrznie, bez realnego przełożenia na rzeczywistość rynkową. Brakuje wyraźnego, silnego głosu, który reprezentowałby interesy architektów w kontekście wynagrodzeń, stawek minimalnych czy warunków zatrudnienia. Musimy wreszcie zacząć mówić o tym głośno. Zacząć działać razem — jako środowisko — a nie przeciwko sobie. Dopóki będziemy konkurować wyłącznie ceną, wszyscy będziemy na tym tracić. Potrzebujemy wspólnej strategii, solidarności i odwagi, by zawalczyć o standardy pracy, które są godne naszej odpowiedzialności, wiedzy i zaangażowania.
Katarzyna KUO STOLARSKA
architektka
więcej: A&B 6/2025 – WARSZAWA,
pobierz bezpłatne e-wydania A&B
