#StawkiArchitektów
Stawki minimalne dla projektów architektonicznych w Polsce — co o tym myślą architekci? Czy są potrzebne, jak powinny być naliczane i ile mogłyby wynosić? Zapytaliśmy przedstawicieli pracowni, zarówno małych, średnich, jak i dużych, deweloperów oraz wykładowców. Swoją opinię w tej kwestii wyraził Łukasz Gąska, architekt z poznańskiej pracowni GWPA. Jak jego zdaniem regulować zarobki w architekturze?
Fatalna sytuacja biur architektonicznych w Polsce jest faktem. Na najgorszej pozycji są średnie i małe pracownie, których rentowność i opłacalność są często na granicy przetrwania. Jednocześnie inwestycji, zwłaszcza z sektora mieszkaniowego, przybywa, czyli jest co projektować. W styczniu 2025 roku oddano do użytku więcej mieszkań niż przed rokiem, również liczba tych, których budowę rozpoczęto, jest wyższa (dane GUS). Średnia jakość tego, co powstaje, nie jest jednak zadowalająca. Buduje się szybko, najczęściej po niskich kosztach, ale za to z rekordowo dużym zyskiem. Dlaczego więc w tej branży architekci są jednym z najsłabiej opłacanych ogniw?
Kiedy na tegorocznej Budmie rozmawialiśmy o tym, od czego zależy jakość architektury mieszkaniowej w Polsce, temat wynagrodzeń dla architektów zdominował debatę. Obecny na spotkaniu Mateusz Mastalski, partner w duńskiej pracowni Henning Larsen, zwrócił uwagę na to, że w Danii jakość wynika nie tylko z tradycji, dobrej edukacji architektonicznej społeczeństwa czy solidarności zawodowej architektów, ale również z tego, że mają oni na projektowanie więcej czasu niż w Polsce i są lepiej za swoją pracę wynagradzani. Ta zależność wydaje się oczywista.
Kontynuujemy więc debatę na temat wynagrodzeń i o zarobki architektów pytamy Łukasza Gąskę.
Łukasz GĄSKA — architekt, ukończył z wyróżnieniem Wydział Architektury i Urbanistyki Politechniki Poznańskiej. Laureat wielu międzynarodowych i krajowych konkursów architektonicznych. Nominowany do Young Talent Architecture Award Fundacji Miesa van der Rohe. Doświadczenie zdobywał w polskich biurach architektonicznych, pracując przy wieloetapowych projektach obiektów mieszkaniowych wielorodzinnych, biurowych, użyteczności publicznej oraz handlowo-usługowych. Członek Stowarzyszenia Architektów Rzeczpospolitej Polskiej.
Czy należy wprowadzić gwarantowaną stawkę minimalną za metr kwadratowy projektu? Proszę krótko uzasadnić odpowiedź.
Nie, wprowadzenie gwarantowanych stawek minimalnych nie rozwiąże problemu niskich zarobków architektów, ponieważ to nie brak minimalnych cen jest główną przyczyną. Niskie wynagrodzenia wynikają z innych czynników, które należy zidentyfikować przez dogłębną analizę rynku i badania ekonomiczne. Gwarantowane ceny minimalne, jak każda ingerencja w rynek, wiąże się ze skutkami ubocznymi, często działa przeciwnie do oczekiwań. Na rynku, gdzie już obserwujemy nadpodaż architektów — co potwierdzają dane o corocznej liczbie absolwentów oraz podmiotów zajmujących się projektowaniem architektury przy stagnacji i spadku liczby inwestycji budowlanych — ceny usług projektowych naturalnie spadają lub stagnują z powodu rosnącej konkurencji. Ustalanie administracyjnych stawek minimalnych może skłonić klientów do poszukiwania tańszych alternatyw w szarej strefie, a egzekwowanie takich stawek w bardzo rozdrobionym rynku wymagałoby ogromnych nakładów, które nie przekładałyby się na realne korzyści. Dodatkowo wprowadzenie stawek minimalnych ograniczyłoby możliwości młodych pracowni i spowolniło rozwój branży.
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla architektury mieszkaniowej wielorodzinnej?
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla domów jednorodzinnych?
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla budynków biurowych?
Ile powinna wynosić stawka minimalna bez branżystów za metr kwadratowy dla budynków i przestrzeni publicznych?
Stawki powinny być rekomendowane, a nie minimalne, obliczane na przykład za pomocą kalkulatora podobnego do tego czeskiego (Kalkulačky).
Jeżeli stawka minimalna nie powinna być gwarantowana, to jak wypracować korzystne wynagrodzenia dla architektów?
Poprzez:
— Podstawy ekonomii — zaangażowanie IARP i SARP w ekonomiczne kwestie naszej branży i reagowanie na nie. Uświadamianie, jak kształtują się ceny w gospodarce rynkowej i co na nie wpływa.
— Edukację rynku — podnoszenie świadomości inwestorów w kwestii wartości jakościowego projektu, co skłoni ich do wyboru usług na podstawie nie tylko ceny, ale także jakości.
— Zmianę kryteriów przetargowych — w przetargach publicznych kryterium wyboru nie powinno się opierać wyłącznie na najniższej cenie, lecz uwzględniać również jakość i kompleksowość projektu.
— Samoregulację branży — tworzenie rekomendowanych (referencyjnych) stawek przez środowisko architektów, co może pomóc w negocjacjach i utrzymaniu godziwych wynagrodzeń, bez narzucania sztywnych regulacji administracyjnych.
Czy architekci jako grupa zawodowa powinni mieć związki zawodowe, które zajmowałyby się tylko kwestią wynagrodzeń dla architektów?
Nie. Sytuację mogą poprawić działania w ramach SARP i IARP.
Łukasz GĄSKA
pracownia GWPA
więcej: A&B 4/2025 – RE-USE + stawki architektów,
pobierz bezpłatne e-wydania A&B
