Czy przestrzeń publiczna może wspierać jednocześnie ciało, psychikę i wszystkie zmysły? Na to pytanie odpowiada praca dyplomowa Eweliny Wieczorek z Wydziału Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Politechniki Łodzkiej, której tematem jest koncepcja terenów rekreacji prozdrowotnej w Poddębicach. Projekt „Mens Sana in Corpore Sano” został opracowany na kierunku planowanie przestrzenne w Instytucie Architektury i Urbanistyki, pod kierunkiem dr Adriany Cieślak-Arkuszewskiej.
koncepcja parku sensorycnego w Poddębicach
© Ewelina Wieczorek
przestrzeń, która angażuje wszystkie zmysły
Punktem wyjścia dla projektu było stworzenie terapeutycznego parku sensorycznego, w którym przestrzeń jest odbierana nie tylko wzrokiem, ale również poprzez słuch, węch, dotyk i smak. Koncepcja wykorzystuje charakterystyczne cechy Poddębic, ich uzdrowiskowy potencjał oraz zasoby wód geotermalnych.
Projekt został oparty na założeniu, że świadomie kształtowana przestrzeń może wspierać dobrostan psychofizyczny użytkowników. Park ma łączyć funkcje rekreacyjne, zdrowotne, edukacyjne i społeczne, a jednocześnie wzmacniać turystyczny i uzdrowiskowy charakter miasta.
Istotnym elementem koncepcji jest genius loci Poddębic. Tożsamość miejsca została przełożona na rozwiązania przestrzenne, które mają budować spójne środowisko prozdrowotne. Projekt nie ogranicza się więc do pojedynczego ogrodu czy zespołu instalacji sensorycznych, ale obejmuje szersze przekształcenie struktury miejskiej.
analiza sensoryczna ogrodu zmysłów
© Ewelina Wieczorek
miasto zwrócone ku rzece
Koncepcja urbanistyczna zakłada uzupełnienie istniejących luk w zabudowie w sąsiedztwie historycznego rynku oraz uporządkowanie struktury przestrzennej poprzez utworzenie nowych kwartałów.
Całość spina bulwar północ–południe, prowadzony wzdłuż rzeki Ner. Ma on wzmacniać relację pomiędzy miastem a doliną rzeczną i łączyć poszczególne strefy sensoryczne. System pieszych ciągów wzdłuż Neru pozwala natomiast powiązać projektowany park z istniejącą strukturą miasta.
Ważne są również istniejące osie widokowe. Analizy krajobrazowe wskazały m.in. na znaczenie bryły pałacu oraz dawnego kościoła ewangelickiego jako dominant organizujących przestrzeń historycznego parku. Zidentyfikowano także otwarcia widokowe prowadzące w stronę doliny Neru.
przekrój A-A © Ewelina Wieczorek 
pięć zmysłów, pięć sposobów doświadczania
Najważniejszą częścią projektu jest podział przestrzeni na strefy odpowiadające poszczególnym zmysłom. Wzrok, słuch, węch, dotyk i smak stają się podstawą organizacji parku.
W strefie zmysłu słuchu pojawiają się elementy wodne, takie jak fontanny i kaskady, a także roślinność wydająca charakterystyczne dźwięki. Przestrzeń uzupełnia amfiteatr z pływającą sceną oraz interaktywne instrumenty. Rozwiązania te mają tworzyć akustyczną enklawę, która pozwala ograniczyć odczuwanie miejskiego hałasu.
Strefa węchu została zaprojektowana jako środowisko aromatyczne. Wykorzystano rośliny o intensywnych walorach zapachowych, których okres kwitnienia rozciąga się od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Wśród nich znalazły się m.in. lawenda, jaśminowiec, różanecznik, tymianek i lilie. Pergole porośnięte pnączami oraz altany tworzą kameralne miejsca odpoczynku.
ogród wzroku © Ewelina Wieczorek 
dotyk, orientacja i dostępność
W projekcie szczególne znaczenie ma również bezpośredni kontakt użytkownika z przestrzenią. Ścieżki sensoryczne wykorzystują materiały o różnych fakturach, twardości i strukturze, dzięki czemu zmieniające się nawierzchnie dostarczają odmiennych bodźców dotykowych.
Pojawiają się także ściany dotykowe, tablice edukacyjne z alfabetem Braille’a oraz podwyższone rabaty. Takie rozwiązania mają zwiększać dostępność przestrzeni i umożliwiać jej odbiór osobom o różnych potrzebach.
Ważną rolę odgrywają również rozwiązania wspierające orientację przestrzenną. Odpowiednio kształtowane bodźce akustyczne mogą pomagać użytkownikom w rozpoznawaniu geometrii i charakteru przestrzeni, co ma szczególne znaczenie dla osób niewidomych i słabowidzących.
ogród dotyku © Ewelina Wieczorek 
smak zakorzeniony w lokalnej kulturze
Piątym elementem koncepcji jest zmysł smaku. Strefa została zlokalizowana w północnej części opracowania, w kierunku Pijalni Wód Termalnych. Zaproponowano w niej rozwiązania łączące doświadczenia kulinarne z kulturową historią Poddębic.
Jednym z elementów programu jest restauracja koszerna, odwołująca się do dziedzictwa żydowskiego i tradycji kulinarnych związanych z wielokulturową historią miasta. Projekt zakłada również wykorzystanie roślin jadalnych, które mogą być bezpośrednio poznawane i wykorzystywane przez użytkowników.
Dzięki temu ogród nie jest jedynie przestrzenią oglądaną z zewnątrz. Użytkownik może go dotknąć, usłyszeć, poczuć, zobaczyć i posmakować.
ogrody smaku
© Ewelina Wieczorek
krajobraz jako narzędzie dobrostanu
Koncepcja Eweliny Wieczorek wpisuje się w szersze myślenie o projektowaniu przestrzeni publicznych jako środowisk wspierających dobrostan człowieka. Praca łączy zagadnienia planowania przestrzennego, architektury krajobrazu, projektowania sensorycznego i psychologii środowiskowej.
Istotne jest również uwzględnienie współczesnych wyzwań, takich jak przewlekły stres, starzenie się społeczeństwa czy potrzeba tworzenia bardziej inkluzywnych przestrzeni publicznych. Projekt zakłada, że odpowiednio zaprojektowany krajobraz może stać się narzędziem wspierającym regenerację i aktywność użytkowników.
„Mens Sana in Corpore Sano” to propozycja przestrzeni, w której miasto, natura i człowiek spotykają się poprzez doświadczenie. Poddębicki park sensoryczny ma nie tylko uatrakcyjnić przestrzeń uzdrowiskową, ale również stworzyć miejsce pozwalające na odpoczynek, aktywność, edukację i wielozmysłowe poznawanie otoczenia.
