Warszawscy „wodniacy” z nową infrastrukturą! W Porcie Czerniakowskim planowana jest budowa nowego obiektu pełniącego funkcję Bosmanatu. Koncepcja — opracowana przez poznańskie Studio GAB — jednocześnie kryje się w krajobrazie nabrzeża i daje o sobie znać, niczym latarnia morska. Czy pomoże zwrócić Warszawę w stronę Wisły?
Woda nie daje łatwo się okiełznać. Kiedy w miarę postępującej urbanizacji warszawska Wisła poddawana była uregulowaniu w jednych miejscach, od razu zaczynała podmywać inne. Jednym z nich były okolice dzisiejszego Portu Czerniakowskiego na Solcu, które rzeka zaczęła regularnie zalewać po pracach hydrologicznych wykonywanych w połowie XIX wieku na wysokości Saskiej Kępy. W reakcji na szkody czynione przez wody Wisły zdecydowano się na budowę umocnień, bulwarów i tamy. Niedługo później na terenie Portu Czerniakowskiego zaczęły powstawać statki. Stocznia działała do 1965 roku, później obszar użytkowały miejscowe środowiska żeglarskie, kajakarskie i wioślarskie.
budynek Klubu Sportowego Pracowników Miejskich „Syrena”
© domena publiczna | Wikimedia Commons
Ich działalność była (i wciąż jest) skupiona wokół niewielkiego budynku bosmanatu, obiektu o przedwojennym rodowodzie. Niegdysiejszy, klasycyzujący budynek Klubu Sportowego Pracowników Miejskich „Syrena” z 1935 roku, dziś jest mocno przebudowany, pokryty niebieską farbą i w niczym nie przypomina pierwotnej budowli. W ramach prac przy zagospodarowaniu Portu Czerniakowskiego, stołeczny Urząd Miasta na zlecenie Zarządu Zieleni Warszawy, wspólnie z miejscowym oddziałem SARPu ogłosiły w grudniu 2021 roku konkurs architektoniczny na koncepcję nowego budynku dla warszawskiego bosmanatu, aby przywrócić blask temu miejscu.
Budynek bosmanatu w Porcie Czerniakowskim w Warszawie
fot.: Adrian Grycuk © CC BY SA 3.0 PL | Wikimedia Commons
bosmanat z konkursu
W ramach konkursu należało zaprojektować budynek usługowy pełniący również funkcję bosmanatu, któremu towarzyszyć ma zaplecze techniczne oraz odpowiednie zagospodarowanie terenu. Spośród 29 prac jury wybrało koncepcję zaproponowaną przez poznańską pracownię GAB, przyznając drugą nagrodę pracy APA Wojciechowski Architekci oraz trzeciemu opracowaniu nadesłanemu przez firmę Unism.
Nagrodę przyznaje się w szczególności za czytelny układ przestrzenny budynku, który niski, pokryty zielonym dachem, w południowej części terenu ukryty jest w widokach od trasy komunikacyjnej, a w części północnej stanowi akcent wysokościowy identyfikujący miejsce lokalizacji portu. Taka koncepcja ukształtowania zabudowy umożliwia zarówno zachowanie istniejącej wartości otwartego krajobrazu doliny Wisły w tym rejonie miasta, jak i wprowadza nową wartość architektonicznej dominanty, o gabarytach stosownych do nadrzędnej roli krajobrazu przyrodniczego, eksponującej szczególną rolę terenu Portu Czerniakowskiego w ciągu bulwarów nadwiślańskich
— brzmiało uzasadnienie sądu konkursowego, który pracował pod przewodnictwem Magdaleny Staniszkis.
Nowy Bosmanat w Porcie Czerniakowskim w Warszawie
proj.: Studio GAB © ZZW
nowy Bosmanat w Porcie Czerniakowskim
Bosmanat w Porcie Czerniakowskim będzie budynkiem trzypiętrowym, składającym się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza z nich, usytuowana w południowej części zagospodarowywanego terenu to parterowy, mocno wydłużony pawilon, ukształtowany tak, aby w jak największym stopniu wpisywał się w skarpę w Porcie Czerniakowskim. Wewnątrz horyzontalnej struktury miałyby znaleźć się pomieszczenia dedykowane głównie użytkownikom portu — klubom sportowym, ale i klientom zewnętrznym.
W projekcie konkursowym zaplanowano tam między innymi przestrzenie dla wypożyczalni sprzętów, siłownię, pomieszczenia dla klubów sportowych, magazyny, zaplecze sanitarne oraz warsztat w formie zadaszonej wiaty, będącej częścią struktury budynku. Dla użytkowników pomieszczenia dostępne będą od strony Wisły, zaś obsługa będzie mogła skorzystać z długiego korytarza, przebiegającego przez środek budynku.
Nowy Bosmanat w Porcie Czerniakowskim w Warszawie
proj.: Studio GAB © ZZW
latarnia na Wiśle
Kontrapunktem dla horyzontalnej bryły ma być trzykondygnacyjna „wieża”, wzniesiona na kwadratowym rzucie. Każdy z poziomów będzie spełniał inną funkcję. W parterze zaplanowano przestrzeń gastronomiczną, na pietrze przewidziana jest wielofunkcyjna salka konferencyjna, a na ostatniej kondygnacji — pomieszczenia administracyjne.
Budynek bosmanatu, poza swoimi obowiązkowymi funkcjami, powinien być swojego rodzaju kotwicą, pełnić rolę przyciągającą oraz zaznaczać swoją obecność w otoczeniu. Kluczowym aspektem w projekcie jest stworzenie miejsca, które będzie otwarte na nowego użytkownika, budynku, który będzie otwarty i ogólnodostępny a jednocześnie będzie umożliwiał użytkowanie go w sposób perfekcyjny dla jego codziennych użytkowników. Budynek bosmanatu będzie dobrze widoczny zarówno z poziomu Wisły przez zbliżającą się łódź jak i użytkownika pieszego bądź rowerowego, podróżującego wzdłuż ul. Czerniakowskiej.
— czytamy w opisie budynku.
Na szczycie budynku w planach przedstawiono ogólnodostępny taras widokowy, na który dostać się można przy pomocy spiralnej klatki schodowej, wysuniętej poza zasadniczy obrys budynku. Jeszcze jeden taras zaprojektowano na dachu niższego obiektu. Przekroje przedstawiają tam niewielką wiatę, na której zadaszeniu przewidziano instalację paneli fotowoltaicznych.
nasłoneczniony, ale nieprzegrzany
Sam dach będzie zresztą zielony, podobnie jak „zielony” ma być cały budynek. Architekci ze Studio GAB zaprojektowali Bosmanat w taki sposób, aby w jak największym stopniu zredukować emisje dwutlenku węgla wynikające z jego funkcjonowania. Co ciekawe, proekologiczny kierunek wpłynął nie tylko na wybór instalacji (wspomniana fotowoltaika, ale też systemy sterowania), ale i ukształtowanie elewacji czerniakowskiego bosmanatu:
Duża ilość́ światła dziennego we wszystkich pomieszczeniach użytkowych zapewni redukcję kosztów związanych z oświetleniem budynku. Wysunięte balkony/obejścia przed elewację latem ograniczą penetrację pomieszczeń́ przez promienie słoneczne dzięki czemu pomieszczenia te nie ulegną̨ nadmiernemu przegrzewaniu.
— piszą architekci ze Studio GAB.
Nowy Bosmanat w Porcie Czerniakowskim w Warszawie
proj.: Studio GAB © ZZW
drewniany port w Warszawie
Znaczna część konstrukcji bosmanatu w Porcie Czerniakowskim zostanie wzniesiona z drewna. Jak informuje pracownia, z betonu powstanie przede wszystkim betonowa płyta, na której posadowiony będzie budynek, trzon schodowo-windowy oraz niektóre ściany. Cała reszta — stropy, słupy i belki — powstać ma z drewna.
Wykorzystanie drewna w tak dużym zakresie było podyktowane przez szereg względów, związanych nie tylko ze środowiskowymi konsekwencjami, płynącymi z zastosowania tego materiału, ale też ze specyficzną lokalizacją zaprojektowanego budynku:
Budynek bosmanatu zaprojektowaliśmy jako budynek drewniany, z częściowym miejscowym użyciem betonu, które wynika z racjonalności i pragmatyczności tego rozwiązania. Istotnym elementem jest również waga konstrukcji drewnianej, niezwykle istotna przy posadowieniu budynku w trudnych warunkach gruntowych. Dzięki temu koszty posadowienia budynku będą znacząco niższe niż w przypadku standardowej struktury betonowej. Niższa waga elementów drewnianych od betonowych istotnie wpłynie na potrzeby transportowe wynikające z kilkukrotnie niższej wagi elementów drewnianych od betonowych.
— wyjaśniają architekci w opisie pracy.
wrak "Tadeusz" w Porcie Czerniakowskim
fot.: Wistula © CC BY SA 3.0 | Wikimedia Commons
wokół bosmanatu
W planach jest również kompleksowe zagospodarowanie terenu wokół budynku, który stanie się nowym domem dla czerniakowskiego bosmanatu. W projekcie konkursowym znalazło się miejsce na tysiące nowych nasadzeń, ogrody deszczowe, miejsca wypoczynku i rekreacji, a także zupełnie nowy układ komunikacyjny, który uwzględnić ma jak najwyższy poziom przesiąkliwości wody do gruntu. Osoby korzystające z tego terenu będą mogły przysiąść na stopniach zaprojektowanych na skarpie. Siedzisko przerywać będzie slip, umożliwiający wodowanie łódek. Cała infrastruktura ma zostać dostosowane do potrzeb z ograniczeniami mobilności.
Warszawa twarzą do Wisły
Budowa Bosmanatu w Porcie Czerniakowskim jest elementem większego przedsięwzięcia. W 2010 roku miasto rozpisało konkurs na projekt zagospodarowania tego obszaru. Studialny konkurs wygrała koncepcja zaproponowana przez pracownię tomcat.arch.design Tomasza Olszewskiego. Ambitne (być może zbyt ambitne) plany nie zostały zrealizowane w całości, w zamian obszar Portu Czerniakowskiego zagospodarowywany jest punktowo.
Przystań Warszawa w Porcie Czerniakowskim w Warszawie
fot.: Adrian Grycuk © CC BY SA 3.0 PL | Wikimedia Commons
W 2023 roku do użytku oddano ośmiu drewnianych pawilonów, składających się na kompleks Przystań Warszawa (proj. tomcat.arch.design). Budynki początkowo miały powstać w wyniku przeniesienia drewnianych budynków z kompleksu straży miejskiej przy ulicy Czerniakowskiej, ostatecznie udało się wykorzystać jedynie ich elementy. W ramach działalności Przystani, zainaugurowanej w maju 2024 roku, mieszkańcy i mieszkanki Warszawy zyskują dostęp do szeregu aktywności, zarówno tych wodnych, jak i odbywających się na stałym gruncie. W sierpniu bieżącego roku powstała również kładka pieszo-rowerowa, która połączyła ulicę Czerniakowską z Zaruskiego.
