Projekt „Park Edukacyjny – szkoła podstawowa w Żorach wraz ze świetlicą środowiskową” to praca semestralna autorstwa Zuzanny Dzień z Wydziału Architektury Politechniki Śląskiej. Praca powstała pod kierunkiem prof. Jerzego Wojewódki w ramach zajęć z projektowania typologicznego obiektów usług podstawowych. Już od pierwszego spojrzenia widać, że projekt nie jest typową szkołą, jaką znamy z codzienności. Autorka proponuje przestrzeń wtopioną w park, pełną światła i zieleni, która ma wspierać proces edukacji, a zarazem integrować społeczność lokalną.
plan zagospodarowania terenu
© Zuzanna Dzień
kontekst i potrzeby miasta
Żory, podobnie jak inne dynamicznie rozwijające się ośrodki, stają przed wyzwaniem zapewnienia mieszkańcom nowoczesnej infrastruktury edukacyjnej. W dobie rosnących wymagań wobec szkół i konieczności ich otwierania się na społeczność lokalną, projekt Zuzanny Dzień staje się odpowiedzią na realne potrzeby miasta.
Nie chodzi tu jednak wyłącznie o stworzenie kolejnego budynku dydaktycznego. Autorka widzi szkołę jako centrum życia społecznego – miejsce, które wychodzi poza tradycyjną funkcję i staje się przestrzenią spotkań, integracji i odkrywania świata.
ideogram
© Zuzanna Dzień
edukacja wśród zieleni
Głównym założeniem projektu jest połączenie przestrzeni edukacyjnej z parkiem. Przez środek budynku przebiega ogólnodostępna kładka, łącząca przestrzeń edukacyjną z sąsiednim parkiem Cegielnia w Żorach. Idea włączenia parku w teren szkoły - zamiast zabierać mieszkańcom kawałek parku udostępniamy go im w formie kładki spacerowej wśród zieleni z salami pełniącymi funkcję pawilonów.
Spacerujący kładką mieszkańcy doświadczają przedłużenia parku- spacerują nie tylko wśród znajdującego się wewnątrz ogrodu ale także wśród lasu kolumn podtrzymujących sale zajęciowe.
Projekt ma za zadanie pogłębianie więzi między mieszkańcami Żor - przechodnie mogą przyglądać się procesu edukacyjnemu, na chwilę stają się jego częścią. Jednocześnie takie rozwiązanie zmusza do interakcji między uczniami a mieszkańcami Żor choćby pośrednio, zwracając uwagę na przyszłą rolę uczniów, którzy po zakończeniu edukacji będą wnosili wkład w społeczność swoją pracą. Umożliwia to m.in. siatka zapewniająca półprzezroczystą przegrodę, która ma za zadanie dodatkowo podkreślić interakcję budynku z otoczeniem.
wizualizacja
© Zuzanna Dzień
Budynek szkoły otwiera się na otoczenie dzięki dużym przeszkleniom, które zapewniają dostęp do światła dziennego, a jednocześnie pozwalają uczniom pozostać w kontakcie z naturą. Autorka stworzyła „szkołę bez murów”, otaczając budyneksiatką zapewniająca półprzezroczystą przegrodę oraz pas kolumn, czyli pergole,wyznaczające dodatkowe ścieżki dla pieszych.
Uczniowie mogą uczyć się w przestrzeni otwartej, odpoczywając wśród zieleni. Swobodnie rozmieszczone sale zajęciowe na planie owalu podtrzymywane są przez kolumny i zatopione w zieleni (parku), co pozwoliło na uzyskanie maksimum światła słonecznego. Teren zielony w centrum budynku pozwolił na stworzenie otwartej przestrzeni bezpiecznej dla dzieci, zaangażowanie ich w eksplorację przestrzeni poprzez brak zdefiniowanych ścieżek. Jest to nawiązanie do procesu uczenia się, czyli swobodnej eksploracji świata przez dzieci, samodzielnego poszukiwania, odkrywania, oraz różnorakiej interakcji z otaczającą rzeczywistością. Całość budynku uzupełniają obłe kształty – formy wzniesień które posłużyć mogą jako miejsce do siedzenia lub angażujące dziecięcą wyobraźnię zabawy.)
Projekt ten wpisuje się w nowoczesne nurty architektury edukacyjnej, które kładą nacisk na zrównoważony rozwój, dobrostan psychiczny oraz integrację społeczną.
świetlica środowiskowa jako centrum integracji
Jednym z kluczowych punktów projektu jest świetlica środowiskowa, która ma pełnić rolę przestrzeni otwartej dla mieszkańców mieszkańców (zwłaszcza dzieci z trudnych środowisk, mających problemy z nauką, doświadczających przemocy). To miejsce spotkań, zajęć dodatkowych, integracji międzypokoleniowej.
Współczesna szkoła nie powinna zamykać się jedynie w ramach nauczania formalnego – i ten projekt udowadnia, że można ją poszerzyć o funkcję społeczną. Dzięki temu obiekt ma szansę stać się sercem osiedla, punktem, w którym spotykają się dzieci, młodzież, rodzice i seniorzy.
wizualizacja
© Zuzanna Dzień
funkcjonalność i dostępność
Projekt zakłada bardzo czytelny układ funkcjonalny. Budynek został podzielony na wyraźne strefy: dydaktyczną oraz edukacyjno- rekreacyjną, administracyjną i techniczną. Cały obiekt można podzielić na 3 niezależne, w pełni autonomiczne części: szkołę od wschodu, świetlicę środowiskową od zachodu i salę gimnastyczną, którą wraz z towarzyszącymi jej pomieszczeniami pomocniczymi można wypożyczać podmiotom zewnętrznym. Schemat funkcjonalny nawiązuje do budowy ludzkiego mózgu (półkula logiczna reprezentowana przez szkołę oraz półkula kreatywna reprezentowana przez świetlicę środowiskową dla dzieci wywodzących się z trudnych środowisk.)
Projekt zakłada pełne wykorzystanie przestrzeni: część szkolna czynna jest w godzinach 8:00- 15:00, część świetlicy środowiskowej między 15:00 a 20:00 oraz część kładki/ parku czynna całą dobę. Przestrzeń można wykorzystywać o każdej porze roku: część parkową nawet w czasie wakacji gdy szkoła jest nieczynna.
Zadbano także o pełną dostępność dla osób z ograniczoną mobilnością – szerokie ciągi komunikacyjne, windy, brak progów i barier architektonicznych sprawiają, że obiekt jest przyjazny każdemu.
wizualizacja
© Zuzanna Dzień
atmosfera sprzyjająca edukacji
Architektura Zuzanny Dzień to nie tylko funkcjonalność, ale także troska o atmosferę wnętrza. Uczniowie odbywają zajęcia w stałych salach przypisanych do poszczególnych klas 1-8 (klasy 1-4 na parterze oraz 5-8 na piętrze) a także uczestniczą w zajęciach fakultatywnych związanych z obszarami ich zainteresowań (po 2 sale w modułach: matematyczno- technicznym, przyrodniczym, humanistycznym oraz artystycznym). Budynek posiada również wydzielone ciche pokoje do samodzielnej nauki lub konsultacji w małych grupach oraz dodatkowe pom. biurowe dla nauczycieli znajdujące się między salami lekcyjnymi. Dodatkowo zaprojektowano sale do zabaw które pozwalają dzieciom na spędzanie czasu wolnego na zabawie przy niekorzystnych warunkach pogodowych. Tak zaprojektowane wnętrza redukują stres i niepokój, wspierają koncentrację i dają poczucie spokoju.
wizualizacja
© Zuzanna Dzień
proces projektowy
Autorka rozpoczęła pracę od pogłębionej analizy potrzeb użytkowników i kontekstu miejsca. Następnie, bazując na dobrych praktykach z całego świata, wypracowała rozwiązania dostosowane do lokalnych warunków.
Cały proces projektowy opierał się na idei, że architektura nie jest jedynie tłem dla nauki, ale aktywnym uczestnikiem procesu edukacyjnego, a także czynnikiem mającym wpływ na kształtowanie relacji społecznych. Każdy element – od układu przestrzennego aż po wprowadzenie zieleni – został podporządkowany nadrzędnemu celowi: zatarciu granic między kontekstami szkoły i parku oraz dwiema użytkującymi je społecznościami, czyli użytkownikami placówki edukacyjnej oraz użytkownikami parku.
wizualizacja
© Zuzanna Dzień
Praca Zuzanny Dzień to przykład, jak młode pokolenie architektów potrafi łączyć nowoczesne rozwiązania z troską o relacje społeczne oraz kontekst miejsca. Projekt szkoły w parku w Żorach jest nie tylko odpowiedzią na aktualne potrzeby miasta, ale także manifestem nowego podejścia do edukacji – opartego na integracji, kontakcie z naturą i budowaniu relacji.
Dzięki świeżemu spojrzeniu, jakie wnosi młoda architektka z Politechniki Śląskiej, możemy zobaczyć, że przyszłość edukacji to nie betonowe mury i długie korytarze, lecz przestrzeń pełna światła, zieleni, łącząca ludzi.
