„Wisła jest dobrem, które być może nie jest dane raz na zawsze” – mówi Marta Przybylska, architektka, która poprowadziła warsztaty mistrzowskie dla osób studiujących na School of Form Uniwersytetu SWPS. W ich efekcie powstało pięć projektów, które zmieniają spojrzenie na obcowanie z rzeką.
Osoby studiujące na School of Form Uniwersytetu SWPS wzięły udział w warsztacie mistrzowskim prowadzonym przez Martę Przybylską, architektkę z pracowni MAP design. Za kolekcję mebli miejskich #smartcity zaprojektowanych wraz z Tomaszem Wieteską zdobyła tytuł „Innowatora Mazowsza” w konkursie organizowanym przez Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego.
Podczas swojej podróży w Kalifornii widziałam wyschniętą rzekę i muszę powiedzieć, że był to obrazek apokaliptyczny [..] Każda rzeka, także Wisła jest dobrem, które być może nie jest dane raz na zawsze. Warto jej doświadczać, odczuwać jej obecność i bliskość. Spotkanie z rzeką to także spotkanie z krajobrazem i światem przyrodniczym, który tworzy się przy niej
— opowiada Marta Przybylska.
fot. Maria Sadowska i Mika Nechyporenko
temat – rzeka i jak ją szanować?
Inspiracją tematu warsztatów był przede wszystkim reportaż Mateusza Waligóry, podróżnika, który przeszedł brzegiem Wisły od jej źródeł do ujścia. Wraz z dziennikarzem Dominikiem Szczepańskim opisał tę podróż w książce „Szlak Wisły. 1200 km pieszej przygody”. Jego historia miała posłużyć uczestnikom warsztatów za źródło pomysłów.
Chciałam, żeby studenci wsłuchali się w jego potrzeby i na tej bazie stworzyli obiekty małej architektury. Zastanowili się nad ich funkcją, czemu mogę one służyć? Jak mogą pomóc ludziom, którzy podążają tym szlakiem, w znalezieniu kontaktu z naturą? Albo jak ułatwić spotkanie z drugim człowiekiem?
— tłumaczy prowadząca.
fot. Maria Sadowska i Mika Nechyporenko
Warsztaty trwały pięć dni. W tym czasie studenci podzieleni na pięć grup przez 4-5 godzin dziennie pracowali nad własnymi projektami obiektów, które mogłyby znaleźć się na trasie nadwiślańskiej w całej Polsce. Pomysł na stworzenie Wiślanej Trasy Rowerowej, która ciągnąć będzie się od źródeł do ujścia rzeki, pojawił się już w 1995 roku — zaproponowała go ówczesna posłanka Grażyna Staniszewska. Docelowo ma liczyć 1200 km.
fot. Maria Sadowska i Mika Nechyporenko
Projekt stacji noclegowej „Fala”, którego autorami są Blanka Kur, Daria Nazar i Gabriela Mikołajewska, jest odpowiedzią na niedogodności jakie wskazał autor reportażu, takie jak wilgoć, obecność owadów i niepokój związany z odgłosami dzikich zwierząt, takimi jak rykowiska jeleni. Proponowany obiekt wyniesiony jest ponad poziom terenu na drewnianych podestach, dzięki czemu chroni użytkowników przed rosą i wilgocią.
fot. Maria Sadowska i Mika Nechyporenko
Pod dwoma wiatami w kształcie kuli zamontowano przesuwne siedziska z pieńków i wydzielono miejsca do rozbicia namiotów. Stacja oferuje również miejsca do rozwieszenia hamaków – stworzone z myślą o rowerzystach, którzy latem często preferują wożenie lekkich hamaków zamiast ciężkich namiotów. W projekcie nie zabrakło stojaków na rowery i zamykanych szaf do bezpiecznego przechowywania bagażu.
jak odpowiedzieć na realne potrzeby podróżników i samej rzeki?
Studenci zwrócili również uwagę na problem rozpalania ognisk w nieodpowiednich miejscach. Odpowiedzią na to stał się projekt kuchni polowej, schowanej niejako w spiralnym pagórku z ziemi. Jego autorami są: Katarzyna Kurek, Weronika Grąbczewska, Jan Twardowski i Michał Szatkowski. Konstrukcja przypominająca muszlę ślimaka ma za zadanie chronić użytkowników przed wiatrem i zimnem. Jednocześnie, obiekt harmonijnie wpisuje się w naturalny krajobraz, zwłaszcza w wydmy często występujące nad Wisłą.
fot. Maria Sadowska i Mika Nechyporenko
Ławki zaprojektowane wewnątrz tworzą miejsce intymnego spotkania, skłaniające do rozmowy, natomiast te zamieszczone na zewnątrz, służą jako punkt obserwacji rzeki.
Okno na Wisłę – projekt autorstwa Zofii Kolankowskiej, Mai Laskowskiej, Jeremiego Syllera i Klary Łaskiej – to prosta konstrukcja w formie sześcianu o jednolitej konstrukcji, której wypełnienie i otworowanie może być dostosowane do zmieniającego się otoczenia. Sześć różnych wariantów obiektu zaproponowanych przez studentów służy do obserwacji i kontemplacji natury poprzez specjalnie wykadrowane otwory. Każdy z wariantów posiada elementy dekoracyjne typowe dla regionu, w którym się znajduje.
fot. Maria Sadowska i Mika Nechyporenko
Pierwszy z wariantów został zlokalizowany u źródeł Wisły, gdzie konstrukcja pozwala na skupienie się na rzece w jej najmniejszej formie i na otaczającym ją lesie. Kolejny usytuowany został w pobliżu Opactwa benedyktynów w Tyńcu, a jego panoramiczne okno umożliwia oglądanie krajobrazu ze wszystkich stron – zarówno zakoli Wisły, jak i zabytków architektury.
fot. Maria Sadowska i Mika Nechyporenko
Trzeci kubik posiada otwory na dwóch przeciwległych ścianach – z jednej strony obserwować można rzekę, z drugiej zaś jezioro Tarnobrzeskie. Kubik, który znalazł się na terenach bagnistych zawiera poziomy otwór w podłodze, zwracający uwagę na ciekawe tekstury podłoża, a także otwór w suficie, przez który obserwować można zjawiska meteorologiczne. Podobnie, kubik przeznaczony do lokalizacji w lesie, dzięki otworowi w suficie umożliwia obserwację ptaków. Wariant ten nie posiada jednak podłogi, dzięki czemu może przybliżyć użytkownika do natury.
Ostatni wariant znajduje się przy ujściu Wisły do morza. Usadowiony jest on na piasku i również nie posiada podłogi, co tylko wzbogaca doświadczenie sensoryczne. Ze względu na tamtejszy częsty i silny wiatr, konstrukcja jest w pełni zabudowana z trzech stron. Ostatnia ściana została całkowicie usunięta w celu umożliwienia obserwacji rozległego krajobrazu ujścia rzeki.
wrażliwość, empatia i sensoryczność
Miejsce odpoczynku zaprojektowane przez grupę w składzie Katarzyna Arciuch i Kacper Bąbik, również nawiązuje do kształtu fali, jednak tym razem w rzucie. Jego ściany prawie domykają się do kształtu koła tak, by stworzyć schronienie. Nad konstrukcją dachu w formie lejka naciągnięta jest tkanina techniczna wraz z filtrem do wody deszczowej. W ten sposób powstaje stacja, gdzie można odpocząć i odświeżyć się, przemywając lub uzupełnić zapasy wody pitnej.
fot. Maria Sadowska i Mika Nechyporenko
Choć w czasie trwania warsztatów pogoda nie sprzyjała wycieczkom, grupa w składzie: Kinga Cesarska, Maja Kozłecka, Antoni Liszyk i Dmytro Martyniuk, nad Wisłę wybrała się rowerami. To bezpośrednie spotkanie z rzeką zaowocowało projektem komunikacji wizualnej. Jej motywem przewodnim stała się postać Boboka – istoty magicznej obecnej w folklorze wielu regionów Polski pod różnymi nazwami. Boboki miały zamieszkiwać lasy, a ich tajemniczy charakter nierzadko służył do straszenia i pouczania dzieci.
Osoby studiujące wykorzystały postać Boboka do zbudowania narracji wokół problemu nadmiaru śmieci nad rzeką, a także do opowiedzenia historii Wisły. Ich praca zawierała również serię spójnych stylistycznie piktogramów, znakujących ciekawe zabytki wzdłuż wiślańskiej trasy, punkty obserwacji ptaków, a także miejsca postoju zaprojektowane przez pozostałe grupy.
fot. Maria Sadowska i Mika Nechyporenko
Wszystkie grupy wykorzystały do pracy naturalne, drewniane elementy. Ostatecznie powstały koncepcje przedstawione na rysunkach oraz w formie makiet.
Niezwykle innowacyjne pomysły studentek i studentów pokazały, jak bardzo wrażliwe na przyrodę, ciekawe i pełne empatii jest to pokolenie. Nie spodziewałam się, że w ciągu zaledwie pięciu dniu będziemy w stanie wypracować tak zaawansowane koncepcje. Było to możliwe dzięki ich pełnemu zaangażowaniu oraz szybkości w poszukiwaniu rozwiązań. Ich twórcze myślenie, kreatywność i pomysłowość zaskoczyła mnie. Moja rola ograniczyła się do technicznych wskazówek i nadania rytmu tej pracy
— komentuje Marta Przybylska.
