Jak architektura może przekazać wspomnienia tragicznej historii? Anna Zakrzewska z Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej zaprojektowała muzeum poświęcone wysiedlonej w 1947 roku w ramach akcji „Wisła” wsi Krywe.
Autorka wygrała II nagrodę w konkursie Dyplom z Archicadem w kategorii dyplomy magisterskie. Promotorem pracy był prof. Zbigniew Wikłacz.
wizualizacja
proj.: Anna Zakrzewska
jak architektura może dbać o pamięć zbiorową?
Praca odpowiada na pytanie „Jak architekturą przywrócić pamięć o trudnych wydarzeniach akcji „Wisła”?”. Autorka stworzyła muzeum, architektoniczny pomnik w formie powtarzających się struktur o kształcie przypominającym dom – symbol społeczności, więzi i relacji.
wizualizacja
proj.: Anna Zakrzewska
Opracowanie zlokalizowane jest w miejscowości Krywe – jednej z podkarpackich wsi wysiedlonych w 1947 roku podczas akcji „Wisła”, przeprowadzonej przez struktury państwowe Polski Ludowej. W jej wyniku wszyscy mieszkańcy zostali przesiedleni, a zabudowania podpalone. Na terenie wsi zachowały się ruiny cerkwi oraz młyna, a także cmentarz.
Koncepcja opiera się na schemacie dawnego przebiegu zabudowy w miejscowości Krywe. Trasa, na której rozkłada się muzeum rozpoczyna się nieopodal Muzeum Kultury Łemkowskiej. Jego kolejne elementy nawiązują do tradycyjnej zabudowy na tym terenie – do chyży, czyli drewnianego budynku, w którym znajdowały się pomieszczenia mieszkalne i gospodarzcze.
Propozycja łączy dawną formę z nowoczesnym językiem architektury, balansując pomiędzy ciszą a wyrazistością – nie narzuca się, lecz subtelnie skłania do zatrzymania i refleksji.
— komentuje jury konkursu.
plansza projektowa
proj.: Anna Zakrzewska
Z każdą kolejną strukturą, chyża zanika – wpierw pozbawiona jest części dachu, przenika przez nie drzewo, następnie ścian, aż przyjmuję formę wgłębienia w ziemi – symbolu pustki.
powstać z ruin
W ramach projektu ruiny cerkwi zostały uzupełnione o nowoczesną nadbudowę. Nawa główna budynku służy jako miejsce kontemplacji, zakrystię przeznaczono natomiast do organizowania wystaw, które mogą być kontynuowane na antresoli.
plansza projektowa | wizualizacja
proj.: Anna Zakrzewska
Kolejne struktury pomnika połączone są drewnianą kładką. Pomnik wieńczy element nazwany pustką – symbol braku i nieodwracalnej utraty tego, co zostało zniszczone. Jak podkreśla autorka, praca ma za zadanie przedstawić również dialog między subtelną architekturą, a naturą, która pozostaje żywym świadkiem historii.
wizualizacja
proj.: Anna Zakrzewska
Doceniamy świadome i dojrzałe podejście do trudnego tematu oraz umiejętne operowanie formą i materiałem, które wzmacniają przekaz ideowy. Mimo że temat nie należy do łatwych ani popularnych, projekt przekonuje autentycznością, odwagą i spójną konsekwencją. To ważny głos w dyskusji o roli architektury w pielęgnowaniu pamięci zbiorowej – architekturze, która nie tylko upamiętnia, ale aktywnie uczestniczy w tworzeniu narracji miejsca.
— brzmi uzasadnienie sądu konkursowego.
