Konkursy architektoniczne mogą być okazją do przesuwania pewnych granic, próbowania rzeczy nowych, wprowadzania innowacyjnych rozwiązań, które wpłyną na rozwój branży. W ostatnim czasie szlaki w myśleniu o ponownym wykorzystaniu materiałów przecierać zaczęła pracownia TŁO w zwycięskiej propozycji rozbudowy Muzeum Architektury we Wrocławiu. Czy uda się to też zespołowi BDR Architekci?
11 lipca br. poznaliśmy wyniki konkursu organizowanego przez Akademię Sztuk Pięknych w Katowicach i katowicki oddział SARP na projekt nowego budynku dydaktyczno-badawczego dla śląskiej uczelni. Obiekt zlokalizowany będzie przy ulicy Raciborskiej 44, w śródmieściu Katowic, i domknie kwartał wyznaczony przez ulicę Koszarową, sąsiadując przy tym z narożnym budynkiem Unikato projektu KWK Promes.
widok od strony ulicy Raciborskiej
© BDR Architekci
Realizacyjny, jednoetapowy konkurs — jednomyślną decyzją jury pod przewodnictwem Przemo Łukasika (medusa group) — zwyciężyła warszawska pracownia BDR Architekci. Co przekonało sąd konkursowy? Jury doceniło funkcjonalność obiektu, porównując projekt wprost do modernistycznego „budynku maszyny” i dostrzegając w zaproponowanych rozwiązaniach śląski pragmatyzm.
elastyczne wnętrze w żelbetowych ramach
Elastyczność proponowanej architektury była zresztą motywem przewodnim konkursowej propozycji. Projektanci — wychodząc od łacińskiego słowa compages oznaczającego szkielet, system połączonych z sobą elementów — dążyli do integracji rozwiązań przestrzennych, budowlanych, technicznych i instalacyjnych. Chcieli tym samym zadbać o maksymalną elastyczność i dostosowanie do obecnych i przyszłych potrzeb uczelni.
schemat kształtowania budynku
© BDR Architekci
Projekt zdeterminował też stojący na działce budynek, który, ze względu na brak możliwości racjonalnej adaptacji do nowej funkcji, przeznaczony został do wyburzenia. Architekci zachowali fragmenty murów (przy granicy południowej części działki), tworząc zewnętrzną przestrzeń dla prezentacji studenckich prac, a pozostałe materiały rozbiórkowe wykorzystali na pozornie ażurowych fasadach — wypełniając gruzem gabiony, co stało się elementem wyróżniającym projekt.
elewacje i detal elewacji
© BDR Architekci
Tak wykonane „pamiątkowe” elewacje — wschodnia i zachodnia — są ostatnią z warstw szczytowych ścian będących oddzieleniem przeciwpożarowym.
Dwie ściany szczytowe, dwie płaszczyzny oddzielenia pożarowego, jak marginesy kadrują otwartą przestrzeń każdego z poziomów szkoły. Jedna z nich to instalacyjny, szeroki szacht, gotowy zawsze odsłużyć zaplanowane, jak i hipotetyczne, przyszłe układy funkcjonalne. Drugi, to pionowy, wydzielony trzon komunikacyjny z toaletami. Wszystko, co pomiędzy nimi, jest elastyczne, dające się modyfikować i dostosowywać
— zauważa jury.
rzuty
© BDR Architekci
Monolityczne ściany żelbetowe stanowią trzon konstrukcyjny budynku. Między nimi, w górnej części, rozciągnięta jest stalowa kratownica mostowa. Dwuteowe belki pozwoliły na uzyskanie elastycznego, wolnego od podpór planu w użytkowej części budynku, z kolei płyty stropowe wykonane będą z prefabrykowanych płyt z drewna klejonego krzyżowo.
„bezwstydne prowokacje”
Dwie pozostałe elewacje — północna (frontowa) i południowa — są przeszklone. Od strony ulicy Raciborskiej pozwala to na otwarcie obiektu zarówno na stojący na wprost budynek Akademii Sztuk Pięknych, jak i na przechodniów — dzięki temu rozwiązaniu zatarta zostanie granica między tym, co wewnątrz a tym, co na zewnątrz.
wizualizacja przestronnego wnętrza
© BDR Architekci
Budynek konwersuje z otaczającą go modernistyczną substancją. [...] Bezwstydnie otwiera się na ulicę Raciborską dużymi przeszkleniami, konwersując otwarcie z przestrzenią publiczną, jak i z przeciwległym budynkiem uczelni. Przestronny, przeszklony parter manifestuje gotowość na interakcję z przechodniami, prowokując do wejścia nie tylko samych studentów, czyniąc z niego codzienną, publiczną galerię. Jakby było mało tych publicznych prowokacji, projekt zakłada utworzenie również zewnętrznej galerii, która wciągnąć chce przechodniów, w wąską przestrzeń ekspozycyjną między modernistyczną willę, zabierając ich dalej, w głąb działki, na zaplecze budynku, gdzie utworzono dwupoziomową strefę studencką.
— czytamy w uzasadnieniu sądu konkursowego.
odpowiedzialne architektoniczne gesty
Wpisując się w to, o czym w świecie architektury mówi się coraz dosadniej, architekci wzięli pod uwagę cały cykl życia budynku. Oprócz wykorzystania gruzu z częściowo zburzonego obiektu zaproponowali też ponowne użycie drewnianych elementów więźby dachowej, na przykład do stworzenia mebli. A projektując nowy obiekt — postawili na łatwe do ponownego wykorzystania modularne elementy, z kolei materiały, których nie da się użyć w przyszłości, mogą zostać przekształcone i stać się surowcem dla wytworzenia kolejnego materiału.
przekroje i konstrukcja
© BDR Architekci
Elastyczność tej „artystycznej fabryki”, umiejętnie ubrana w technologię prefabrykacji i częściowego wykorzystania materiałów z drugiego obiegu, jako substancji wypełniającej skrajne marginesy budynku, to również troska o odpowiedzialność za gest architektoniczny. Budynek da się przekształcać, w przyszłości może opisywać inne funkcje, można mu odjąć powierzchni lub jej dodać dla nowych celów. Odbywać się będzie to bez wyburzania i gwałtownej destrukcji, lecz dzięki założonej prefabrykacji części konstrukcji, demontowane elementy stropów będzie można użyć ponownie, dla innych celów i w innych lokalizacjach
— podsumowuje jury.
oprac.: Ola Kloc
