Statystyki są nieubłagane — od lat mówi się o upadku czytelnictwa. Jednocześnie ważnym elementem współczesnego stylu życia jest komunikacja, mobilność, przemieszczanie się z miejsca na miejsce. Biblioteka Publiczna na Targówku w Warszawie połączyła kropki i wpadła na pomysł utworzenia przestrzeni, w której między przesiadkami zaopatrzycie się w nowe tytuły. Oprawę dla Metroteki przygotował Grzegorz Kłoda z pracowni GK-Atelier, projektujący biblioteki już od kilkunastu lat. Czy nowa formuła przywróci papierowe medium do łask?
O pomyśle na Metrotekę można było usłyszeć już w pierwszych miesiącach 2024 roku. Plan zakładał stworzenie punktu bibliotecznego na stacji metra Kondratowicza na warszawskim Bródnie. Do tego celu zaadaptowano przygotowano dwa podziemne lokale, które urządzić miał Grzegorz Kłoda, założyciel pracowni GK-Atelier, specjalizujący się w projektowaniu wnętrz bibliotecznych. Już jutro, 4 września 2025 roku, nie bez poślizgu, każda osoba przesiadająca się na targówkowskiej stacji będzie mogła w drodze złapać za nową lekturę. W jakim wnętrzu znajdzie się witając do metroteki?
Metroteka w Warszawie
© Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy
biało na czarnym
Ściany Metroteki pomalowano na czarno. Nie znaczy to, że we wnętrzu jest ciemno, bo zdecydowanie dominuje w nim biel, a tuż za nią w stawce plasuje się zieleń. Białe są tutaj przede wszystkim meble, które szczelnie wypełniają każdą wolną przestrzeń. Występują przede wszystkim pod postacią półek książkowych, ściśle przylegających do ścian, pnących się od podłóg, aż po sufit. Ich organiczne kształty wiją się i falują w obu pomieszczeniach bibliotecznych, przęsła półek, przejścia, filary i fragmenty narożników wychylają się w stronę centrum pomieszczenia, jakby próbując za wszelką cenę ukryć, że jego geometria należy do porządku prostoliniowego.
Metroteka w Warszawie
© Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy
W podobny sposób ukształtowane są elementy wyposażenia — pufy, kanapy, biurka i fotele. Ten niezwykły efekt udało się uzyskać dzięki nietypowej technice, zastosowanej przez architekta.
Metroteka w Warszawie
© Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy
cyfrowy wzór na dobrą architekturę
Grzegorz Kłoda to ekspert od wnętrz bibliotecznych. W Bibliotece na Poziomie można przechadzać się po regałach, Bioteka w Lublinie wytyczyła trendy w edukacji ekologicznej, a Biblioteka w Kraśniku została nominowana do Nagrody Roku SARP 2024. W ostatnim czasie w swoich projektach architekt wykorzystuje technologie parametryczne, które pozwalają mu tworzyć realizacje jeszcze dalsze od stereotypów na temat bibliotek. Czym jest architektura parametryczna?
parametryzm, o którym rozmawiamy, odnosi się bardziej do wpływu narzędzi cyfrowych na to, jak myślimy, a co z tym idzie, jak projektujemy, a nie w jakim stylu. Projekt, który jest dalece parametryczny, może być jednocześnie niczym dzieło Zahy Hadid, jak i willa palladiańska. Projektowanie parametryczne w takim ujęciu, w przeciwieństwie do standardowego wykorzystania komputera jako zaawansowanego narzędzia kreślarskiego, wykorzystuje narzędzia cyfrowe do tworzenia procesów, algorytmów doprowadzających nas do rozwiązań projektowych.
— mówił Marcin Strzała, Wykładowca na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej.
Metroteka w Warszawie
© Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy
budując w kształtach natury
Jak wygląda to w praktyce? By uzmysłowić sobie, jakie możliwości daje architektura parametryczna, warto wrócić pamięcią do tak ikonicznych realizacji, jak Muzeum Guggenheima, zaprojektowane przez Franka Gehryego w Bilbao, siedzibę firmy BEEAH Group, wybudowane w Zjednoczonych Emiratach Arabskich wedle koncepcji Zaha Hadid Architects czy Muzeum Narodowe Kataru w Dosze, zaprojektowane przez Jeana Nouvela. Jak jednak pokazują polskie realizacje, parametryzm znajduje zastosowanie także w przedsięwzięciach o znacznie mniejszej skali. Grzegorz Kłoda w rozmowie z AiB tłumaczył możliwości, jakie daje projektowanie parametryczne w następujący sposób:
Parametrykę od tradycyjnego podejścia w projektowaniu odróżniają przede wszystkim nieograniczone możliwości w zakresie formy i kształtu. Kiedy przyjrzymy się otaczającej nas architekturze, zarówno dawnej, jak i współczesnej, zobaczymy, że budują ją w większości płaskie powierzchnie, kąty proste oraz linie idealnie poziome i pionowe. Są to kształty, które zasadniczo nie występują w przyrodzie. Formy, jakie możemy zaprojektować w technologii parametrycznej są bardziej organiczne, zbliżone do tych, które mogłaby stworzyć sama natura
Metroteka w Warszawie
© Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy
biblioteka w plastrach
W przypadku najnowszych koncepcji Grzegorza Kłody można chyba mówić już charakterystycznym stylu, będącym zapewne konsekwencją stosowania technologii parametrycznej. W swoich ostatnich projektach i realizacjach, parametryczne „plastry” występowały zarówno w kolorze białym, czego przykładami są elewacja i mała architektura w projekcie Biblioteki w Bełżycach, jak i w bardziej naturalnym wydaniu, widocznym we wnętrzach Dolnośląskiej Biblioteki Publicznej w Kamienicy Pod Złotą Palmą przy wrocławskim rynku, która zyskała parametryczne meble wykonane z drewna, dostosowane do historycznego charakteru wnętrza.
Metroteka w Warszawie
© Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy
hydroponika dla czytelnika
Futurystyczny koncept biblioteki dostępnej podczas jazdy metrem tłumaczy decyzję Grzegorza Kłody, który do urządzenia Metroteki wykorzystał właśnie elementy w kolorze białym. Wizje przyszłości nierzadko zakładają też współistnienie technologii i natury. Ta druga występuje w Metrotece w kilku miejscach. Zieleń czytelnicy i czytelniczki znajdą w donicach rozmieszczonych na parametrycznych półkach, pnącą się po filarach, a przede wszystkim rosnącą na zagadkowych konsolach przy jednej z bibliotecznych ścian.
Metroteka w Warszawie
© Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy
To uprawa hydroponiczna, czyli taka, w której rośliny czerpią składniki odżywcze nie z gleby, a z wody wzbogaconej o składniki odżywcze. W Metrotece znajdują się cztery hydroponiczne półki, działające w technologii polskiego start-upu Luna Scientific. Rosną w nich zioła, które nie tylko ożywiają wizualnie to futurystyczne wnętrze, ale i pobudzają zmysł węchu.
Metroteka w Warszawie
© Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy
Metroteka na Bródnie
Chociaż mowa o futurystycznym designie i najnowszych technologiach, Metroteka jest przede wszystkim, którego zadanie polega na udostępnianiu tradycyjnych książek. Tych na jej falujących półkach znajdzie się około 16 tysięcy, zgromadzonych w dwóch księgozbiorach — dla starszych i młodszych. Tym drugim zadedykowana jest również oddzielna przestrzeń, w której podczas czytania towarzyszyć im będzie rodzina pluszowych Pand (biało-czarne umaszczenie tych zwierząt może być nieprzypadkowe). W Metrotece można też napić się kawy czy czekolady albo wypożyczyć grę planszową. Podobnie, jak w przypadku książek, wypożyczenia oraz zwroty możliwe będą zarówno w sposób „tradycyjny”, jak i przy użyciu metody self-check. W praktyce oznacza to skanowanie kodów RFID zaimplementowanych w książkach przy pomocy specjalnego stanowiska, oraz zwracanie ich do książkomatu znajdującego się ponad stacją metra Kondratowicza.
Metroteka w Warszawie
© Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy
Pierwszych czytelników i czytelniczki Metroteka przyjmie już we czwartek 4 września 2025 roku o godzinie 10. W każdy dzień powszedni będzie otwarta między 10 a 19, udostępniając zbiory w sposób wygodny i nowoczesny. Skorzystacie?
