Im więcej drewnianej architektury w naszych miastach, tym lepiej. Nie znaczy to jednak, że jeśli budynku nie da się w całości wznieść z tego naturalnego surowca, to alternatywą pozostaje w pełni betonowa struktura. Tę prawidłowość ilustruje projekt Olsztyńskiego Teatru Lalek, przygotowany w pracowni Plus 3 Architekci. I chociaż przyjęte w nim rozwiązania mogą być wyjątkowe, to sam budynek nie wydaje się aspirować do statusu ikony, bo ikoniczną budowlę ma już po sąsiedzku.
Już w 2019 roku pracownicy Olsztyńskiego Teatru Lalek protestowali w liście do ówczesnego prezydenta miasta, w związku z fatalnym stanem budynku przy ulicy Bartosza Głowackiego. Pośród licznych niedogodności siedziby OTL wymienianio nie tylko niewielką przestrzeń garderoby czy widowni, lecz także cieknący dach, a nawet wybijającą kanalizację. Promyk nadziei dla zmęczonych pracowników, kiedy w Strategii Rozwoju Miasta 2030+ zapisano budowę nowej siedziby dla olsztyńskiej instytucji. Na początku 2026 roku miasto rozpisało konkurs architektoniczny na nowy budynek Olsztyńskiego Teatru Lalek przy ulicy Tadeusza Mazowieckiego, a kilka miesięcy później poznaliśmy jego wyniki.
Sąd konkursowy pracujący pod kierunkiem Michała Rudnickiego tak argumentował przyznanie pierwszej nagrody za koncepcję nadesłaną przez plus3-architekci:
Pierwsza nagroda została przyznana pracy wykonanej przez plus3-architekci, za zaproponowane w pracy rozwiązania przestrzenne, urbanistyczne oraz skalę obiektu adekwatną do lokalizacji i kontekstu miejsca, jak również percepcji głównych użytkowników budynku, którymi są dzieci i młodzież. Wyraźną wartością dodaną koncepcji jest unikanie hierarchizacji w relacji do otoczenia, w tym przede wszystkim świadome pozostawienie ikonicznej Hali Urania jako dominanty przestrzennej. Zaproponowana forma harmonijnie wpisuje się w otaczającą zieleń oraz nawiązuje bezpośrednie relacje z kompozycją obszarów parkowych, zapewniając niezaburzoną ciągłość komunikacji pieszej. Zróżnicowana, addytywna bryła nie jest formą zamkniętą. Tworzy kameralne przestrzenie publiczne i półpubliczne na styku wnętrza i zewnętrza budynku. Podporządkowana jest rozwiązaniom funkcjonalno-przestrzennym, które w najpełniejszy i w najbardziej prawidłowy sposób uwzględniają procesy technologiczne charakterystyczne dla działalności teatru oraz proponują bezkolizyjny rozdział komunikacji widzów i pracowników. Zaproponowana struktura, zastosowanie modułowej siatki konstrukcyjnej oraz konstrukcji z CLT stanowi ważny element koncepcji w kontekście zrównoważonego budownictwa.
teatr podporządkowany zieleni
Nowa siedziba Olsztyńskiego Teatru Lalek powstanie na narożnej działce przy skrzyżowaniu ulicy Tadeusza Mazowieckiego z aleją Marszałka Józefa Piłsudskiego, w kwartale wypełnionym przestrzeniami i obiektami o różnych funkcjach. Olsztyńskie Planetarium, a także Specjalny Ośrodek Wychowawczy oraz Zespół Szkół Budowlanych wraz z bursą sąsiadują tam z dużym kompleksem usługowo-hotelowym Centaurus, z kolei przy zachodniej granicy tego terenu, w miejscu, w którym kilka lat temu wyburzono krytą pływalnię z halą widowiskową OSiR-u, planowana jest budowa osiedla mieszkaniowego.
To nie one będą jednak stanowiły najważniejszy kontekst dla planowanego Teatru Lalek w Olsztynie. Nowy budynek stanie vis-à-vis hali Urania, modernistycznego budynku z 1978 roku, zaprojektowanego przez Wiesława Zenona Piątkowskiego. Odnowioną i przebudowaną Uranię (pracownia Urban), wraz z jej imponującą kopułą oddano do ponownego użytku pod koniec 2023 roku – dzisiaj budynek ponownie jest perłą pośród olsztyńskiej moderny. Drugim elementem otoczenia, którego nie sposób pominąć omawiając planowaną lokalizację Teatru Lalek, jest teren rekreacyjny w formie pasa zieleni przecinającego kwartał po jednej z przekątnych. Wzdłuż podłużnego parku przebiegają dwie aleje – końcowy fragment jednej z nich znajduje się w miejscu, w którym planowana jest budowa Teatru Lalek.
Największą wartością tej przestrzeni są zielone tereny, które łączą najważniejsze punkty Olsztyna. Chcieliśmy, żeby teatr stał się naturalnym elementem parkowego pasażu. Ustawiliśmy budynek tak, by nie przerywał spaceru, ale stał się jego częścią, zapraszając do środka
– mówi Katarzyna Głażewska, współtwórczyni i architektka pracowni plus3-architekci.
Przygotowując pracę konkursową, architekci mieli do dyspozycji stosunkowo niewielką działkę o powierzchni niecałych 8600 metrów kwadratowych, znajdującą się w północno-wschodnim narożniku kwartału pomiędzy aleją Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz ulicami Tadeusza Mazowieckiego, Żołnierską i Bartosza Głowackiego. Regulamin konkursu nie precyzował w jaki sposób budynek powinien ustosunkować się do swojego otoczenia. Zespół pracowni plus3 architekci wybrał drogę mniej "efektowną", rezygnując z projektowania gmachu Teatru Lalek bezpośrednio w narożniku działki, będącym najbardziej wyeksponowanym miejscem.
Teatr Lalek w Olsztynie — makieta
proj.: Plus3-architekci
Zamiast tego budowla powstanie bliżej przystanku autobusowego i ulicy Tadeusza Mazowieckiego, dzięki czemu nie będzie konkurować z charakterystyczną bryłą hali Urania. Takie usytuowanie sprawi również, że Olsztyński Teatr Lalek nie będzie znajdował się na osi założenia parkowego, autorytarnie podporzodkowując sobie zieloną przestrzeń. Budynek wzniesie się za to na uboczu jednej z alejek wyznaczających przebieg terenu zielonego, naturalnie wpisując się w jego układ.
Teatr Lalek w Olsztynie — widok od strony parku
proj.: Plus3-architekci
pawilon za stalową kurtyną
Sam budynek również nie wydaje się aspirować do efektu ikoniczności. Teatr Lalek w Olsztynie powstanie jako zespół lekkich, addytywnych brył. Nie wygląda, jakby funkcje zostały wpisane we wcześniej określony kształt, forma jest raczej wynikowym skupiskiem pawilonów o różnych wysokościach, mieszczących szereg funkcji, pomieszczeń i segmentów przewidzianych w regulaminie konkursu.
Teatr Lalek w Olsztynie — makieta
proj.: Plus3-architekci
Z zewnątrz budynek został częściowo przeszklony (głównie od strony skierowanego na północ foyer), w pozostałych miejscach do wykończenia wykorzystano drewno klejone krzyżowo CLT, z którego zresztą wykonano znaczną część konstrukcji. Elewacje przyjmą szczególnie efektowne formy od strony parku oraz w innych miejscach, w których wyglądają ściany zewnętrzne największej bryły, kryjącej salę teatralną. Elewacje poprzedza tam ażurowa, wykonana ze stali konstrukcja, która dzięki falującym formom ma przypominać kurtynę.
W zamyśle kurtyna pracuje ze światłem i zmienia się razem z zielenią, dzięki czemu budynek żyje wraz z otoczeniem. Drewno, światło i roślinność uzupełniają się, tworząc architekturę, która nie potrzebuje mocnych gestów, by przyciągać uwagę widza
— wyjaśnia Katarzyna Głażewska.
fale, spirale i sceniczne serce Olsztyńskiego Teatru Lalek
Za stalową kurtyną znajdzie się intuicyjny układ wnętrz. W projekcie konkursowym foyer zlokalizowano od strony północnej w taki sposób, aby jego dłuższa, w pełni przeszklona krawędź znalazła się w miejscu, w którym dzisiaj przebiega fragment jednej z alejek parkowych. W ten sposób foyer stanie się do pewnego stopnia przedłużeniem przestrzeni publicznej, naturalnie wpisując się w istniejące założenie parkowe. Przestrzeń została przewidziana jako dwukondygnacyjna — na antresolę, której krawędź powtarza fantazyjny kształt falującej „kurtyny” z elewacji zewnętrznych, prowadzą spiralne schody. Fale pojawią się również w innych miejscach, na przykład w wydzielonym przestrzennie foyer sceny kameralnej oraz we wszystkich widocznych ścianach, opasających pomieszczenie sali głównej.
Teatr Lalek w Olsztynie — przeszklone foyer
proj.: Plus3-architekci
W foyer zlokalizowano kasy biletowe i szatnię w formie wyspowego pawilonu, a także punkt kawiarniany oraz bawialnię. Jak zapewniają projektanci, otwarty charakter tej przestrzeni ma sprzyjać prowadzeniu spotkań, warsztatów i innych form aktywności dla dzieci.
Dalej w głąb pawilonu atmosfera wyraźnie się zmienia. Jasne, otwarte wnętrze ustępuje miejsca ciemniejszym przestrzeniom sal teatralnych, gdzie panuje atmosfera skupienia, tajemnicy i spektaklu
– mówi Katarzyna Głażewska.
Od południa znajdą się pomieszczenia administracyjne, magyzyny i pracownie, z kolei od strony zachodniej zlokalizowano salę prób. Wschodnią część budynku współtworzy bryła sali kameralnej z widownią na 100 miejsc, natomiast w centrum znajdzie się serce nowego Teatru Lalek w Olsztynie — główna sala teatralna, zdolna pomieścić ponad 200 osób.
W sali głównej dominują głębokie barwy — czerń i butelkowa zieleń, ale już sala kameralna może zmieniać swoje nasycenie w zależności od potrzeby. Podczas warsztatów otwiera się na park i naturalne światło, filtrowane przez zewnętrzną kurtynę, a w czasie przedstawień staje się klasyczną przestrzenią teatralną.
– piszą architekci o salach teatralnych, które znajdą się w nowej siedzibie Teatru Lalek w Olsztynie.
Teatr Lalek w Olsztynie — foyer Sali Kameralnej i Sali Głównej
proj.: Plus3-architekci
Tylko czy odgrywane w nich spektakle będą miały wystarczająco dobrą akustykę, skoro w konstrukcji budynku zastosowano aż tak duże ilości drewna? Pracownia plus3 architekci przygotowała nietypową odpowiedź na ten problem.
hybryda z drewna i betonu
Hybrydowa konstrukcja będzie ważnym wyróżnikiem Teatru Lalek w Olsztynie. Zespół pracowni plus3 architekci połączył w niej dwa materiały o zasadniczo różnych właściwościach i wpływie na środowisko — żelbet oraz drewno klejone krzyżowo CLT. Z betonu zaprojektowano „rdzeń” budynku: stropy, ściany oporowe oraz najważniejsze pomieszczenia, w tym salę główną. Pozostałe ściany — na przykład we foyer czy w pomieszczeniach użytkowych na wyższych kondygnacjach — mają powstać z wykorzystaniem drewna. Dzięki temu stosunek powierzchni ścian drewnianych do żelbetowych wynosi mniej więcej 1:1, a dzięki akumulacji CO₂ w wykorzystanym drewnie realizacja hybrydowej konstrukcji ma wygenerować ujemny ujemny ślad węglowy, oszczędzając prawie 900 ton dwutlenku węgla.
Teatr Lalek w Olsztynie
© Plus3 Architekci
Oprócz tego elementy konstrukcyjne charakteryzują się powtarzalnością, wobec czego w razie potencjalnej rozbiórki budynku ich ponowne wykorzystanie będzie łatwiejsze. Architektki i architekci zaprojektowali również szereg instalacji, które mają zmniejszyć ślad węglowy generowane w operacyjnej fazie cyklu życia budynku — między innymi pompy ciepła, panele fotowolaticzne z magazynem energii czy inteligentny system rekuperacji. Dach budynku, podobnie jak fragmenty elewacji, będą pokryte zielenią.
W zrównoważonym projektowaniu chodzi o świadome wykorzystanie materiałów tam, gdzie najlepiej wykorzystują swoje właściwości. Odpowiedzialność zaczyna się na etapie projektu i trwa przez cały cykl życia budynku
— podsumowuje Katarzyna Głażewska.
