O skrajnościach wobec samowoli budowlanej,
czyli… radź sobie, od jutra już tu nie mieszkasz!
Przy ulicy Centralnej w Krakowie od kilkunastu lat trwa budowlany eksperyment na granicy prawa. W odnodze tej ulicy wyrosły cztery kilkukondygnacyjne bloki, które nigdy nie powinny powstać — bez zezwoleń, wbrew nakazom rozbiórki, z pominięciem wszystkich procedur. Dziś mieszka w nich wiele osób, często nieświadomych, że ich domy formalnie nie istnieją. Teraz dwie z tych samowoli budowlanych mają zostać wyburzone. To jednak dopiero początek drogi do uporządkowania okolicy, której układ wydaje się być urbanistycznym koszmarem.
krakowska minidzielnica samowoli budowlanej
Ulica Centralna na krakowskich Czyżynach jest zagłębiem budowlanej samowoli. W niezwykłej „minidzielnicy” zlokalizowanej w odnodze ulicy Centralnej, pomiędzy numerami 57 a 91 znajdują się cztery budynki, które na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat wyrosły bez odpowiednich zezwoleń. To Centralna 57, 57a, 73a oraz 73b. Wszystkie są kilkukondygnacyjnymi nadbudowami domów jednorodzinnych, w których łącznie mieszkać może nawet kilkaset osób.
Samowola budowlana przy ulicy Centralnej 57 w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
samowolna „Cricoteka na Czyżynach”
Najbardziej spektakularna jest pierwsza z nich — już w 2012 roku „deweloper” złożył wniosek o nadbudowę, przebudowę i rozbudowę budynku warsztatu samochodowego. Pomimo uzyskania decyzji odmownej w grudniu tego samego roku, a w następnych latach kilku nakazów rozbiórki, właściciel rozpoczął prace budowlane. W efekcie, do 2020 roku powstała struktura oparta na żelbetowych palach, jakby zawieszona nad wcześniejszym warsztatem, co przysporzyło jej ironicznych porównań do podgórskiej Cricoteki.
Samowola budowlana przy ulicy Centralnej 57 w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
pandemia sprzymierzeńcem krakowskiej samowolki
W ostatecznym wykończeniu budynku pomogła pandemia, a konkretniej jeden z paragrafów tak zwanej ustawy covidowej:
Do projektowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych, w tym zmiany sposobu użytkowania, w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, nie stosuje się przepisów ustawy z 7 lipca 1994 r. — Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r. poz. 1186, z późn. zm.), ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2020 r. poz. 293 i 471) oraz aktów planistycznych, o których mowa w tej ustawie, ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2020 r. poz. 282), a w przypadku konieczności poszerzenia bazy do udzielania świadczeń zdrowotnych, także przepisów wydanych na podstawie art. 22 ust. 3, 4 i 4a ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej.
W praktyce oznaczało to brak konieczności uzyskania pozwoleń, jeśli tylko budynki miały pomagać w walce z pandemią. Po złożeniu odpowiednich wniosków „blok” przy Centralnej 57 szybko ukończono — wyrosły kolejne kondygnacje, w tym kryte ciemną blachą mansardy, na ścianach pojawił się tynk, a w przepierzeniach szyby. Dzisiaj budynek jest zamieszkały, na balkonach suszy się pranie, a okna zasłaniają firany.
Wejście do samowoli budowlanej przy Centralnej w Krakowie oraz samowola budowlana przy ulicy Centralnej 73a w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
to nie było nasze ostatnie słowo… czyli KWARTAŁ SAMOWOLI
Oprócz nielegalnego bloku, przy Centralnej stoją jeszcze trzy inne, które również są nadbudowami wcześniejszych konstrukcji. W 2009 roku o dwie kondygnacje nadbudowano sąsiedni warsztat pod adresem Centralna 57a, nieco wcześniej powstała nadbudowa domu i warsztatu przy Centralnej 73a oraz 73b. W przypadku budynku Centralna 73b pierwszy nakaz rozbiórki PINB wydał już w 2009 roku. Czy budowlane eldorado na Czyżynach wreszcie się skończy?
savoir-vivre inspektoratu
– ulotki dla mieszkańców o… rozbiórce
Jak poinformował z początkiem lipca krakowski magistrat, dwie z czterech samowoli budowlanych przy ulicy Centralnej — te pod adresami Centralna 57a oraz 73b — są już na ostatniej prostej w sprawie wyburzenia. Obecnie Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego rozdaje mieszkańcom... ulotki, w których informowani są o sytuacji, w jakiej się znaleźli. Jak donoszą media, wiele z tych osób nie miało pojęcia, że mieszka w obiekcie, który został wybudowany wbrew prawu. Mieszkania w budynkach oferowane są na wynajem — co zresztą nie dziwi, trudno byłoby uzyskać wpis do Księgi Wieczystej w przypadku budynku, który formalnie nie może istnieć. Stawia to lokatorów w trudnej sytuacji — będą musieli znaleźć nowe lokale na własną rękę.
Treść ulotki kolportowanej przez PINB brzmi:
W trosce o Państwa poczucie bezpieczeństwa oraz realizując Państwa prawo do pełnej wiedzy o stanie prawnym i faktycznym budynku przy ul. Centralnej 57A oraz części budynku przy ul. Centralnej 73B (nadbudowa obejmująca pięć kondygnacji), informujemy, że:
— dobiega końca postępowanie mające na celu wyegzekwowanie ostatecznych i prawomocnych decyzji nakazujących rozbiórkę wskazanych budynków
— rozbiórka, która wkrótce się rozpocznie, jest konsekwencją naruszenia prawa budowlanego przez inwestora, który wzniósł oba budynki pomimo braku wymaganych pozwoleń (tzw. samowola budowlana).
Czy mieszkańcy muszą wobec tego w pośpiechu pakować manatki i szukać nowych mieszkań? Kto zapłaci za rozbiórkę? Również i na tym etapie sprawa jest mocno skomplikowana.
Samowola budowlana przy ulicy Centralnej 57a w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
kto za to płaci? pan, pani… miasto
Samozwańczy deweloper buduje (a od kilku lat także zarabia), za to za ukrócenie jego praktyk niezgodnych z prawem zapłacą wszyscy mieszkańcy Krakowa, przynajmniej na razie. I to niemało — jak informował Dariusz Nowak, rzecznik Urzędu Miasta Krakowa w rozmowie z Radiem Kraków, koszt rozbiórki dwóch samowoli budowlanych przy ulicy Centralnej może wynieść nawet 3 miliony złotych. Dla porównania: taką samą kwotę przeznaczono dla dzielnicy Podgórze w tegorocznej edycji Budżetu Obywatelskiego, trzy etapy prac zieleniarskich w parku Aleksandry to 4,4 miliona, zaś 4,8 miliona będzie kosztował remont Jordanówki. A to tylko dwie z czterech samowoli budowlanych przy ulicy Centralnej.
Samowola budowlana przy ulicy Centralnej 57a w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
Jak się jednak okazuje, w tej chwili w miejskim budżecie brakuje środków na rozbiórkę nielegalnych bloków. Magistrat zapewnia, że koszty przerzucone zostaną ostatecznie na inwestora, jednak w formie długu — pozostaje pytanie, jak długo zajmie odzyskanie pieniędzy, skoro przez 13 lat miasto nie potrafiło poradzić sobie z wyegzekwowaniem prawa budowlanego.
podróż w alternatywną rzeczywistość
A co po rozbiórce? Plan miejscowy, uchwalony w 2018 roku, przewiduje dla tego miejsca zabudowę usługową. Mimo tego, przy końcowych numerach ulicy Centralnej już teraz znajduje się mnóstwo domów, a nawet budynków wielorodzinnych (w tym legalnych, choć również powstałych w wyniku nadbudowy). Nie znaczy to, że okolica nadaje się do zamieszkania. Cała „mikrodzielnica” to urbanistyczne państwo w państwie. Spacerując po Centralnej, można poczuć się, jak w alternatywnej rzeczywistości. Większość zabudowy to warsztaty samochodowe o najróżniejszych formach. Oprócz niskich, przemysłowych obiektów, są tutaj też blaszaki, hale, a nawet... wille, budzące podhalańskie skojarzenia. Stromizn dachów w budynkach pod adresem Centralna 53A oraz 53C nie powstydziłyby się witkiewiczowskie budowle w stylu zakopiańskim.
Samowola budowlana przy ulicy Centralnej 57 w Krakowie
fot.: Przemek Ciępka
cena braku planowania… czyli urbanistyczny „rozmach po amerykańsku”
Obranie dalszej perspektywy również nie napawa optymizmem. Wszystko to znajduje się tuż obok dwóch olbrzymich centrów handlowych, powtarzających archetyp amerykańskiego „mallu” otoczonego olbrzymimi parkingami — M1 powstałego w początku obecnego stulecia (co wydaje się tłumaczyć przyjęty model zabudowy), a także CH ATUT z 2022 roku (tutaj rozprężonej zabudowy, w której większość terenu zajmuje utwardzony parking — nie uzasadnia nic). Nieopodal jest też galeria handlowa Designer Outlet, hala EXPO oraz nowe osiedla deweloperskie. Do tej wybuchowej mieszanki brakuje jeszcze chyba tylko wesołego miasteczka — choć i to może się pojawić, skoro plan dopuszcza funkcje usługowe.
